جواب درس سوم دین و زندگی یازدهم | معجزه جاویدان
پاسخ کامل فعالیت های درس ۳ دین و زندگی یازدهم «معجزه جاویدان» ویژه رشته های تجربی و ریاضی، شامل جواب فعالیت کلاسی صفحه ۳۸، تدبر در قرآن صفحات ۴۰ و ۴۳، اندیشه و تحقیق صفحه ۴۳ و پیشنهاد صفحه ۴۴.
درس سوم دین و زندگی یازدهم، «معجزه جاویدان»، درباره ویژگیهای قرآن و جنبههای اعجاز لفظی و محتوایی آن است. در ادامه، پاسخ فعالیت کلاسی، تدبر در قرآن، اندیشه و تحقیق و پیشنهاد صفحههای ۳۸، ۴۰، ۴۳ و ۴۴ را میخوانید.
پاسخ درس بعدی : جواب درس چهارم دین و زندگی یازدهم | مسئولیت های پیامبر
جواب فعالیت کلاسی صفحه ۳۸ دین و زندگی یازدهم
به نظر شما چرا خداوند معجزه آخرین پیامبر خود را کتاب قرار داده است؟
پاسخ: چون پیامبر اسلام آخرین پیامبر است و رسالت او به مردم یک زمان و مکان محدود نمیشود، معجزهاش نیز باید ماندگار و در دسترس نسلهای آینده باشد. قرآن کتابی است که مردم در هر دوره میتوانند آن را بخوانند، در آیاتش اندیشه کنند و نشانههای اعجاز آن را بشناسند. این کتاب، علاوه بر اثبات حقانیت پیامبر، راهنمای زندگی انسانها نیز هست.
جواب تدبر در قرآن صفحه ۴۰ دین و زندگی یازدهم
خداوند در قرآن میفرماید:
أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَلَوْ كَانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلَافًا كَثِيرًا
آیا در قرآن اندیشه نمیکنند؟ اگر از جانب غیر خدا بود، در آن اختلاف فراوانی مییافتند. (نساء، آیه ۸۲)
با توجه به این آیه بیان کنید چرا خداوند بر این نکته تأکید دارد که اگر قرآن از جانب غیر خدا بود، قطعاً ناسازگاری و اختلافات زیادی در آن یافت میشد؟
پاسخ: زیرا دانش انسان محدود و تدریجی است و اندیشههای او با افزایش آگاهی و تغییر شرایط اصلاح میشود. اگر کتابی با موضوعات گوناگون، طی ۲۳ سال حاصل اندیشه یک انسان بود، تغییر دیدگاهها و ناسازگاری در مطالب آن انتظار میرفت. اما طبق بیان درس، آیات قرآن با وجود نزول تدریجی و تنوع موضوعات، هماهنگاند و یکدیگر را تأیید میکنند؛ این هماهنگی نشانه سرچشمه گرفتن آن از علم الهی است.
جواب تدبر در قرآن صفحه ۴۳ دین و زندگی یازدهم
با توجه به آیه زیر، چرا خداوند معجزه جاوید خود را توسط پیامبری به دست مردم رساند که نزد هیچکس درس نخوانده بود؟ اگر این کتاب توسط یکی از درسخواندگان و دانشمندان جامعه آورده میشد، ممکن بود چه شک و شبههای ایجاد شود؟
وَمَا كُنْتَ تَتْلُو مِنْ قَبْلِهِ مِنْ كِتَابٍ وَلَا تَخُطُّهُ بِيَمِينِكَ إِذًا لَارْتَابَ الْمُبْطِلُونَ
و پیش از آن هیچ نوشتهای را نمیخواندی و با دست خود، آن را نمینوشتی که در آن صورت، اهل باطل به شک میافتادند. (عنکبوت، آیه ۴۸)
پاسخ: درسنخوانده بودن پیامبر نشان میداد که معارف قرآن حاصل آموزش دیدن نزد دیگران یا مطالعه کتابهای پیشین نیست. اگر قرآن را یکی از دانشمندان جامعه ارائه میکرد، مخالفان ممکن بود ادعا کنند که آن را با استفاده از دانش شخصی یا نوشتههای دیگران تألیف کرده است. بنابراین، این ویژگی پیامبر زمینه چنین بهانهای را از میان میبرد.
جواب اندیشه و تحقیق صفحه ۴۳ دین و زندگی یازدهم
۱ـ به نظر شما چرا اندیشه دانشمندان به مرور زمان تغییر میکند؟ این ویژگی چگونه الهی بودن قرآن را اثبات میکند؟
پاسخ: دانشمندان بهتدریج تجربه و اطلاعات بیشتری به دست میآورند، شواهد تازه را بررسی میکنند و اشتباهها یا کاستیهای نظرهای قبلی خود را اصلاح میکنند؛ بنابراین اندیشه آنان ثابت نمیماند. در مقابل، قرآن با وجود نزول در طول ۲۳ سال، درباره موضوعات گوناگون سخن گفته و آیات آن با یکدیگر هماهنگ است. کتاب درسی این انسجام را نشانه آن میداند که قرآن حاصل دانش محدود و تغییرپذیر بشر نیست و از علم کامل خداوند سرچشمه میگیرد.
۲ـ با توجه به دو متن زیر، به سؤالات پاسخ دهید:
متن الف: شاید نتوان کتابی را در جهان یافت که در آن به اندازه قرآن کریم به تعقل، تفکر و علمدوستی تأکید شده باشد. در این کتاب، بیش از ۷۷۰ بار از علم، ۱۸۵ بار از گوش دادن و توجه کردن، ۴۹ بار از عقل، ۱۸ بار از فکر کردن، ۱۳۲ بار از تبیین و دلیل و نیز دهها کلمه دیگر مانند قلم و کتاب که به تفکر و علم مربوط میشوند، نام برده شده است. همچنین آیات متعددی در نکوهش جهل، غفلت و تعقل نکردن وجود دارد.
متن ب: در جامعه آن روز عربستان و حتی دیگر نقاط جهان، کرامت زنان نادیده گرفته میشد. به گونهای که اگر خانوادهای فرزند دختر به دنیا میآورد، احساس شرم میکرد. در چنین فضایی، قرآن کریم با بیان کرامت زن و تساوی وی با مرد در انسانیت اعلام کرد: هر کس، از مرد و زن، عمل صالح انجام دهد و اهل ایمان باشد، خداوند به او حیات پاک و پاکیزه میبخشد؛ و عمل هیچ مرد و زنی را ضایع نمیکند.
علاوه بر این، قرآن کریم برای زن حقوق خانوادگی و اجتماعی قائل شد، در مالکیت به او استقلال بخشید و درآمد کارش را از آن خودش دانست؛ هزینه خانواده را از دوش او برداشت و بر دوش مرد قرار داد و بهخصوص بر کرامت، عزّت و عفافش تأکید کرد تا در جامعه مورد سوءاستفاده مرد قرار نگیرد.
متن الف به کدامیک از جنبههای اعجاز قرآن کریم اشاره میکند؟
پاسخ: به اعجاز محتوایی قرآن اشاره دارد؛ زیرا درباره محتوای آموزههای قرآن و دعوت آن به علمآموزی، تفکر و دوری از جهل سخن میگوید. تأکید بر علمدوستی در محیط جاهلی، با «تأثیرناپذیری از عقاید دوران جاهلیت» نیز ارتباط دارد.
متن ب به کدامیک از انواع اعجاز محتوایی اشاره میکند؟
پاسخ: به تأثیرناپذیری از عقاید دوران جاهلیت اشاره دارد؛ زیرا قرآن برخلاف باورهای نادرست آن دوران، بر کرامت انسانی زنان و حقوق آنان تأکید کرد و به اصلاح فرهنگ جامعه پرداخت.
جواب پیشنهاد صفحه ۴۴ دین و زندگی یازدهم
در یک کار تحقیقی برخی نمونههای دیگر از اعجازهای علمی قرآن را پیدا و در کلاس بیان کنید.
پاسخ: برای این تحقیق میتوان نمونههای زیر از اشارههای قرآن به پدیدههای طبیعی را بررسی کرد. در توضیح هر نمونه، باید مفهوم آیه را از برداشت علمی درباره آن جدا کنیم؛ ارتباط یک آیه با طبیعت، بهتنهایی به معنای اثبات یک پیشگویی علمی نیست.
۱ـ نقش آب در حیات
در سوره انبیاء، آیه ۳۰ میخوانیم: «وَجَعَلْنَا مِنَ الْمَاءِ كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ»؛ یعنی هر چیز زندهای را از آب پدید آوردیم.
این عبارت توجه ما را به پیوند آب و زندگی جلب میکند. میتوان در تحقیق، نقش آب در زندگی گیاهان، جانوران و انسان را توضیح داد و نشان داد که چرا حفظ منابع آب برای ادامه حیات اهمیت دارد.
۲ـ حرکت اجرام آسمانی
در سوره انبیاء، آیه ۳۳، پس از نام بردن از خورشید و ماه گفته میشود: «كُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ»؛ یعنی هر یک در مداری شناورند.
این آیه از حرکت منظم اجرام آسمانی سخن میگوید و میتواند موضوع تحقیقی درباره حرکت ماه و خورشید باشد. البته آیه، جزئیات مدلهای نجومی یا مسیر دقیق این حرکتها را بیان نمیکند.
۳ـ ارتباط بارش، چشمهها و رشد گیاهان
در سوره زمر، آیه ۲۱، به فرستادن آب از آسمان، جاری شدن آن در چشمههای زمین و رویش گیاهان گوناگون اشاره میشود.
برای توضیح این نمونه میتوان مسیر باران تا نفوذ در زمین، تأمین آب چشمهها و استفاده گیاهان از آب را ترسیم کرد. این آیه زمینهای برای اندیشیدن درباره ارتباط پدیدههای طبیعی و نظم آفرینش فراهم میکند.
نمونه متن کوتاه برای ارائه در کلاس:
موضوع تحقیق من، اشارههای قرآن به طبیعت است. در آیه ۳۰ سوره انبیاء به ارتباط آب و حیات، در آیه ۳۳ همین سوره به حرکت خورشید و ماه، و در آیه ۲۱ سوره زمر به ارتباط باران، چشمهها و رشد گیاهان اشاره میشود. این آیات ما را به دقت در جهان آفرینش دعوت میکنند. در بررسی علمی آنها باید از نسبت دادن مطالبی که خود آیه بیان نکرده است، پرهیز کنیم.
خلاصه درس سوم دین و زندگی یازدهم
قرآن، معجزه ماندگار پیامبر اسلام است و انسانهای نسلهای مختلف میتوانند آن را بخوانند و بررسی کنند. دعوت قرآن از مخالفان برای آوردن اثری همانند آن، «تحدّی» نام دارد. کتاب درسی اعجاز قرآن را در دو جنبه لفظی و محتوایی توضیح میدهد. زیبایی و رسایی عبارتها به اعجاز لفظی مربوط است؛ انسجام آیات با وجود نزول تدریجی، تأثیرناپذیری از عقاید جاهلی، جامعیت در هدایت انسان و بیان نکات علمی نیز از جنبههای اعجاز محتوایی شمرده میشوند. همچنین، درسنخوانده بودن پیامبر، ادعای تألیف قرآن با استفاده از آموزشهای دیگران را رد میکند.
پاسخ دو درس قبلی :
