جواب درس دوم جامعه شناسی دهم انسانی | پدیده های اجتماعی
پاسخ کامل درس ۲ جامعه شناسی دهم «پدیده های اجتماعی» شامل جواب نمونه بیاورید، جدول ارزش و هنجار، مقایسه کنید، گفت و گو کنید، مفاهیم اساسی و خلاصه درس صفحات ۱۰ تا ۱۸.
درس دوم جامعهشناسی دهم، «پدیدههای اجتماعی»، دربارهٔ کارهایی است که با توجه به دیگران انجام میدهیم و پدیدههایی که در زندگی جمعی شکل میگیرند. در ادامه، پاسخ فعالیتها، جدولها و بخشهای پایانی این درس را با نمونههای قابل استفاده بخوانید.
پاسخ درس بعدی : جواب درس سوم جامعه شناسی دهم انسانی | جهان اجتماعی
جواب سؤال صفحه ۱۱ جامعهشناسی دهم
به نظر شما، کنشهایی که در حضور دیگران ولی بدون توجه به آنها اتفاق میافتند، کنش اجتماعیاند؟ برای مثال وقتی فردی در کلاس درس حضور دارد ولی بیتوجه به اطرافیان، در ذهن خود رودخانهای خروشان را تخیل میکند، کنش اجتماعی انجام داده است؟
پاسخ: خیر؛ حضور دیگران بهتنهایی یک کنش را اجتماعی نمیکند. زمانی کنش اجتماعی است که فرد در انجام آن، دیگران و ویژگیها یا رفتارشان را در نظر بگیرد. در مثال کتاب، فرد فقط رودخانهای را در ذهن تصور میکند و به اطرافیان توجهی ندارد؛ بنابراین کنش او درونی و غیراجتماعی است.
جواب نمونه بیاورید صفحه ۱۲ جامعهشناسی دهم
دانستید که در کنش اجتماعی، آگاهی و ارادهٔ کنشگر، ناظر به دیگران، ویژگیها و اعمال آنهاست. برای شناخت عمیقتر کنش اجتماعی، لازم است کمی بیشتر به واژهٔ «دیگران» بیندیشید. کسانی که کنشگران با توجه به آنها دست به کنش میزنند، متفاوتاند. تلاش کنید در ارتباط با هر کدام، یک کنش اجتماعی مثال بزنید: غریبه، آشنا، دوست، دشمن، گذشتگان، معاصران، آیندگان، مؤمن، کافر و منافق.
پاسخ: برای هر مورد دو نمونه پیشنهاد شده است؛ میتوانید یکی را انتخاب کنید.
غریبه: نشانی کتابخانه را به مسافری که نمیشناسیم توضیح میدهیم؛ برای فرد ناآشنایی که وسایل سنگین دارد، در را باز نگه میداریم.
آشنا: از همسایهٔ بیمارمان عیادت میکنیم؛ وسیلهای را که از همکلاسیمان قرض گرفتهایم به او برمیگردانیم.
دوست: برای موفقیت دوستم پیام تبریک میفرستم؛ وقتی ناراحت است به حرفهایش گوش میدهم.
دشمن: برای دفاع در برابر حملهٔ دشمن آماده میشویم؛ اطلاعات محرمانه را در اختیار او قرار نمیدهیم.
گذشتگان: برای درگذشتگان دعا میکنیم؛ یاد و دستاوردهای دانشمندان گذشته را در یک مراسم گرامی میداریم.
معاصران: برای کمک به آسیبدیدگان یک حادثه کمک جمعآوری میکنیم؛ برای هممدرسهایها برنامهٔ مطالعهٔ گروهی تنظیم میکنیم.
آیندگان: درخت میکاریم تا نسلهای بعد نیز از آن بهره ببرند؛ منابع آب را با توجه به نیاز نسلهای آینده مصرف میکنیم.
مؤمن: همراه او در نماز جماعت شرکت میکنیم؛ برای انجام یک کار خیر با او همکاری میکنیم.
کافر: با فردی که به دین ما اعتقاد ندارد، محترمانه دربارهٔ باورها گفتوگو میکنیم؛ در معامله با او به تعهد خود پایبند میمانیم.
منافق: در برابر کسی که دورویی و فریبکاری او برایمان روشن شده است، محتاطانه رفتار میکنیم؛ پیش از پذیرفتن ادعای او، درستی آن را بررسی میکنیم.
آیا تاکنون فکر کردهاید که این آداب چگونه شکل میگیرند، چگونه دوام میآورند یا تغییر میکنند؟
پاسخ: آداب در ارتباط میان انسانها و با توجه به باورها، ارزشها، نیازها و تجربههای آنان شکل میگیرند. خانواده، مدرسه و دیگر اعضای جامعه این آداب را آموزش میدهند و تکرار کردن آنها به ماندگاریشان کمک میکند. با تغییر شرایط زندگی، نیازها یا باورهای مردم، بعضی آداب نیز تغییر میکنند؛ مثلاً شیوهٔ دعوت کردن مهمانان ممکن است از دعوت حضوری به تماس یا پیام تبدیل شود.
«ادب آداب دارد.» اگر از شما خواسته میشد دربارهٔ این جمله مطلبی بنویسید، چه مینوشتید؟
پاسخ: مؤدب بودن فقط یک خواسته یا احساس نیست؛ باید آن را در رفتارمان نشان بدهیم. سلام کردن، قطع نکردن سخن دیگران، تشکر کردن و رعایت نوبت، از آداب رفتار مؤدبانهاند. بنابراین برای رعایت ارزش ادب، شیوهها و قواعد مشخصی را در ارتباط با دیگران به کار میبریم.
فکر کنید این آداب چه فرصتها و محدودیتهایی برای شما فراهم میکنند.
پاسخ: آداب اجتماعی فرصت زندگی منظمتر، ارتباط محترمانه و اعتماد به یکدیگر را فراهم میکنند. در مقابل، بعضی رفتارهای دلخواه ما را محدود میکنند؛ مثلاً رعایت نوبت باعث میشود کار همه منظم پیش برود، اما اجازه نمیدهد هر وقت خواستیم زودتر از دیگران کارمان را انجام دهیم. آرام صحبت کردن در کتابخانه هم فرصت مطالعه را برای همه حفظ میکند، ولی آزادی بلند صحبت کردن را محدود میسازد.
جواب جدول صفحه ۱۴ جامعهشناسی دهم
جدول ارزش «هدف» و هنجار «شیوه و روش» را کامل کنید.
پاسخ: عبارتهای چاپشدهٔ کتاب در جدول حفظ شدهاند و نمونههای تکمیلی با رنگ متفاوت مشخص شدهاند.
| ارزش «هدف» | هنجار «شیوه و روش» |
|---|---|
| نظم | وسایلمان را در جای مناسب بگذاریم. در زمان تعیینشده به کلاس برسیم و کارهایمان را طبق برنامه انجام دهیم. |
| ادب | به دیگران سلام کنیم و سلام دیگران را پاسخ دهیم. سخن دیگران را قطع نکنیم و هنگام دریافت کمک، تشکر کنیم. |
| عفت | پرخوری و کمخوری، پرگویی و کمگویی، پرخوابی و کمخوابی نداشته باشیم. از گفتار و رفتار ناشایست خودداری کنیم و خواستههای خود را کنترل کنیم. |
| حجاب | پوشش شرعی داشته باشیم. در حضور نامحرم، حدود پوشش اسلامی را رعایت کنیم. |
| ثروت | از راه کار و کسب درآمد حلال، پسانداز و پرهیز از هزینههای غیرضروری، دارایی خود را افزایش دهیم. |
📌 ارزش چیزی است که آن را مطلوب میدانیم؛ هنجار، روش پذیرفتهشدهٔ رسیدن به آن است. مثلاً «نظم» ارزش است و «بهموقع رسیدن به کلاس» هنجاری برای تحقق آن.
جواب مقایسه کنید صفحه ۱۵ جامعهشناسی دهم
کوه یک پدیدهٔ طبیعی و ساختمان اداری، پدیدهای اجتماعی است. با مقایسهٔ آنها، تفاوت پدیدههای طبیعی و اجتماعی را تشریح کنید.
پاسخ:
| معیار | کوه | ساختمان اداری |
|---|---|---|
| نقش انسانها در پیدایش آن | بر اثر فرایندهای طبیعی پدید آمده و ساختهٔ انسان نیست. | با آگاهی، اراده، برنامهریزی و فعالیت انسانها ساخته شده است. |
| معنادار بودن | پیدایش طبیعی آن حاصل قصد و معنای انسانی نیست؛ هرچند انسانها میتوانند برای آن معنایی فرهنگی در نظر بگیرند. | معنادار است؛ انسانها آن را برای انجام امور اداری و ارائهٔ خدمات به کار میگیرند. |
| محسوس بودن | محسوس است؛ میتوان آن را دید و لمس کرد. | محسوس است؛ بنا و اجزای آن را میتوان دید و لمس کرد. |
✅ هر دو پدیده محسوساند؛ بنابراین محسوس بودن، معیار کافی برای تشخیص پدیدهٔ اجتماعی نیست. تفاوت اصلی این دو، نقش آگاهی و ارادهٔ انسان در پیدایش ساختمان اداری و معنای اجتماعی آن است.
جواب گفتوگو کنید صفحه ۱۷ جامعهشناسی دهم
دربارهٔ آثار کمی و کیفی عدم تمایل خانوادهها به فرزندآوری در جامعه گفتوگو کنید.
پاسخ: اگر کاهش فرزندآوری در سطح جامعه برای مدتی طولانی ادامه پیدا کند، میتواند تعداد و ترکیب جمعیت و همچنین روابط اجتماعی را تغییر دهد.
آثار کمی؛ تغییر در تعداد و نسبتها
تعداد تولدها و جمعیت نسلهای بعد کمتر میشود، سهم سالمندان در جمعیت افزایش مییابد و در بلندمدت ممکن است تعداد افراد در سن کار کاهش پیدا کند. اگر این روند جبران نشود، رشد جمعیت کند میشود و حتی امکان کاهش جمعیت وجود دارد.
آثار کیفی؛ تغییر در روابط و شیوهٔ زندگی
شبکهٔ خویشاوندی در نسلهای بعد کوچکتر میشود و ممکن است مسئولیت مراقبت از سالمندان بر دوش افراد کمتری قرار بگیرد. جامعه به خدمات و امکانات متناسب با سالمندی بیشتری نیاز پیدا میکند. همچنین کاهش تعداد نسلهای جدید میتواند تداوم بعضی فعالیتهای اجتماعی و انتقال تجربهها و میراث فرهنگی را با دشواری روبهرو کند.
نمونهٔ کوتاه برای نوشتن: کاهش مداوم فرزندآوری از نظر کمی، باعث کمتر شدن تولدها و افزایش سهم سالمندان میشود. از نظر کیفی نیز میتواند روابط خویشاوندی را محدودتر کند و مسئولیت حمایت از سالمندان و حفظ پویایی جامعه را افزایش دهد.
📌 این پاسخ دربارهٔ روند کلی جمعیت است؛ کیفیت تربیت، موفقیت یا اجتماعی بودن یک کودک را نمیتوان فقط از روی تعداد فرزندان خانواده تعیین کرد.
جواب مفاهیم اساسی صفحه ۱۸ جامعهشناسی دهم
مفاهیم اساسی درس را بنویسید.
پاسخ: پدیدهٔ اجتماعی، کنش اجتماعی، کنش درونی، کنش بیرونی، ارزش اجتماعی، هنجار اجتماعی، جامعهپذیری، کنترل اجتماعی، پدیدهٔ طبیعی، پدیدههای اجتماعی خرد و کلان، مشارکت اجتماعی.
جواب خلاصه کنید صفحه ۱۸ جامعهشناسی دهم
مطالب مهم درس را خلاصه کنید.
پاسخ: کنش اجتماعی، کنشی است که با توجه به دیگران انجام میشود و به حضور فیزیکی آنان وابسته نیست. کنش اجتماعی خردترین پدیدهٔ اجتماعی است و سایر پدیدههای اجتماعی از آثار و پیامدهای آن شکل میگیرند. ارزشهای اجتماعی، امور مطلوب و مورد پذیرش جامعهاند و هنجارها، شیوههای پذیرفتهشدهٔ رفتار برای رسیدن به ارزشها هستند. جامعهپذیری و کنترل اجتماعی به انتقال و استمرار ارزشها و هنجارها کمک میکنند. پدیدههای اجتماعی برخلاف پدیدههای طبیعی، حاصل کنش انسانها و معنادارند. این پدیدهها پس از شکلگیری، برای زندگی انسانها فرصتها و محدودیتهایی ایجاد میکنند.
جواب آنچه از این درس آموختیم صفحه ۱۸ جامعهشناسی دهم
آنچه از این درس آموختهاید، به زبان خودتان در یک بند بنویسید.
پاسخ: در این درس یاد گرفتم وقتی در انجام کاری دیگران را در نظر میگیریم، کنش اجتماعی انجام میدهیم؛ حتی اگر آن افراد کنار ما نباشند. مثلاً وقتی در خانه برای دوستم نامه مینویسم، کنشم اجتماعی است. از ارتباط و کنش انسانها، پدیدههایی مانند خانواده، مدرسه، ارزشها و هنجارها شکل میگیرند. ارزشها به ما نشان میدهند چه چیزهایی مطلوباند و هنجارها روش رفتار کردن برای رسیدن به آنها را مشخص میکنند. ما این شیوهها را در زندگی اجتماعی یاد میگیریم و با عمل کردن به آنها، به ادامهٔ زندگی جمعی کمک میکنیم.
پاسخ درس قبل:
