مطالب درسی
معنی گنج حکمت پیرایه خرد فارسی دهم؛ قلمرو زبانی و ادبی
معنی و مفهوم گنج حکمت پیرایه خرد فارسی دهم صفحه ۱۷، همراه با بررسی واژگان و نکات زبانی و ادبی متن.
در این مطلب معنی گنج حکمت «پیرایه خرد» فارسی دهم صفحه ۱۷ را به صورت کامل و بخشبهبخش میخوانید. برای هر قسمت از حکایت، علاوه بر بازگردانی و معنی روان، مهمترین معنی واژهها، آرایههای ادبی، نکات زبانی و دستوری و مفهوم را نیز آوردهایم تا برای مطالعه درس و امتحان فارسی دهم کامل باشد.
📘 درباره این حکایت: «پیرایه خرد» از کلیله و دمنه، ترجمه نصرالله منشی انتخاب شده است. داستان سه ماهی را روایت میکند که در برابر یک خطر، سه رفتار متفاوت نشان میدهند و سرنوشت متفاوتی پیدا میکنند.
معنی گنج حکمت پیرایه خرد فارسی دهم
بخش اول
در آبگیری سه ماهی بود: دو حازم، یکی عاجز.
در آبگیری سه ماهی بود: دو حازم، یکی عاجز.
✓ بازگردانی: در برکهای سه ماهی زندگی میکردند؛ دو ماهی دوراندیش و محتاط بودند و ماهی سوم ناتوان و درمانده بود.
واژهها: آبگیر = برکه، استخر؛ حازم = دوراندیش، محتاط و هوشیار؛ عاجز = ناتوان و درمانده
نکته زبانی: «دو حازم، یکی عاجز» جملههای کوتاهشدهاند؛ یعنی دو ماهی حازم بودند و یک ماهی عاجز بود.
مفهوم: معرفی سه شخصیت داستان با سه شیوه متفاوت برخورد با خطر.
نکته زبانی: «دو حازم، یکی عاجز» جملههای کوتاهشدهاند؛ یعنی دو ماهی حازم بودند و یک ماهی عاجز بود.
مفهوم: معرفی سه شخصیت داستان با سه شیوه متفاوت برخورد با خطر.
بخش دوم
از قضا، روزی دو صیّاد بر آن گذشتند و با یکدیگر میعاد نهادند که دام بیارند و هر سه را بگیرند.
از قضا، روزی دو صیّاد بر آن گذشتند و با یکدیگر میعاد نهادند که دام بیارند و هر سه را بگیرند.
✓ بازگردانی: اتفاقاً روزی دو ماهیگیر از کنار آن برکه گذشتند و با یکدیگر قرار گذاشتند که تور بیاورند و هر سه ماهی را صید کنند.
واژهها: از قضا = اتفاقاً؛ صیّاد = شکارچی، ماهیگیر؛ میعاد = وعده و قرار؛ میعاد نهادن = قرار گذاشتن؛ دام = تله و تور
نکته املایی: قضا = سرنوشت و اتفاق؛ غذا = خوراک؛ غزا = جنگ
نکته دستوری: «دو صیاد» نهاد و «گذشتند» فعل جمله است. در «هر سه را بگیرند»، «هر سه» نقش مفعول دارد.
مفهوم: پیدا شدن خطر و زمینهسازی برای سنجش خرد و تدبیر سه ماهی.
نکته املایی: قضا = سرنوشت و اتفاق؛ غذا = خوراک؛ غزا = جنگ
نکته دستوری: «دو صیاد» نهاد و «گذشتند» فعل جمله است. در «هر سه را بگیرند»، «هر سه» نقش مفعول دارد.
مفهوم: پیدا شدن خطر و زمینهسازی برای سنجش خرد و تدبیر سه ماهی.
بخش سوم
ماهیان این سخن بشنودند؛ آن که حزم زیادت داشت و بارها دستبرد زمانه جافی را دیده بود، سبک روی به کار آورد و از آن جانب که آب درمیآمد، برفور بیرون رفت.
ماهیان این سخن بشنودند؛ آن که حزم زیادت داشت و بارها دستبرد زمانه جافی را دیده بود، سبک روی به کار آورد و از آن جانب که آب درمیآمد، برفور بیرون رفت.
✓ بازگردانی: ماهیها این سخنان را شنیدند. ماهیای که دوراندیشی بیشتری داشت و بارها سختیها و حملههای روزگار ستمگر را تجربه کرده بود، بیدرنگ دست به کار شد و از سمتی که آب وارد برکه میشد، فوراً بیرون رفت.
واژهها: بشنودند = شنیدند؛ حزم = دوراندیشی و احتیاط؛ زیادت = بیشتر؛ دستبرد = هجوم و حمله؛ جافی = ستمگر؛ سبک = سریع و فوری؛ جانب = سمت؛ برفور = فوری و بیدرنگ
آرایهها: «زمانه جافی» دارای تشخیص و اضافه استعاری است؛ زیرا روزگار مانند انسانی ستمگر تصور شده است.
کنایه: «روی به کار آوردن» = دست به کار شدن و اقدام کردن
نکته زبانی: «بشنودند» صورت کهن فعل شنیدند است.
مفهوم: انسان خردمند پیش از آنکه فرصت از دست برود، خطر را تشخیص میدهد و به موقع اقدام میکند.
آرایهها: «زمانه جافی» دارای تشخیص و اضافه استعاری است؛ زیرا روزگار مانند انسانی ستمگر تصور شده است.
کنایه: «روی به کار آوردن» = دست به کار شدن و اقدام کردن
نکته زبانی: «بشنودند» صورت کهن فعل شنیدند است.
مفهوم: انسان خردمند پیش از آنکه فرصت از دست برود، خطر را تشخیص میدهد و به موقع اقدام میکند.
⭐ نکته مهم: ماهی اول فقط «باهوش» نیست؛ ویژگی اصلی او دوراندیشی و اقدام بهموقع است. خطر هنوز واقع نشده بود، اما او پیش از بسته شدن راه خروج، برکه را ترک کرد.
بخش چهارم
در این میان، صیّادان برسیدند و هر دو جانب آبگیر محکم ببستند.
در این میان، صیّادان برسیدند و هر دو جانب آبگیر محکم ببستند.
✓ بازگردانی: در همین هنگام، ماهیگیران رسیدند و هر دو راه ورودی و خروجی آبگیر را محکم بستند.
واژهها: در این میان = در همین هنگام؛ برسیدند = رسیدند؛ جانب = طرف و سمت
مفهوم: فرصتی که ماهی اول از آن استفاده کرده بود، دیگر از دست رفته است.
مفهوم: فرصتی که ماهی اول از آن استفاده کرده بود، دیگر از دست رفته است.
بخش پنجم
دیگری هم که از پیرایه خرد و ذخیرت تجربت بیبهره نبود، با خود گفت: «غفلت کردم و فرجام کار غافلان چنین باشد و اکنون وقت حیلت است.»
دیگری هم که از پیرایه خرد و ذخیرت تجربت بیبهره نبود، با خود گفت: «غفلت کردم و فرجام کار غافلان چنین باشد و اکنون وقت حیلت است.»
✓ بازگردانی: ماهی دوم که او نیز از خرد و تجربه بیبهره نبود، با خود گفت: «کوتاهی کردم و پایان کار انسانهای غافل همین است؛ اکنون باید چارهای بیندیشم.»
واژهها: پیرایه = زیور و زینت؛ خرد = عقل؛ ذخیرت = اندوخته؛ تجربت = تجربه؛ بیبهره = بدون نصیب؛ غفلت = بیخبری و سهلانگاری؛ فرجام = پایان و عاقبت؛ حیلت = چاره، تدبیر و نیرنگ
آرایهها: «پیرایه خرد» اضافه تشبیهی است؛ خرد به زیور و زینتی تشبیه شده است.
آرایه: «ذخیرت تجربت» نیز تصویری استعاری/تشبیهی دارد؛ تجربه مانند اندوختهای ارزشمند تصور شده است.
نکته زبانی: «تجربت» شکل قدیمیتر واژه تجربه است.
مفهوم: اگرچه ماهی دوم به موقع عمل نکرد، هنوز عقل و تجربه خود را از دست نداده و به فکر نجات است.
آرایهها: «پیرایه خرد» اضافه تشبیهی است؛ خرد به زیور و زینتی تشبیه شده است.
آرایه: «ذخیرت تجربت» نیز تصویری استعاری/تشبیهی دارد؛ تجربه مانند اندوختهای ارزشمند تصور شده است.
نکته زبانی: «تجربت» شکل قدیمیتر واژه تجربه است.
مفهوم: اگرچه ماهی دوم به موقع عمل نکرد، هنوز عقل و تجربه خود را از دست نداده و به فکر نجات است.
بخش ششم
هر چند تدبیر در هنگام بلا فایده بیشتر ندهد؛ با این همه عاقل از منافع دانش هرگز نومید نگردد و در دفع مکاید دشمن تأخیر صواب نبیند.
هر چند تدبیر در هنگام بلا فایده بیشتر ندهد؛ با این همه عاقل از منافع دانش هرگز نومید نگردد و در دفع مکاید دشمن تأخیر صواب نبیند.
✓ بازگردانی: اگرچه چارهاندیشی پس از رسیدن بلا معمولاً سود زیادی ندارد، انسان خردمند هرگز از فواید دانش ناامید نمیشود و در خنثی کردن نیرنگ دشمن، درنگ و تأخیر را درست نمیداند.
واژهها: تدبیر = چارهاندیشی؛ بلا = گرفتاری؛ منافع = جمع منفعت، سودها؛ نومید = ناامید؛ دفع = دور کردن؛ مکاید = جمع مکیدت، مکرها و حیلهها؛ تأخیر = درنگ؛ صواب = درست و پسندیده
نکته املایی مهم: صواب = درست و صحیح
ثواب = پاداش کار نیک
نکته دستوری: «عاقل» نهاد؛ «نومید» مسند و «نگردد» فعل اسنادی است.
مفهوم: حتی در شرایط سخت نیز نباید از دانش، عقل و چارهاندیشی ناامید شد.
نکته املایی مهم: صواب = درست و صحیح
ثواب = پاداش کار نیک
نکته دستوری: «عاقل» نهاد؛ «نومید» مسند و «نگردد» فعل اسنادی است.
مفهوم: حتی در شرایط سخت نیز نباید از دانش، عقل و چارهاندیشی ناامید شد.
💡 مفهوم امتحانی مهم: نویسنده نمیگوید تدبیر پس از وقوع مشکل کاملاً بیفایده است؛ میگوید تدبیرِ دیرهنگام فایده کمتری دارد، اما انسان عاقل حتی در آن شرایط نیز از دانش و چارهاندیشی دست نمیکشد.
بخش هفتم
وقت ثبات مردان و روز فکر خردمندان است. پس خویشتن مرده کرد و بر روی آب میرفت.
وقت ثبات مردان و روز فکر خردمندان است. پس خویشتن مرده کرد و بر روی آب میرفت.
✓ بازگردانی: اکنون زمان پایداری انسانهای دلیر و اندیشیدن خردمندان است. پس ماهی دوم خودش را به مردن زد و بیحرکت روی آب شناور شد.
واژهها: ثبات = پایداری و استواری؛ خویشتن = خود؛ خویشتن مرده کرد = خود را به مردن زد
آرایه: «وقت ثبات مردان و روز فکر خردمندان» دارای موازنه و تناسب در ساختار دو بخش است.
نکته زبانی: «مرده کرد» در اینجا به معنی تظاهر به مردن است، نه کشتن خود.
مفهوم: در هنگام بحران، شجاعت باید با اندیشه و تدبیر همراه باشد.
آرایه: «وقت ثبات مردان و روز فکر خردمندان» دارای موازنه و تناسب در ساختار دو بخش است.
نکته زبانی: «مرده کرد» در اینجا به معنی تظاهر به مردن است، نه کشتن خود.
مفهوم: در هنگام بحران، شجاعت باید با اندیشه و تدبیر همراه باشد.
بخش هشتم
صیّاد او را برداشت و چون صورت شد که مرده است، بینداخت. به حیلت خویشتن در جوی افکند و جان به سلامت برد.
صیّاد او را برداشت و چون صورت شد که مرده است، بینداخت. به حیلت خویشتن در جوی افکند و جان به سلامت برد.
✓ بازگردانی: ماهیگیر او را برداشت و چون تصور کرد ماهی مرده است، او را دور انداخت. ماهی نیز با زیرکی و تدبیر خودش را در جوی آب انداخت و زنده ماند و نجات پیدا کرد.
واژهها: صورت شد = چنین به نظر آمد، تصور شد؛ حیلت = چاره و نیرنگ؛ جوی = نهر کوچک
کنایه: «جان به سلامت بردن» = زنده ماندن و نجات یافتن
نکته دستوری: در «صیاد او را برداشت»، «صیاد» نهاد و «او را» مفعول است.
مفهوم: ماهی دوم با استفاده از تجربه، هوش و چارهاندیشی از خطر نجات یافت.
کنایه: «جان به سلامت بردن» = زنده ماندن و نجات یافتن
نکته دستوری: در «صیاد او را برداشت»، «صیاد» نهاد و «او را» مفعول است.
مفهوم: ماهی دوم با استفاده از تجربه، هوش و چارهاندیشی از خطر نجات یافت.
بخش نهم
و آن که غفلت بر احوال وی غالب و عجز در افعال وی ظاهر بود، حیران و سرگردان و مدهوش و پایکشان، چپ و راست میرفت و در فراز و نشیب میدوید تا گرفتار شد.
و آن که غفلت بر احوال وی غالب و عجز در افعال وی ظاهر بود، حیران و سرگردان و مدهوش و پایکشان، چپ و راست میرفت و در فراز و نشیب میدوید تا گرفتار شد.
✓ بازگردانی: اما ماهی سوم که غفلت و بیتدبیری بر او چیره بود و ناتوانی در رفتارش دیده میشد، حیران، سرگردان و درمانده، با سستی به این سو و آن سو میرفت و بالا و پایین میدوید تا سرانجام گرفتار ماهیگیران شد.
واژهها: غالب = چیره؛ احوال = جمع حال؛ عجز = ناتوانی؛ افعال = جمع فعل، کارها؛ ظاهر = آشکار؛ مدهوش = حیران و بیخود؛ فراز = بلندی؛ نشیب = پستی
آرایهها: چپ / راست تضاد؛ فراز / نشیب تضاد؛ «حیران، سرگردان، مدهوش» مراعات نظیر و هممعنیاند.
کنایه: پایکشان = با سستی و کندی حرکت کردن
نکته املایی: غالب = چیره و پیروز؛ قالب = شکل و چارچوب
مفهوم: غفلت، سردرگمی و ناتوانی در تصمیمگیری میتواند انسان را گرفتار پیامدهای ناگوار کند.
آرایهها: چپ / راست تضاد؛ فراز / نشیب تضاد؛ «حیران، سرگردان، مدهوش» مراعات نظیر و هممعنیاند.
کنایه: پایکشان = با سستی و کندی حرکت کردن
نکته املایی: غالب = چیره و پیروز؛ قالب = شکل و چارچوب
مفهوم: غفلت، سردرگمی و ناتوانی در تصمیمگیری میتواند انسان را گرفتار پیامدهای ناگوار کند.
مقایسه سه ماهی در حکایت پیرایه خرد
| ماهی | ویژگی | رفتار | سرانجام |
|---|---|---|---|
| ماهی اول | بسیار دوراندیش | پیش از رسیدن صیادان فرار کرد | نجات یافت |
| ماهی دوم | خردمند و باتجربه، اما غافل | خود را به مردن زد | با تدبیر نجات یافت |
| ماهی سوم | غافل، عاجز و بیتدبیر | سرگردان شد و تصمیم مناسبی نگرفت | گرفتار شد |
معنی واژه های مهم گنج حکمت پیرایه خرد
آبگیر: برکه، استخر
حازم: دوراندیش، محتاط
عاجز: ناتوان
از قضا: اتفاقاً
میعاد: وعده و قرار
حزم: دوراندیشی
زیادت: افزونی، بیشتر
دستبرد: هجوم و حمله
جافی: ستمگر
سبک: سریع، فوری
جانب: سمت و طرف
برفور: فوری، بیدرنگ
پیرایه: زینت و زیور
ذخیرت: اندوخته
تجربت: تجربه
غفلت: بیخبری، سهلانگاری
فرجام: عاقبت و پایان
حیلت: چاره، تدبیر، نیرنگ
تدبیر: چارهاندیشی
منافع: سودها
مکاید: مکرها و حیلهها
صواب: درست و پسندیده
ثبات: پایداری
صورت شد: به نظر آمد، تصور شد
عجز: ناتوانی
افعال: کارها
مدهوش: حیران و بیخود
فراز: بلندی
نشیب: پستی
حازم: دوراندیش، محتاط
عاجز: ناتوان
از قضا: اتفاقاً
میعاد: وعده و قرار
حزم: دوراندیشی
زیادت: افزونی، بیشتر
دستبرد: هجوم و حمله
جافی: ستمگر
سبک: سریع، فوری
جانب: سمت و طرف
برفور: فوری، بیدرنگ
پیرایه: زینت و زیور
ذخیرت: اندوخته
تجربت: تجربه
غفلت: بیخبری، سهلانگاری
فرجام: عاقبت و پایان
حیلت: چاره، تدبیر، نیرنگ
تدبیر: چارهاندیشی
منافع: سودها
مکاید: مکرها و حیلهها
صواب: درست و پسندیده
ثبات: پایداری
صورت شد: به نظر آمد، تصور شد
عجز: ناتوانی
افعال: کارها
مدهوش: حیران و بیخود
فراز: بلندی
نشیب: پستی
آرایه های مهم پیرایه خرد فارسی دهم
⭐ برای امتحان:
زمانه جافی: تشخیص و اضافه استعاری
روی به کار آوردن: کنایه از اقدام کردن
پیرایه خرد: اضافه تشبیهی
خویشتن مرده کردن: خود را به مردن زدن
جان به سلامت بردن: کنایه از نجات یافتن
پایکشان: کنایه از حرکت با سستی و کندی
چپ و راست: تضاد
فراز و نشیب: تضاد
زمانه جافی: تشخیص و اضافه استعاری
روی به کار آوردن: کنایه از اقدام کردن
پیرایه خرد: اضافه تشبیهی
خویشتن مرده کردن: خود را به مردن زدن
جان به سلامت بردن: کنایه از نجات یافتن
پایکشان: کنایه از حرکت با سستی و کندی
چپ و راست: تضاد
فراز و نشیب: تضاد
نکات دستوری و زبانی مهم پیرایه خرد
بشنودند: صورت کهن فعل «شنیدند»
تجربت: صورت قدیمی واژه «تجربه»
عاقل از منافع دانش هرگز نومید نگردد: «عاقل» نهاد، «نومید» مسند و «نگردد» فعل اسنادی
صیاد او را برداشت: «صیاد» نهاد و «او را» مفعول
هر سه را بگیرند: «هر سه» مفعول
مکاید: جمع «مکیدت»
منافع: جمع «منفعت»
افعال: جمع «فعل»
تجربت: صورت قدیمی واژه «تجربه»
عاقل از منافع دانش هرگز نومید نگردد: «عاقل» نهاد، «نومید» مسند و «نگردد» فعل اسنادی
صیاد او را برداشت: «صیاد» نهاد و «او را» مفعول
هر سه را بگیرند: «هر سه» مفعول
مکاید: جمع «مکیدت»
منافع: جمع «منفعت»
افعال: جمع «فعل»
مفهوم و پیام گنج حکمت پیرایه خرد چیست؟
✓ پیام اصلی: حکایت «پیرایه خرد» نشان میدهد که دوراندیشی و اقدام بهموقع بهترین راه مقابله با خطر است. اگر انسان فرصتی را از دست بدهد، هنوز میتواند با خرد، دانش و تجربه راهی برای نجات پیدا کند؛ اما غفلت، ناتوانی در تصمیمگیری و سردرگمی ممکن است او را گرفتار کند.
💡 سه پیام مهم حکایت:
۱- پیشگیری و دوراندیشی از چارهاندیشی پس از وقوع مشکل بهتر است.
۲- حتی پس از وقوع مشکل، نباید از عقل، دانش و تجربه ناامید شد.
۳- غفلت و ناتوانی در تصمیمگیری میتواند موجب شکست شود.
۱- پیشگیری و دوراندیشی از چارهاندیشی پس از وقوع مشکل بهتر است.
۲- حتی پس از وقوع مشکل، نباید از عقل، دانش و تجربه ناامید شد.
۳- غفلت و ناتوانی در تصمیمگیری میتواند موجب شکست شود.
نکات مهم امتحانی گنج حکمت پیرایه خرد
⭐ نام اثر: کلیله و دمنه
⭐ مترجم: نصرالله منشی
⭐ شخصیتها: سه ماهی و دو صیاد
⭐ ماهی اول: نماد دوراندیشی و اقدام بهموقع
⭐ ماهی دوم: نماد استفاده از عقل و تجربه هنگام بحران
⭐ ماهی سوم: نماد غفلت، سردرگمی و بیتدبیری
⭐ آرایه مهم: زمانه جافی = تشخیص
⭐ کنایه مهم: جان به سلامت بردن = نجات یافتن
⭐ تضادهای مهم: چپ / راست و فراز / نشیب
⭐ پیام اصلی: ارزش خرد، دوراندیشی، دانش و اقدام بهموقع
⭐ مترجم: نصرالله منشی
⭐ شخصیتها: سه ماهی و دو صیاد
⭐ ماهی اول: نماد دوراندیشی و اقدام بهموقع
⭐ ماهی دوم: نماد استفاده از عقل و تجربه هنگام بحران
⭐ ماهی سوم: نماد غفلت، سردرگمی و بیتدبیری
⭐ آرایه مهم: زمانه جافی = تشخیص
⭐ کنایه مهم: جان به سلامت بردن = نجات یافتن
⭐ تضادهای مهم: چپ / راست و فراز / نشیب
⭐ پیام اصلی: ارزش خرد، دوراندیشی، دانش و اقدام بهموقع
مطالب پیشنهادی :
