جواب فعالیت های درس دوازدهم آمادگی دفاعی دهم | ایمنی و پیشگیری
پاسخ کامل درس ۱۲ آمادگی دفاعی دهم «ایمنی و پیشگیری» شامل جواب فعالیت های ۱ تا ۶ صفحات ۱۳۸، ۱۳۹، ۱۴۱، ۱۴۲، ۱۴۳، ۱۴۴ و ۱۴۵ کتاب. عنوان رسمی درس نیز «ایمنی و پیشگیری» است.
درس دوازدهم آمادگی دفاعی دهم، «ایمنی و پیشگیری»، به شناخت خطرها و راههای کاهش خسارت حوادث میپردازد. پاسخ فعالیتهای صفحات ۱۳۸ تا ۱۴۵، نمونه جدول مخاطرات، راهنمای نقشه خطر و پیشنهادهای فعالیت پایانی را در ادامه بخوانید.
جواب فعالیت ۱ صفحه ۱۳۸ آمادگی دفاعی دهم
۱ـ حوادث فیلم یا تصاویر صفحهٔ قبل را از جوانب مختلف در گروه خود بررسی و تشریح کنید.
پاسخ: تصاویر صفحه ۱۳۷، تصادف، تخریب ساختمان، صاعقه، آتشسوزی جنگل، خشکسالی و انفجار را نشان میدهند.
تصادف: میتواند باعث مصدومیت، مرگ، خسارت خودروها و اختلال در رفتوآمد شود. سرعت غیرمجاز، حواسپرتی، خستگی راننده و نقص فنی از عوامل خطر هستند؛ البته علت دقیق تصادفِ تصویر، تنها از روی عکس مشخص نمیشود.
تخریب ساختمان در زلزله: ممکن است به گرفتارشدن افراد، آسیب به وسایل و قطع خدمات منجر شود. کیفیت نامناسب ساختمان و مهار نبودن اجسام سنگین، خسارت را بیشتر میکند.
صاعقه: تخلیه الکتریکی شدیدی است که میتواند به افراد و تجهیزات آسیب بزند و آتشسوزی ایجاد کند.
آتشسوزی جنگل: پوشش گیاهی و زیستگاه جانوران را از بین میبرد، هوا را آلوده میکند و ممکن است به مناطق مسکونی گسترش یابد. علت آن میتواند طبیعی یا انسانی باشد.
خشکسالی: کمبود طولانیمدت بارش و آب میتواند به کشاورزی، منابع طبیعی و معیشت مردم آسیب بزند. مصرف و برداشت نامناسب آب نیز پیامدهای آن را تشدید میکند.
انفجار: موج فشار، آتش و پرتاب قطعات میتواند خسارت جانی و مالی ایجاد کند. علت انفجارِ تصویر بدون اطلاعات بیشتر قابل تعیین نیست.
۲ـ برای جلوگیری از خسارتهای جانی و مالی، اقدامات ایمنی و پیشگیرانه را پیشنهاد کنید.
پاسخ:
برای تصادف: بستن کمربند همه سرنشینان، رعایت سرعت مجاز، استفاده نکردن راننده از تلفن همراه، استراحت کافی و بررسی فنی خودرو.
برای زلزله: ساختوساز اصولی، ارزیابی ساختمان توسط متخصص، مهار کمدها و وسایل سنگین و تمرین پناهگیری درست.
برای صاعقه: توجه به پیشبینی هوا و رفتن به ساختمان محصور و ایمن هنگام شنیدن رعد؛ زیر درخت تنها یا در فضای باز پناه نگیریم.
برای آتشسوزی جنگل: روشن نکردن آتش در شرایط ممنوع یا پرخطر، رها نکردن تهسیگار و گزارش سریع دود یا آتش از محل امن.
برای خشکسالی: کاهش هدررفت آب، اصلاح نشتیها، مدیریت برداشت از منابع آب و انتخاب روشهای آبیاری و کشت متناسب با اقلیم.
برای انفجار: نگهداری ایمن مواد خطرناک، رسیدگی تخصصی به تجهیزات گاز و برق و نزدیک نشدن به مواد یا اشیای مشکوک.
جواب فعالیت ۲ صفحه ۱۳۹ آمادگی دفاعی دهم
اگر شما در چنین موقعیتی قرار میگرفتید، چه واکنشی از خود نشان میدادید؟
پاسخ: با دیدن نشانههای تغییر هوا و بالا آمدن آب، بدون معطلی از بستر و حاشیه رودخانه دور میشدم و به محل مرتفع و امن میرفتم. دوستم و خانواده نزدیک رودخانه را نیز با صدا زدن آگاه میکردم. برای برداشتن وسایل برنمیگشتم و وارد جریان آب نمیشدم.
بعد از بحث و گفتوگو با همکلاسیهایتان اقدامات ایمنی و پیشگیرانه را به ترتیب اهمیت برای این حادثه بنویسید.
پاسخ:
- پیش از رفتن به طبیعت، هشدارهای هواشناسی را بررسی کنیم و در بستر رودخانه یا مسیل توقف نکنیم.
- با مشاهده نشانههای خطر، سریع از رودخانه فاصله بگیریم و به نقطه مرتفع امن برویم.
- بدون به خطر انداختن خود، اطرافیان را از خطر آگاه کنیم.
- برای نجات وسایل، گرفتن عکس یا تماشای سیلاب در محل نمانیم.
- پیاده یا با خودرو از آب سیلاب عبور نکنیم.
- از محل امن، نیاز به کمک را به نیروهای امدادی اطلاع دهیم و تا اعلام ایمنی بازنگردیم.
آرام و کمعمق بودن رودخانه در زمان ورود، تضمین نمیکند که چند ساعت بعد هم ایمن باشد. بارندگی در بالادست میتواند باعث افزایش ناگهانی آب شود.
جواب فعالیت ۳ صفحه ۱۴۱ آمادگی دفاعی دهم
۱ـ نقشه خطر بلایای محل سکونت خود را برای مخاطرات سیل، زلزله و آتشسوزی ترسیم کنید و با اعضای خانواده خود درباره آن بحث و گفتوگو کنید.
پاسخ: نقشه باید با شکل واقعی خانه و محله هماهنگ باشد. برای انجام فعالیت، ابتدا دیوارها، اتاقها، درها، پنجرهها و راه خروج را ساده بکشید؛ سپس سه نسخه از نقشه تهیه کنید و اطلاعات زیر را روی آنها قرار دهید:
نقشه زلزله: محل پنجرهها، کمدهای بلند و وسایل سنگینِ مهارنشده را با ضربدر قرمز مشخص کنید. محل یک میز محکم برای پناهگیری، دور از شیشه و اشیای سقوطکردنی، را با علامت سبز نشان دهید. مسیر خروج پس از پایان لرزش و بررسی ایمنی را نیز مشخص کنید.
نقشه سیل: در نقشه محله، رودخانه یا مسیل، نقاط کمارتفاع و مسیر احتمالی آب را با کمک اطلاعات معتبر محلی مشخص کنید. نقاط مرتفع امن را با دایره سبز و راه دسترسی ایمن به آنها را با پیکان نشان دهید. مسیر انتخابی نباید از داخل آب یا روی پلِ در معرض سیلاب بگذرد.
نقشه آتشسوزی: آشپزخانه، وسایل گرمایشی و محل نگهداری مواد قابل اشتعال را مشخص کنید. راههای خروج قابل استفاده، محل هشداردهنده دود و نقطه ملاقات خانواده در بیرون ساختمان را نشان دهید.
📌 نکته ایمنی: هر گوشه دیوار یا چارچوب در، پناهگاه مناسبی برای زلزله نیست. هنگام لرزش در داخل ساختمان، روی دستها و زانوها قرار بگیرید، سر و گردن را محافظت کنید و در صورت دسترسی نزدیک، زیر میز محکم پناه بگیرید و آن را نگه دارید؛ هنگام لرزش به سمت خروجی ندوید.
نمونه نتیجه گفتوگوی خانوادگی: «قرار گذاشتیم کمدهای بلند را مهار کنیم، راه خروج را باز نگه داریم و محل ملاقات بیرون خانه را مشخص کنیم. همچنین تفاوت رفتار هنگام زلزله، سیل و آتشسوزی را تمرین کنیم.»
۲ـ با اعضای خانواده خود جمع شوید، درخصوص مخاطرات محل زندگی خود بحث و گفتوگو کنید و با همکاری آنها جدول زیر را کامل کنید.
پاسخ: جدول زیر یک نمونه فرضی برای تمرین است. احتمال وقوع هر مخاطره را با توجه به سابقه و شرایط واقعی محل زندگی خود تغییر دهید؛ این اعداد و عبارتها ارزیابی تخصصی منطقه شما نیستند.
| مخاطرات محل زندگی شما | احتمال وقوع (صفر، کم، متوسط، زیاد) |
برای کمکردن خطر، چه کارهایی باید انجام دهیم. |
|---|---|---|
| زلزله | متوسط | مهار وسایل سنگین، بررسی ایمنی ساختمان و تمرین پناهگیری. |
| سیل | کم | توجه به هشدارها، شناخت مسیر خروج و پرهیز از توقف در مسیل. |
| آتشسوزی | متوسط | رسیدگی به برق و وسایل گرمایشی، هشداردهنده دود و باز نگه داشتن خروجی. |
| حوادث جادهای | متوسط | رعایت مقررات، کمربند ایمنی و استفاده از گذرگاه عابر. |
| ریزگرد و آلودگی هوا | زیاد | پیگیری کیفیت هوا و کاهش فعالیت بیرونی هنگام آلودگی شدید. |
| برف و کولاک | کم | پرهیز از سفر غیرضروری هنگام هشدار و آمادهسازی گرمایش ایمن. |
| نشت گاز | کم | بازرسی اتصالات توسط متخصص و استفاده از تجهیزات استاندارد. |
| قطع طولانی برق | متوسط | آماده داشتن چراغقوه، باتری و برنامه خانوادگی برای نیازهای ضروری. |
جواب فعالیت ۴ صفحه ۱۴۲ آمادگی دفاعی دهم
در گروه کلاسی وضعیت ایمنی مدرسه خود را در برابر مخاطرات مختلف مانند سیل، زلزله و آتشسوزی بررسی و گزارشی را در کلاس ارائه کنید. برای رفع موارد مطرح شده پیشنهاد و راهکارهای خود را نیز ارائه کنید.
پاسخ: نمونه فرضی گزارش؛ فقط مواردی را به گزارش خود منتقل کنید که واقعاً در مدرسه مشاهده کردهاید:
گزارش بررسی ایمنی مدرسه
هدف گروه ما، بررسی خطرهای قابل مشاهده و پیشنهاد راههای کاهش آنهاست. بررسی تخصصی استحکام ساختمان و تأسیسات باید توسط افراد دارای صلاحیت انجام شود.
زلزله: در این نمونه، چند قفسه بلند مهار نشدهاند. پیشنهاد میکنیم مسئولان مدرسه برای نصب اتصالات مناسب اقدام کنند و وسایل سنگین در طبقات پایین قرار گیرند.
آتشسوزی: در این نمونه، بخشی از راه خروج با وسایل اضافی اشغال شده است. پیشنهاد میکنیم مسیر آزاد شود و وضعیت هشداردهندهها و تجهیزات آتشنشانی را فرد متخصص بررسی کند.
سیل و آبگرفتگی: در این نمونه، یکی از آبروهای حیاط با زباله مسدود شده است. پاکسازی آن توسط مسئولان و بررسی مسیر ورود احتمالی آب ضروری است.
آمادگی دانشآموزان: پیشنهاد میکنیم مسیرهای خروج و محل تجمع مشخص باشند و مانورهای منظم با توجه به نیاز دانشآموزان دارای محدودیت حرکتی برگزار شود.
نتیجه: باز بودن خروجیها، مهار وسایل و آموزش رفتار درست از اقداماتی هستند که میتوانند آسیبها را کاهش دهند.
جواب فعالیت ۵ صفحات ۱۴۲، ۱۴۳ و ۱۴۴ آمادگی دفاعی دهم
برای پاسخگویی به دو سؤال اساسی «قبل از وقوع حادثه چه چیزی باید بدانیم؟» و «چه کارهایی باید انجام دهیم؟» توصیههایی در ادامه آمده است، فکر کنید و نکاتی را در جاهای خالی بنویسید.
پاسخ: برای تکمیل جایخالیهای هر بخش میتوانید عبارتهای رنگی زیر را بنویسید.
تصادفات جادهای
راننده هنگام خستگی و خوابآلودگی رانندگی نکند و از تلفن همراه استفاده نکند.
غرقشدگی
هنگام قایقسواری از جلیقه نجات استاندارد و متناسب با اندازه بدن استفاده کنیم.
برای نجات فرد در حال غرقشدن، بدون آموزش و تجهیزات وارد آب نشویم و فوراً از نجاتغریق کمک بخواهیم.
سیلاب
هنگام هشدار سیل از بستر رودخانه و مسیل دور شویم و پیاده یا با خودرو از آب سیلاب عبور نکنیم.
آلودگی هوا و گردوغبار
پیش از فعالیت بیرونی، وضعیت کیفیت هوا و هشدارهای بهداشتی را بررسی کنیم.
در هوای ناسالم، ورزش و فعالیت سنگین در فضای باز را کاهش دهیم و در محیطی با هوای پاکتر بمانیم.
پیادهروی و دوچرخهسواری میتوانند به کاهش تولید آلودگی کمک کنند؛ اما هنگام آلودگی شدید هوا، فعالیت ورزشی در فضای باز توصیه مناسبی نیست.
آتشسوزی
از وسایل برقی معیوب استفاده نکنیم و راه خروج اضطراری را همیشه باز نگه داریم.
نشت گاز (مرگ خاموش)
مسیر خروج دود و سلامت وسایل گرمایشی را بهطور دورهای به متخصص بسپاریم و مسیر تهویه را مسدود نکنیم.
هشداردهنده مونوکسیدکربن نصب کنیم و از منقل، زغال یا موتور برق در فضای بسته استفاده نکنیم.
توضیح ضروری: «مرگ خاموش» معمولاً به مسمومیت با مونوکسیدکربن اشاره دارد؛ گازی بیرنگ و بیبو که میتواند بر اثر احتراق ناقص ایجاد شود. این خطر با نشت گاز شهری یکسان نیست؛ نبودن بوی گاز، ایمن بودن هوا را ثابت نمیکند.
زلزله
پناهگیری درست را تمرین کنیم و هنگام لرزش از پنجرهها و وسایل سقوطکردنی فاصله بگیریم.
کیف اضطراری و برنامه ارتباط و ملاقات خانواده را از قبل آماده کنیم.
جواب فعالیت ۶ صفحه ۱۴۵ آمادگی دفاعی دهم
دانشآموزان عزیز متناسب با شرایط محیط زندگی خود (خانه، مدرسه، محله، شهر و روستا) با راهنمایی معلم یکی از موضوعات زیر را انتخاب کنید و در قالب فیلم، عکس یا پردهنگار مستند ارائه دهید.
موضوعات:
- موارد رعایت و یا عدم رعایت نکات ایمنی و پیشگیری از حوادث؛
- مصاحبه با افرادی که تجربهٔ این نوع حوادث را داشتهاند؛
- مصاحبه با اعضای فعال حوزهٔ امداد و نجات؛
- آثار سوء ناشی از حوادث.
پاسخ: یکی از چهار نمونه زیر را انتخاب کنید. برای مستند بودن کار، از عکسهای واقعیِ مجاز، مشاهده ثبتشده یا مصاحبه با رضایت افراد استفاده کنید؛ برای تصویربرداری، موقعیت خطرناک ایجاد نکنید.
نمونه اول؛ پردهنگار «ایمنی در خانه و مدرسه»
- صفحه اول: عنوان، نام اعضای گروه و محل بررسی.
- صفحه دوم: عکس یک راه خروج باز؛ توضیح: «وسایل اضافی نباید عبور افراد را هنگام اضطرار دشوار کنند.»
- صفحه سوم: عکس قفسه مهارشده؛ توضیح: «مهار مناسب وسایل بلند، خطر سقوط آنها را کاهش میدهد.»
- صفحه چهارم: عکس محل مشخص کیف کمکهای اولیه؛ توضیح: «وسایل باید در دسترس افراد مسئول و بهطور منظم بررسی شوند.»
- صفحه پنجم: یک مورد نیازمند اصلاح، در صورت مشاهده واقعی؛ توضیح دهید مشکل چیست و مسئول رسیدگی چه کسی است.
- صفحه ششم: نتیجه؛ «شناخت خطر و اصلاح بهموقع آن، بخشی از مسئولیت مشترک ماست.»
نمونه دوم؛ مصاحبه با فردی که تجربه حادثه دارد
پیش از شروع، رضایت فرد را بگیرید و توضیح دهید لازم نیست درباره خاطرات ناراحتکننده صحبت کند. پرسشهای پیشنهادی:
- چه حادثهای را تجربه کردهاید و چه نکتهای از آن آموختهاید؟
- کدام آمادگی قبلی به شما کمک کرد؟
- چه رفتاری باعث کاهش خطر شد؟
- پس از حادثه به چه نوع کمکی بیشتر نیاز داشتید؟
- چه توصیهای برای دانشآموزان و خانوادهها دارید؟
در پایان، سه نکته اصلی مصاحبه را با عبارتهای خودتان جمعبندی کنید و توصیههای ایمنی را با راهنمایی معلم بررسی کنید. پاسخ مصاحبهشونده را از خودتان نسازید.
نمونه سوم؛ مصاحبه با امدادگر یا آتشنشان
برای یک فیلم کوتاه یا گزارش صوتی، این پرسشها مناسباند:
- رایجترین اشتباه مردم هنگام حادثه چیست؟
- هنگام درخواست کمک، چه اطلاعاتی باید اعلام کنیم؟
- دانشآموزان چگونه میتوانند بدون به خطر انداختن خود کمک کنند؟
- چه وسایلی برای آمادگی خانواده ضروری است؟
- کدام آموزش یا مانور برای مدرسه ما مفیدتر است؟
نام و مسئولیت مصاحبهشونده، تاریخ گفتوگو و مهمترین توصیهها را ثبت کنید. برای فیلمبرداری وارد محل عملیات یا محدوده ممنوع نشوید.
نمونه چهارم؛ گزارش «پیامدهای حوادث»
حوادث میتوانند بر سلامت، خانه، درآمد و زندگی روزمره مردم اثر بگذارند. آسیب جسمی، تخریب ساختمان، قطع خدمات و تعطیلی مدرسه یا محل کار از پیامدهای احتمالی آنهاست.
ترس، نگرانی و سوگ نیز ممکن است پس از حادثه تجربه شوند. افراد واکنش یکسانی ندارند و حمایت خانواده، جامعه و خدمات تخصصی میتواند به بهبود شرایط کمک کند.
محیطزیست نیز ممکن است آسیب ببیند؛ برای مثال، آتشسوزی جنگل زیستگاه جانوران را تخریب میکند و سیل ممکن است آلودگیها را جابهجا کند.
برای تکمیل مستند، یک حادثه مشخص را از منبع معتبر انتخاب میکنیم، زمان و محل آن را مینویسیم و عکسهای دارای منبع را کنار این سه بخش میگذاریم: «پیامدها»، «اقدامات کمککننده» و «راههای کاهش آسیب در آینده».
خلاصه درس دوازدهم آمادگی دفاعی دهم
ایمنی و پیشگیری یعنی خطرهای محیط را بشناسیم و پیش از حادثه برای کاهش آسیب اقدام کنیم. توجه به هشدارها، رعایت اصول ساختوساز، نگهداری درست وسایل، تهیه نقشه خطر و تمرین رفتار مناسب، آمادگی ما را افزایش میدهد. نمیتوان از وقوع همه پدیدههای طبیعی جلوگیری کرد، اما با آموزش و برنامهریزی میتوان خسارت آنها را کمتر کرد. رفتار درست نیز به نوع حادثه بستگی دارد؛ برای مثال، پناهگیری هنگام زلزله با دور شدن از مسیر سیلاب یکسان نیست.
