جواب فعالیت های درس چهاردهم سلامت و بهداشت دوازدهم | پیشگیری از حوادث خانگی
پاسخ کامل درس ۱۴ سلامت و بهداشت دوازدهم «پیشگیری از حوادث خانگی» شامل جواب گفت و گوی کلاسی، فعالیت انفرادی، پژوهش گروهی و گفت و گوی گروهی صفحات ۱۷۲، ۱۷۴، ۱۸۰، ۱۸۱ و ۱۸۴.
درس چهاردهم سلامت و بهداشت دوازدهم، «پیشگیری از حوادث خانگی»، به شناسایی خطرهای خانه و راههای جلوگیری از حادثه میپردازد. پاسخ فعالیتهای صفحات ۱۷۲، ۱۷۴، ۱۸۰، ۱۸۱ و ۱۸۴ شامل نمونه بررسی ایمنی منزل، تحقیق درباره خاموشکنندهها، کمکهای اولیه خفگی و پیشگیری از سقوط است.
جواب فعالیت ۱ صفحه ۱۷۲ سلامت و بهداشت دوازدهم
گفت و گوی کلاسی
به نظر شما، احتمال وقوع چه حوادثی، ایمنی افراد را در منزل تهدید میکند و علل آن چیست؟
پاسخ: حوادثی مانند مسمومیت، سوختگی، آتشسوزی، برقگرفتگی، خفگی، بریدگی و سقوط میتوانند ایمنی افراد را در خانه تهدید کنند. نمونههایی از علت این حوادث عبارتاند از:
مسمومیت با مونوکسید کربن: استفاده از وسایل سوختی معیوب، بسته بودن مسیر دودکش یا نرسیدن هوای کافی برای سوختن مناسب.
مسمومیت با دارو و مواد شیمیایی: نگهداری مواد خطرناک در دسترس کودکان، ریختن شویندهها در بطری نوشیدنی و مصرف اشتباه دارو.
سوختگی و آتشسوزی: واژگون شدن ظرف آب جوش، رها کردن غذای روی اجاق، نزدیک بودن پرده و وسایل قابل اشتعال به بخاری یا استفاده نادرست از وسایل برقی.
برقگرفتگی: سیم آسیبدیده، پریز معیوب و استفاده از وسایل برقی با دست خیس یا در نزدیکی آب.
خفگی: گیر کردن غذا یا اشیای کوچک در راه تنفس و پوشیده شدن دهان و بینی کودک با کیسه پلاستیکی یا وسایل خواب نامناسب.
سقوط و زمین خوردن: کف خیس و لغزنده، روشنایی ناکافی، نبود نرده و پراکندگی وسایل در مسیر رفتوآمد.
بریدگی: استفاده بیاحتیاط از چاقو و جمع کردن شیشه شکسته با دست بدون محافظ.
پیامدها و عواقب ناشی از بروز حوادث در منزل را بیان کنید.
پاسخ: حوادث خانگی ممکن است باعث زخم، سوختگی، شکستگی، مسمومیت، آسیب اندامها، ناتوانی موقت یا دائمی و حتی مرگ شوند. هزینه درمان، آسیب به وسایل خانه، غیبت از مدرسه یا محل کار و نیاز به مراقبت طولانی نیز از پیامدهای آنهاست. نگرانی و فشار روحی ناشی از حادثه میتواند بر همه اعضای خانواده تأثیر بگذارد.
جواب فعالیت ۲ صفحه ۱۷۴ سلامت و بهداشت دوازدهم
فعالیت انفرادی
با بررسی عوامل خطرساز در محل زندگی خود، آنها را شناسایی کنید و برای رفع آنها راه حل پیشنهاد دهید.
پاسخ: نمونه بررسی ایمنی منزل در جدول زیر مشخص شده است. مواردی را برای گزارش خود انتخاب کنید که واقعاً در محل زندگی شما وجود دارند.
| عامل خطرساز | راه حل پیشنهادی |
|---|---|
| داروها و شویندهها در دسترس کودکان هستند. | آنها را در بستهبندی اصلی و داخل کمد قفلدار، دور از دسترس کودکان نگه داریم. |
| کف حمام یا آشپزخانه خیس و لغزنده است. | آب و مواد ریختهشده را سریع پاک کنیم و از پوشش ضدلغزش مناسب استفاده کنیم. |
| راهپله تاریک است یا نرده محکم ندارد. | روشنایی کافی فراهم کنیم و برای نصب یا تعمیر نرده از فرد متخصص کمک بگیریم. |
| سیم برق آسیب دیده یا چند وسیله پرمصرف به یک اتصال نامناسب وصل شدهاند. | استفاده از وسیله معیوب را متوقف کنیم و تعمیر و بررسی اتصالات را به برقکار بسپاریم. |
| وسایل گرمایشی و دودکشها بررسی نشدهاند. | پیش از استفاده، نصب و سلامت وسیله، مسیر دودکش و تهویه را به کمک فرد متخصص بررسی کنیم. |
| دسته قابلمه به سمت لبه اجاق است. | دسته را به سمت داخل و دور از دسترس کودک قرار دهیم و هنگام پخت غذا مراقب اجاق باشیم. |
| فرش لیز میخورد یا سیم و اسباببازی در مسیر عبور است. | فرش را با زیرانداز مناسب ثابت کنیم و مسیر رفتوآمد را خالی نگه داریم. |
| کبریت، فندک و وسایل تیز در دسترس کودک هستند. | آنها را در محل امن و دور از دسترس نگه داریم. |
نمونه جمعبندی گزارش:
در بررسی خانه، متوجه شدم چند سیم در مسیر رفتوآمد قرار دارد و مواد شوینده داخل کابینتی بدون قفل نگهداری میشوند. پیشنهاد کردم سیمها مرتب شوند و برای کابینت شویندهها قفل مناسب نصب شود. همچنین قرار شد روشنایی راهپله را بررسی کنیم.
جواب فعالیت ۳ صفحه ۱۸۰ سلامت و بهداشت دوازدهم
پژوهش گروهی
با مراجعه به منابع معتبر درباره انواع کپسولهای اطفای حریق و نحوه استفاده از آنها گزارشی تهیه کرده و به کلاس ارائه کنید.
پاسخ: کپسول اطفای حریق وسیلهای برای مهار آتشهای کوچک و محدود است. ماده خاموشکننده داخل کپسول باید با نوع آتش تناسب داشته باشد؛ بنابراین، یک کپسول برای همه آتشها مناسب نیست. برای انتخاب آن باید برچسب کاربرد و دستور سازنده را بخوانیم و فقط به رنگ بدنه تکیه نکنیم.
انواع مهم خاموشکنندهها
۱ـ خاموشکننده آبی: برای آتش مواد جامدی مانند چوب، کاغذ و پارچه کاربرد دارد. نوع معمولی آن برای تجهیزات برقدار و روغن داغ مناسب نیست.
۲ـ خاموشکننده کف یا فوم: بسته به تأییدیه محصول، برای بعضی آتشهای جامدات و مایعات قابل اشتعال کاربرد دارد. مناسب بودن آن برای هر آتش باید از روی برچسب بررسی شود.
۳ـ خاموشکننده پودر و گاز: براساس نوع پودر، برای گروههای مشخصی از آتشها قابل استفاده است. پودر معمولی را نباید با پودر مخصوص آتش فلزات یکسان دانست.
۴ـ خاموشکننده دیاکسید کربن یا CO₂: برای برخی آتشهای مایعات قابل اشتعال و تجهیزات برقی کاربرد دارد و باقیمانده پودری بر جای نمیگذارد.
۵ـ خاموشکننده شیمیایی تر: نوع دارای تأییدیه مناسب، برای آتش روغن و چربی پختوپز طراحی شده است.
۶ـ خاموشکننده مخصوص فلزات: برای آتش فلزات قابل اشتعال، خاموشکننده تخصصی متناسب با همان فلز لازم است؛ استفاده از پودر عمومی بهجای آن درست نیست.
نام تجاری یک محصول، بهتنهایی نوع کاربرد آن را مشخص نمیکند. درباره محصولاتی با نامهایی مانند «بیوورسال» نیز باید کاربرد تأییدشده و دستور سازنده بررسی شود.
چه زمانی میتوان از کپسول استفاده کرد؟
فقط هنگامی که آتش کوچک و محدود است، راه خروج باز مانده، دود خطرناک ما را تهدید نمیکند و کار با خاموشکننده مناسب را بلد هستیم. ابتدا دیگران را آگاه میکنیم و از فردی میخواهیم با آتشنشانی ۱۲۵ تماس بگیرد. در آتش گسترده یا شرایط نامطمئن، اولویت با خروج ایمن است.
مراحل عمومی استفاده از کپسول
- ضامن را طبق دستور روی کپسول بیرون بکشید.
- نازل را به پایه آتش، یعنی محل سوختن ماده، نشانه بگیرید.
- اهرم را فشار دهید.
- نازل را بهصورت جارویی به دو طرف حرکت دهید.
فاصله مناسب را از روی دستور همان کپسول رعایت کنید. اگر آتش مهار نشد یا راه خروج در خطر قرار گرفت، تلاش را متوقف کنید و خارج شوید.
نگهداری و آمادگی
خاموشکننده باید در محل قابل دسترس باشد، برچسب خوانا داشته باشد و طبق برنامه سازنده سرویس شود. سلامت بدنه، شیلنگ، ضامن و نشانگر فشار، در مدلهای دارای فشارسنج، بررسی شود. پس از استفاده، حتی کوتاه، برای بررسی و شارژ یا تعویض اقدام شود.
منابع پیشنهادی برای درج در گزارش: راهنمای انتخاب و استفاده از خاموشکنندهها و راهنمای تجهیزات اطفای حریق آتشنشانی لندن.
جواب فعالیت ۴ صفحه ۱۸۱ سلامت و بهداشت دوازدهم
گفت و گوی کلاسی
آیا تاکنون با فردی که دچار انسداد راه تنفس (خفگی) شده است، مواجه شدهاید؟ علت آن چه بوده است؟
پاسخ: این سؤال به تجربه واقعی شما مربوط است. دو نمونه برای نوشتن پاسخ:
نمونه اول، در صورت داشتن تجربه مشابه: بله، هنگام غذا خوردن، تکهای غذا در گلوی یکی از اطرافیان گیر کرد. او هنوز میتوانست سرفه کند و با ادامه سرفه، تکه غذا خارج شد.
نمونه دوم، در صورت نداشتن تجربه: خیر، تاکنون مستقیماً با چنین موردی روبهرو نشدهام؛ اما میدانم گیر کردن غذا یا قطعات کوچک اسباببازی در راه تنفس میتواند باعث خفگی شود.
شایعترین عوامل ایجادکننده انسداد راه تنفس کداماند؟ از چه روشهایی میتوان به فرد آسیب دیده کمک کرد؟
پاسخ: گیر کردن لقمه غذا و اشیای کوچک در راه تنفس از عوامل مهم است. پوشاندن دهان و بینی با کیسه پلاستیکی یا وسایل خواب و فشار طناب به گردن نیز میتواند تنفس را قطع کند. نوع کمک به هوشیاری فرد و شدت انسداد بستگی دارد:
اگر سرفه مؤثر دارد و میتواند نفس بکشد: او را به ادامه سرفه تشویق میکنیم، کنارش میمانیم و وضعیتش را زیر نظر میگیریم. در این حالت ضربه به پشت یا فشار شکمی انجام نمیدهیم.
اگر فرد هوشیار است اما نمیتواند صحبت کند، نفس بکشد یا سرفه مؤثر داشته باشد: فوراً کمک میخواهیم و با ۱۱۵ تماس میگیریم. برای بزرگسال و کودک بالای یک سال، فرد کمککننده تا پنج ضربه بین دو کتف میزند؛ بدن مصدوم باید به جلو خم باشد. اگر انسداد برطرف نشد، تا پنج فشار شکمی به داخل و بالا انجام میدهد. این چرخه تا رفع انسداد یا بیهوش شدن ادامه مییابد؛ با خارج شدن جسم، حرکات متوقف میشود.
اگر فرد بیهوش شد: او را با احتیاط روی سطح سفت قرار میدهیم و احیای قلبیریوی را مطابق آموزش و راهنمایی اپراتور ۱۱۵ آغاز میکنیم.
📌 فشار شکمی برای شیرخوار زیر یک سال انجام نمیشود؛ روش کمک به او متفاوت است. در بارداری یا وقتی نمیتوان دور شکم فرد را گرفت، از فشار قفسه سینه بهجای فشار شکمی استفاده میشود.
انگشت را بدون دیدن جسم داخل دهان نبرید. یادگیری عملی این مهارتها باید زیر نظر مربی کمکهای اولیه انجام شود؛ فشار شکمی را برای تمرین روی همکلاسی سالم اجرا نکنید.
برای مطالعه بیشتر: راهنمای کمکهای اولیه انسداد راه تنفس در بزرگسال و کودک.
جواب فعالیت ۵ صفحه ۱۸۴ سلامت و بهداشت دوازدهم
گفت و گوی گروهی
با بررسی شایعترین علل سقوط افراد در مکانهای مختلف منزل (راهپله، حمام، آشپزخانه و…)، روشهای پیشگیری از احتمال سقوط را شناسایی و ارائه کنید.
پاسخ: برای پیشگیری از سقوط باید هم محیط خانه را ایمن کنیم و هم به عواملی مانند ضعف بینایی، سرگیجه و مشکلات تعادل توجه داشته باشیم.
| محل | علت احتمالی سقوط | راه پیشگیری |
|---|---|---|
| راهپله | نور کم، پله آسیبدیده، نبود نرده و وسایل رهاشده | تأمین روشنایی، تعمیر پلهها، نصب نرده محکم و خالی نگه داشتن مسیر |
| حمام و سرویس بهداشتی | کف خیس و صابونی و نبود تکیهگاه مناسب | استفاده از سطح ضدلغزش و دستگیره ثابت و پاک کردن مواد لغزنده |
| آشپزخانه | ریختن آب یا روغن روی زمین و بالا رفتن از صندلی ناپایدار | پاک کردن فوری کف و استفاده از چهارپایه یا نردبان کوتاهِ سالم و مناسب |
| اتاق و پذیرایی | فرش لغزنده، لبه برگشته قالیچه، سیم و اسباببازی در مسیر | ثابت کردن فرش، اصلاح لبه آن و جمع کردن وسایل اضافی |
| مسیر اتاق تا سرویس بهداشتی | تاریکی شب و وجود مانع در مسیر | نصب چراغ شب مناسب و باز نگه داشتن مسیر رفتوآمد |
| بالکن و کنار پنجره | محافظ نامناسب و قرار داشتن وسایل قابل بالا رفتن کنار لبه | نصب محافظ استاندارد و دور کردن میز و صندلی از لبه و پنجره |
پوشیدن کفش یا دمپایی مناسب و رسیدگی به مشکلات بینایی هم اهمیت دارد. اگر فردی پس از مصرف دارو دچار خوابآلودگی یا سرگیجه میشود، باید با پزشک یا داروساز مشورت کند؛ زمان یا مقدار مصرف دارو نباید خودسرانه تغییر کند. سالمندان و افرادی که مشکل تعادل دارند نیز ممکن است به کمک و تجهیزات مناسب نیاز داشته باشند.
نمونه پاسخ کوتاه:
با روشن کردن راهپله، نصب نرده و دستگیره، خشک نگه داشتن کف، ثابت کردن فرشها و جمع کردن وسایل اضافی میتوان خطر سقوط را کاهش داد. توجه به بینایی، تعادل و عوارض داروها نیز ضروری است.
خلاصه درس چهاردهم سلامت و بهداشت دوازدهم
خانه زمانی ایمنتر میشود که خطرهای آن را بشناسیم و پیش از حادثه برطرف کنیم. نگهداری درست داروها و شویندهها، استفاده ایمن از وسایل برقی و گازسوز، مراقبت از کودکان و باز نگه داشتن مسیر رفتوآمد، از راههای پیشگیری هستند. هنگام حادثه نیز حفظ آرامش، توجه به ایمنی خود و تماس با نیروهای امدادی اهمیت دارد. شماره اورژانس پزشکی ۱۱۵ و آتشنشانی ۱۲۵ است. پس از حادثه، درمان و توانبخشی مناسب به فرد آسیبدیده کمک میکند تا تواناییهای خود را بازیابد.
