جواب فعالیت های درس پنجم روانشناسی یازدهم انسانی | تفکر (۱) حل مسئله
پاسخ کامل درس ۵ روانشناسی یازدهم «تفکر (۱) حل مسئله» شامل جواب فعالیت های ۵ـ۱ تا ۵ـ۱۴، سوالات متن و جمع بندی درس صفحات ۱۱۴ تا ۱۳۳.
درس پنجم روان شناسی یازدهم، «تفکر (۱) حل مسئله»، به شناخت مسئله، انتخاب راهحل و بررسی نتیجه آن میپردازد. در این مطلب، پاسخ سؤالها و فعالیتهای درس، حل معماهای تصویری و پاسخ جمعبندی را بهترتیب صفحه میخوانید. نمونههای مربوط به تجربههای شخصی را میتوانید با شرایط خودتان هماهنگ کنید.
پاسخ درس بعدی : جواب فعالیت های درس ششم روانشناسی یازدهم انسانی | تفکر (۲) تصمیم گیری
جواب سوال صفحه ۱۱۴ روان شناسی یازدهم
به نظر شما بهکارگیری اصطلاح «تفکر بدون آگاهی» یا به اصطلاح «تفکر ناخودآگاه» درست است؟ چرا؟
پاسخ: بر اساس تعریف تفکر در این درس، خیر؛ زیرا تفکر فعالیتی آگاهانه است و فرد به موضوعی که درباره آن میاندیشد و روش تفکر خود آگاهی دارد. بنابراین، در چارچوب تعریف کتاب، «تفکر بدون آگاهی» تعبیر درستی نیست.
جواب فعالیت ۱ صفحه ۱۱۵ روان شناسی یازدهم
پدر زهرا مجبور است خود را بهسرعت به یک شهر دوردست برساند. او با خود فکر میکند که با چه وسیلهای به آن شهر برسد. یکی از این وسایل قطار است، اما قطارها گاهی با تأخیر حرکت میکنند. استفاده از وسیلۀ شخصی، گزینۀ دیگری است، اما به دلیل احتمال نقص فنی، وسیلۀ شخصی اطمینانبخش نیست. گزینۀ دیگر استفاده از اتوبوس است، ولی اتوبوسها خیلی کند حرکت میکنند. شهر مقصد فرودگاه ندارد. پدر زهرا چه باید بکند؟ او با چه چیزی (مسئلهای) روبهرو است؟
پاسخ: مسئله او، انتخاب راهی سریع و قابلاعتماد برای رسیدن به مقصد با توجه به محدودیت وسایل سفر است. باید ساعت حرکت، مدت مسیر، احتمال تأخیر، هزینه و وضعیت وسیله را بررسی کند و مناسبترین گزینه را انتخاب کند.
از اطلاعات سؤال نمیتوان یک وسیله را قطعاً بهترین دانست. اگر زمان حرکت و رسیدن قطار مناسب باشد، میتواند آن را انتخاب کند؛ در غیر این صورت باید امکان سفر با خودروی سالم و مطمئن یا گزینه دیگری را بررسی کند. مهم این است که انتخاب او بر اطلاعات واقعی و مقایسه گزینهها تکیه داشته باشد.
آیا شما نیز با موضوعی مواجه شدهاید که برای شما «مسئله» باشد؟ آن را در کلاس مطرح کرده، با کمک همکلاسیهای خود ویژگیهای مهمی که موجب شده آن موضوع به «مسئلهای» برای شما تبدیل شود را استخراج کنید.
پاسخ: نمونه پاسخ: «باید تا پایان هفته گزارشی گروهی تحویل بدهیم، اما هنوز کارها تقسیم نشده و بعضی اعضای گروه وقت کمی دارند.»
هدف: آماده کردن گزارش کامل در زمان تعیینشده.
وضعیت فعلی: گزارش ناتمام است و وظایف مشخص نیست.
موانع: کمبود وقت و هماهنگ نبودن اعضا.
امکانات: کتاب، منابع آموزشی و همکاری اعضای گروه.
وجود هدف مشخص، موانع و امکانات محدود باعث شده نتوانیم فوراً به نتیجه برسیم؛ به همین دلیل با یک مسئله روبهرو هستیم.
جواب فعالیت ۲ صفحه ۱۱۶ روان شناسی یازدهم
با توجه به آنچه که درباره ویژگیهای مسئله خواندهاید، یکی از مسئلههایی را که اخیراً با آن مواجه شدید طرح کنید و مهمترین دلایل حل نشدن آن را فهرستوار بنویسید.
پاسخ: نمونه مسئله: «نمیتوانم تکالیف هفتگیام را بهموقع تمام کنم.»
- هدف روزانهام دقیق و مشخص نیست.
- زمان لازم برای انجام هر تکلیف را درست برآورد نکردهام.
- کارهای دشوار را عقب میاندازم.
- هنگام مطالعه مرتب سراغ تلفن همراه میروم.
- برنامهام با وقت و توان واقعی من هماهنگ نیست.
- نتیجه برنامه قبلی را بررسی نکردهام تا اشکالاتش را اصلاح کنم.
جواب فعالیت ۳ صفحه ۱۱۷ روان شناسی یازدهم
چگونه میتوان، در حالی که یک رشته طناب در دست ماست، بدون رها کردن آن، رشتۀ دیگر را نیز در دست گرفت؟
با توجه به شکل فرض کنید هیچ چیز در اختیار ندارید جز انبردستی که در گوشۀ اتاق است، و شما قصد دارید این دو رشته طناب را به یکدیگر گره بزنید، این درحالی است که به هیچ وجه نمیتوانید همزمان هر دو رشته طناب را بگیرید.
این مسئله را چگونه میتوان حل کرد؟
پاسخ: ابتدا انبردست را به انتهای یکی از طنابها وصل میکنیم تا مانند وزنه آونگ عمل کند. طناب را به نوسان درمیآوریم، سپس طناب دیگر را میگیریم. وقتی طنابِ در حال نوسان به ما نزدیک شد، آن را با دست آزاد میگیریم و دو طناب را به هم گره میزنیم.
هدف چیست؟ چه امکاناتی در اختیار دارید؟
پاسخ: هدف، گرفتن دو طناب و گره زدن آنها به یکدیگر است. امکانات ما دو طناب آویزان، انبردست و امکان به نوسان درآوردن طناب است.
موانع چه چیزهایی هستند؟
پاسخ: فاصله طنابها بیشتر از گستره دستهای ماست؛ بنابراین نمیتوانیم هر دو را در حالت ثابت بگیریم. از نظر ذهنی نیز اگر انبردست را فقط ابزار گرفتن یا بریدن بدانیم، ممکن است متوجه کاربرد آن بهعنوان وزنه نشویم.
جواب فعالیت ۴ صفحه ۱۱۹ روان شناسی یازدهم
با کمک دوستان و به صورت گروه دو یا سه نفری، یک مثال از مسئلههای «خوب تعریفشده» و «خوب تعریفنشده» بنویسید. به نمونههای زیر توجه کنید:
خوب تعریفشده: بزرگترین عدد چهاررقمی فرد چه عددی است؟
خوب تعریفنشده: چرا خودروی مقابل شما متوقف شده است؟
پاسخ:
نمونه مسئله خوب تعریف شده: «محیط مربعی با ضلع پنج سانتیمتر چقدر است؟» دادهها، هدف و روش محاسبه روشناند و پاسخ ۲۰ سانتیمتر است.
نمونه دیگر: «برای خرید سه دفترِ ۴۰ هزار تومانی چقدر پول لازم است؟» پاسخ با محاسبه مشخص به دست میآید: ۱۲۰ هزار تومان.
نمونه مسئله خوب تعریف نشده: «چگونه مشارکت دانشآموزان کلاس را بیشتر کنیم؟» علت مشارکت کم و بهترین راه افزایش آن از ابتدا روشن نیست و باید بررسی شود.
نمونه دیگر: «چرا اعضای یک گروه با هم همکاری نمیکنند؟» ممکن است علتهای مختلفی مانند تقسیم کار نامناسب، اختلاف نظر یا کمبود وقت داشته باشد.
جواب سوال صفحه ۱۱۹ روان شناسی یازدهم
مسئلههایی که در علوم انسانی با آنها مواجه هستیم، عمدتاً از نوع «خوب تعریف نشده» هستند؛ در حالی که مسئلههای علوم دیگر اینگونه نیست. به دو مثال زیر توجه کنید.
ـ دلیل بیعدالتی و نابرابری اجتماعی چیست؟
ـ علت گرمشدن کره زمین چیست؟
به نظر شما کدام یک از دو مسئله فوق «خوب تعریف شده» و کدام یک «خوب تعریف نشده» است؟ چرا؟
پاسخ: در مقایسه مورد نظر کتاب، مسئله بیعدالتی و نابرابری اجتماعی «خوب تعریف نشده» است؛ زیرا عوامل متعددی در آن نقش دارند و تعیین دقیق علتها و راهحل آن به بررسی شرایط اجتماعی نیاز دارد.
مسئله علت گرم شدن زمین، در این مقایسه «خوب تعریف شده» در نظر گرفته میشود؛ چون میتوان عوامل فیزیکی آن را با داده و اندازهگیری بررسی کرد. البته در بررسی علمی، روشن بودن صورت مسئله و دادهها مهم است و نمیتوان همه مسائل یک رشته را همیشه در یک گروه قرار داد.
جواب فعالیت ۵ صفحه ۱۲۰ روان شناسی یازدهم
یکی از موضوعهایی که اخیراً به عنوان مسئله با آن مواجه بودهاید را انتخاب و مراحل حل مسئله را در مورد آن بنویسید.
پاسخ: نمونه مسئله: «واژههای زبان انگلیسی را مطالعه میکنم، اما هنگام آزمون بسیاری از آنها را به یاد نمیآورم.»
| مراحل حل مسئله | توضیح |
|---|---|
| ۱ـ تشخیص مسئله | متوجه میشوم فقط واژهها را از روی کتاب میخوانم و یادآوری آنها را تمرین نمیکنم. |
| ۲ـ بهکارگیری راهحل مناسب | فلشکارت میسازم، واژهها را در جمله به کار میبرم و با فاصله مرور میکنم. |
| ۳ـ ارزیابی راهحل | پس از یک هفته، تعداد واژههایی را که بدون کمک به یاد میآورم با قبل مقایسه میکنم. |
| ۴ـ بازبینی و اصلاح راهحل | واژههای دشوار را بیشتر تمرین میکنم و برایشان مثال یا تصویر ذهنی میسازم. |
| ۵ـ انتخاب راهحلهای جایگزین | اگر پیشرفت کافی نداشتم، از معلم کمک میگیرم و روش دیگری مانند تمرین پرسشوپاسخ با همکلاسی را امتحان میکنم. |
جواب سوال صفحه ۱۲۱ روان شناسی یازدهم
هنگام خاموششدن ماشین در حال حرکت، کدام فرد بهتر عمل میکند؟
۱ـ مکانیک باتجربه
۲ـ فردی که بهتازگی رانندگی یاد گرفته است؟ چرا؟
پاسخ: معمولاً مکانیک باتجربه بهتر عمل میکند؛ چون دانش فنی و تجربه بیشتری برای تشخیص علت و بررسی راهحلها دارد. او میتواند از یادگیریهای گذشته در موقعیت جدید استفاده کند.
جواب مسئله ۸ سکه صفحه ۱۲۱ روان شناسی یازدهم
به شکل روبهرو توجه کنید: در شکل، ۸ سکه را میبینید. تکلیف شما این است که در هفت دقیقه هر یک از این سکهها را به گونهای بچینید که همزمان با سه سکه دیگر در تماس باشد. به نظر شما راهحل این مسئله چیست؟
پاسخ: سکهها را به دو گروه چهارتایی تقسیم کنید. در هر گروه، سه سکه را به شکل مثلث و مماس با یکدیگر قرار دهید. سکه چهارم را روی محل میانی آن سه بگذارید، بهطوری که با هر سه تماس داشته باشد.
هر سکه پایینی با دو سکه کناری و سکه بالایی تماس دارد؛ سکه بالایی نیز با هر سه سکه پایین تماس دارد. دو گروه را با فاصله از یکدیگر قرار دهید تا تماس اضافی ایجاد نشود.
📌 در سؤال گفته نشده همه سکهها باید در یک سطح باشند. کنار گذاشتن این محدودیت ذهنی، راه حل را آشکار میکند.
جواب فعالیت ۶ صفحه ۱۲۲ روان شناسی یازدهم
به نظر شما بزرگسالان از تجربه منفی گذشته تأثیر بیشتری میپذیرند یا کودکان؟ چرا؟ آزمایش ۸ سکه را روی دو فرد ۱۰ و ۳۰ ساله اجرا کنید و نتیجه را به کلاس ارائه دهید. زمان اجرا ۷ دقیقه است.
پاسخ: در موقعیت مورد نظر درس، بزرگسالان ممکن است بیشتر تحت تأثیر شیوههای تثبیتشده گذشته باشند؛ مثلاً اصرار کنند سکهها فقط روی یک سطح چیده شوند. کودک ممکن است کمتر به این محدودیت نانوشته پایبند باشد. البته این به معنای موفقیت قطعی هر کودک در برابر هر بزرگسال نیست.
روش ثبت نتیجه: برای هر دو نفر، هشت سکه و هفت دقیقه زمان در نظر بگیرید. بدون راهنمایی، ثبت کنید آیا مسئله را حل کردند، چقدر زمان برد و آیا روی هم گذاشتن سکهها را امتحان کردند.
نمونه گزارش فرضی: «فرد ۳۰ ساله بیشتر زمان را صرف چیدن سکهها در یک سطح کرد؛ فرد ۱۰ ساله روی هم گذاشتن سکهها را نیز امتحان کرد. تفاوت روش آنها نشان داد نوع نگاه به مسئله میتواند در حل آن اثر بگذارد.»
در گزارش کلاس، نتیجه واقعی آزمایش خودتان را بنویسید. مشاهده دو نفر نیز برای نتیجهگیری درباره همه کودکان و بزرگسالان کافی نیست.
جواب فعالیت ۷ صفحه ۱۲۲ روان شناسی یازدهم
در شکل روبهرو نُه (۹) دایره توپر کوچک را مشاهده میکنید. با نگاه اوّل شکل یک مربع به ذهنتان میآید. در این مثال تکلیف این است که با چهار خط مستقیم، همه نه دایره توپر را به یکدیگر وصل کنید. انجام این فعالیت دو شرط دارد:
۱ـ دستتان را از روی صفحه کاغذ برندارید؛
۲ـ از روی یک خط مجدداً رد نشوید.
پاسخ: باید بعضی خطها را از محدوده مربع خیالی نقطهها بیرون ببریم. یک مسیر درست به این ترتیب است:
- از نقطه بالای چپ شروع کنید. خطی افقی از هر سه نقطه ردیف بالا بگذرانید و بهاندازه فاصله دو نقطه مجاور، از نقطه بالای راست جلوتر بروید.
- از همان محل، خطی مورب به پایین و چپ بکشید؛ از نقطه وسط ستون راست و نقطه وسط ردیف پایین عبور کنید و به امتداد ستون چپ، یک فاصله پایینتر از نقطه پایین چپ برسید.
- از آنجا خطی عمودی به بالا بکشید؛ از سه نقطه ستون چپ عبور کنید و به نقطه بالای چپ برسید.
- از نقطه بالای چپ، خطی مورب به پایین و راست بکشید؛ از نقطه مرکزی بگذرید و به نقطه پایین راست برسید.
در این مسیر، هر نه نقطه پوشش داده میشود و هیچ خطی دوباره طی نمیشود. برگشتن به یک نقطه یا عبور از محل تقاطع خطها، با دوباره پیمودن یک خط تفاوت دارد.
جواب فعالیت ۸ صفحه ۱۲۴ روان شناسی یازدهم
تجربه شخصی خود از حل یک مسئله (به یکی از روشهای: ۱ سکه انداختن ۲ روش فکر کردن ۳ روش مشورت با دیگران و جمعبندی نظرات) که اخیراً قادر به حل آن شدید را به صورت یک گزارش بنویسید و برای همکلاسیهایتان بخوانید و بگویید با کدام روش بیشتر موافق هستید؟
پاسخ: نمونه گزارش: «برای انتخاب موضوع ارائه کلاسی، بین چند موضوع مردد بودم. ابتدا زمان، منابع و علاقه خودم را بررسی کردم. سپس با اعضای گروه و معلم مشورت کردم. در پایان، موضوعی را انتخاب کردیم که هم منابع مناسبی داشت و هم میتوانستیم آن را در زمان تعیینشده ارائه کنیم.»
با فکر کردن و مشورت آگاهانه بیشتر موافقم؛ چون به شناخت محدودیتها و پیامدهای هر انتخاب کمک میکند. سکه انداختن برای تصمیمهای مهم، دلیل و اطلاعات لازم را در اختیار ما نمیگذارد.
نمونه دیگر: «زمان کلاس ورزشی من با برنامه مطالعهام تداخل داشت. برنامه هفتگی را نوشتم و با خانواده و مربی مشورت کردم. با جابهجایی ساعت تمرین، توانستم هر دو فعالیت را ادامه بدهم.»
جواب فعالیت ۹ صفحه ۱۲۵ روان شناسی یازدهم
با توجه به مثالهای زیر، برای هر یک از روشهای تحلیلی و اکتشافی حل مسئله، دو مثال بزنید:
مثال برای روش تحلیلی: علی از دوستانش میپرسد آیا روز جمعه برای مهمانی به خانه آنها میآیند یا خیر؟ بعد از موافقت دوستان، به سراغ خرید مایحتاج مهمانی میرود.
پاسخ:
مثال اول: برای خرید دفترهای کلاس، تعداد دانشآموزان و تعداد دفتر مورد نیاز هر نفر را مشخص میکنیم و سپس هزینه کل را محاسبه میکنیم.
مثال دوم: برای حل یک معادله، قواعد مشخص ریاضی را مرحلهبهمرحله اجرا میکنیم و در پایان، پاسخ را با جایگذاری بررسی میکنیم.
مثال برای روش اکتشافی: رامین جهت میزبانی از دوستانش، بر اساس تجربههای قبلی، حدس میزند که روز جمعه چند نفر به خانۀ او میآیند؛ بنابراین، به سراغ خرید مایحتاج مهمانی میرود.
پاسخ:
مثال اول: برای پیدا کردن کلید، ابتدا محلهایی را میگردیم که معمولاً کلید را آنجا میگذاریم؛ بهجای اینکه همه جای خانه را بهترتیب بررسی کنیم.
مثال دوم: برای خرید خوراکی سفر، بر اساس تجربه سفر قبلی مقدار مورد نیاز را تخمین میزنیم، بدون اینکه مصرف هر نفر را دقیق محاسبه کنیم.
با توجه به فعالیت ۵ـ۹ کدامیک از روشهای حل مسئله، دستیابی به راهحل را تضمین میکند؟ کدام روش خطای کمتری دارد؟
پاسخ: در مقایسه کتاب، روش تحلیلی خطای کمتری دارد؛ زیرا از قواعد مشخص استفاده میکند. اگر قواعد مناسب مسئله را درست و کامل اجرا کنیم، به پاسخ میرسیم. روش اکتشافی ممکن است سریعتر باشد، اما درستی نتیجه را تضمین نمیکند.
جواب سوال صفحه ۱۲۵ روان شناسی یازدهم
به نظر شما افراد عجول و کم حوصله از کدامیک از روشهای حل مسئله استفاده میکنند؟ چرا؟
پاسخ: معمولاً بیشتر از روشهای اکتشافی استفاده میکنند؛ چون به بررسی مفصل کمتری نیاز دارند و سریعتر به یک پاسخ احتمالی میرسند. البته روش اکتشافی فقط مخصوص افراد عجول نیست و در شرایط محدودیت زمان نیز کاربرد دارد.
جواب فعالیت ۱۰ صفحه ۱۲۶ روان شناسی یازدهم
مثال زیر را به دقت مطالعه کنید و به دو سؤال پاسخ دهید:
مریم شماره رمز قفل کیف جدیدش را فراموش کرده است. فقط میداند که رمز آن چهاررقمی است و هرگاه در حین امتحان به رقم صحیح برسد صدای تقّه ظریفی به گوشش میآید. مسئله اصلی، یافتن همه آن چهار رقم است.
بیشتر افراد به جای حل این مسئلۀ کلی، هدف کلی را به چهار مسئلۀ فرعی تقسیم میکنند که هر مسئلۀ فرعی یافتن یکی از آن چهار رقم است. هدف فرعی اول، پیدا کردن رقم اول است؛ برای رسیدن به آن راهکاری وجود دارد که عمدتاً عبارت است از چرخاندن آرام قفل و در همان حال گوشسپردن به صدای تقّه ظریف. به همین شیوه هدف دوم، سوم و چهارم را میتوانید انتخاب کنید. در نهایت با این شیوه یک مسئلۀ کلی حل شده است.
در این مثال از چه روش حل مسئله استفاده شده است؟ چرا؟
پاسخ: از روش خُرد کردن مسئله استفاده شده است؛ زیرا هدف کلیِ پیدا کردن رمز کامل، به چهار هدف کوچکتر، یعنی یافتن هر رقم، تقسیم شده است.
به نظر شما مسئلۀ فوق از نوع «خوب تعریف شده» بود یا «خوب تعریف نشده»؟ چرا؟ پاسخهایتان را با پاسخ همکلاسیها مقایسه کنید.
پاسخ: با فرضهای بیانشده در سؤال، مسئله خوب تعریف شده است؛ چون وضعیت اولیه، هدف، روش بررسی و نشانه تشخیص رقم درست مشخصاند. این پاسخ مربوط به قفل فرضی مثال کتاب است.
جواب فعالیت ۱۱ صفحه ۱۲۷ روان شناسی یازدهم
تصور کنید رانندهای در یک جاده بیابانی در حال رانندگی است. بهطور ناگهانی صدایی را از فضای داخل موتور خودرو میشنود. دغدغه وی شناسایی قطعهای است که ایجاد صدا کرده است. زمانی که روی صندلی خودش نشسته است قادر به حدس درستی از محل صدا نیست. او ترجیح میدهد از خودرو پیاده شده و از نزدیک موتور را مشاهده کند. با تغییر وضعیت مکانی اولیه و وضعیت مکانی فعلی مسئله روشنتر شده است.
دانشآموزان کلاس، با راهنمایی دبیر، به گروههای سهنفری تقسیم شوند و هر گروه با توجه به مسئله ذکر شده، گامبهگام، کارهای انجام شده با روش «کاهش تفاوت وضعیت موجود با وضعیت مطلوب» برای حل آن مسئله را بنویسند.
پاسخ:
وضعیت موجود: راننده صدای غیرعادی میشنود، اما محل و علت آن را نمیداند.
وضعیت مطلوب: قطعه ایجادکننده صدا شناسایی شود.
- خودرو را در محلی امن متوقف میکند.
- از خودرو پیاده میشود تا به منبع صدا نزدیکتر شود.
- بدون تماس با قطعات داغ یا متحرک، نشانههای قابل مشاهده را بررسی میکند.
- اطلاعات تازه را با آنچه از صدای خودرو میداند مقایسه میکند و در صورت نیاز از متخصص کمک میگیرد.
- با مشخص شدن بخش ایجادکننده صدا، فاصله میان ندانستن علت و شناسایی آن کمتر میشود.
در این روش، هر گام باید اطلاعات بیشتری فراهم کند و ما را به هدف نزدیکتر کند؛ نه اینکه فقط حرکت یا اقدام بیشتری انجام دهیم.
جواب فعالیت ۱۲ صفحه ۱۲۷ روان شناسی یازدهم
در زبان شیرین فارسی با داستانهایی مواجه میشویم که معماگونه بوده و از افراد میخواهند تا راه حل آن را پیدا کنند. به مثال زیر توجه کنید:
چوپانی یک گرگ و یک گوسفند و مقداری علف دارد و میخواهد هر سه را به آن طرف رودخانه ببرد. چگونه گرگ و گوسفند و علف را به آن سوی رودخانه ببرد بدون اینکه علف و گوسفند خورده شوند؟
پاسخ: با فرض رایج این معما که قایق در هر سفر فقط چوپان و یکی از سه مورد را حمل میکند:
- گوسفند را به آن طرف میبرد و تنها برمیگردد.
- گرگ را میبرد و گوسفند را با خود برمیگرداند.
- علف را به آن طرف میبرد و تنها برمیگردد.
- در پایان، گوسفند را میبرد.
به این ترتیب، گرگ و گوسفند یا گوسفند و علف، بدون حضور چوپان در یک طرف تنها نمیمانند.
هریک از دانشآموزان، با بررسی متون ادبی زبان فارسی، نمونهای مانند مثال فوق را بیابند و به کلاس ارائه کنند.
پاسخ: نمونه مناسب، حکایت «شیر و خرگوش» در کلیله و دمنه است. حیوانات از دست شیر در امان نیستند و خرگوش توان مقابله بدنی با او را ندارد. خرگوش با طرح وجود شیری رقیب، او را به کنار چاه میبرد. شیر تصویر خودش را در آب میبیند، آن را رقیب میپندارد و به داخل چاه میپرد.
ارتباط با درس: خرگوش بهجای مقابله مستقیم با مانعی که از توانش بیشتر است، روش دیگری انتخاب میکند و از شناخت موقعیت استفاده میکند.
متن حکایت شیر و خرگوش در کلیله و دمنه
جواب مسئله برج هانوی صفحات ۱۲۷ و ۱۲۸ روان شناسی یازدهم
به مسئله برج هانوی در شکل پایین توجه کنید. موقعیت اولیۀ مسئله عبارت است از ۵ حلقه که براساس اندازه به صورت نزولی از پایین به بالا روی یک میله قرار گرفتهاند. در صورتیکه همه حلقهها بههمین ترتیب در میلۀ سوم قرار بگیرند، (وضعیت مطلوب) مسئله حل شده است. در حل این مسئله باید دو شرط رعایت شود:
در هر حرکت تنها یک صفحه حرکت داده شود و یک صفحه با اندازه بزرگتر نمیتواند بر روی صفحهای کوچکتر قرار بگیرد.
به نظر شما این مسئله با چند حرکت حل میشود؟ برای کاهش فاصله وضعیت موجود و مطلوب چه گامهایی را پیشنهاد میدهید؟
پاسخ: کمترین تعداد حرکت برای پنج حلقه، ۳۱ حرکت است.
ابتدا چهار حلقه کوچکتر را با رعایت قواعد، در ۱۵ حرکت از میله اول به میله دوم منتقل میکنیم. سپس بزرگترین حلقه را در یک حرکت روی میله سوم قرار میدهیم. در پایان، چهار حلقه را در ۱۵ حرکت از میله دوم به میله سوم منتقل میکنیم.
۱۵ حرکت + ۱ حرکت + ۱۵ حرکت = ۳۱ حرکت
برای انتقال چهار حلقه نیز همین شیوه را در مقیاس کوچکتر اجرا میکنیم: ابتدا سه حلقه کوچکتر را به میله کمکی میبریم، حلقه چهارم را جابهجا میکنیم و سپس سه حلقه را روی آن میگذاریم. تعداد حرکتهای کمینه برای یک تا پنج حلقه بهترتیب ۱، ۳، ۷، ۱۵ و ۳۱ است.
جواب فعالیت ۱۳ صفحه ۱۲۸ روان شناسی یازدهم
چه کار کنیم تا در هفته بعد که آغاز اولین هفتۀ زمستان است، در ساعت ورزش یک مسابقۀ ورزشی شاد و فرحبخش برگزار شود؟
با توجه به مثال «مسابقه ورزشی» هر یک از مراحل بارش مغزی برای حل این مسئله را تکمیل کنید:
مرحلۀ ۱:
پاسخ: تعریف مسئله: چگونه در شرایط زمستانی، مسابقهای شاد، ایمن و قابلاجرا برای دانشآموزان برگزار کنیم؟
مرحلۀ ۲:
پاسخ: ارائه راهحلهای مختلف: استفاده از سالن مدرسه، هماهنگی برای سالن نزدیک مدرسه، مسابقههای گروهی کمبرخورد در فضای سرپوشیده یا برنامه جایگزین داخل مدرسه در صورت نامناسب بودن هوا. در این مرحله، ایدهها را جمع میکنیم و زود رد نمیکنیم.
مرحلۀ ۳:
پاسخ: تعیین معیارهای داوری: ایمنی، مناسب بودن فضا، هزینه، امکانات، زمان، امکان شرکت بیشتر دانشآموزان و موافقت مسئولان مدرسه.
مرحلۀ ۴:
پاسخ: انتخاب بهترین راهحل با توجه به معیارها: اگر سالن مدرسه مناسب و در دسترس باشد، مسابقهای گروهی و متناسب با فضای آن برگزار میکنیم؛ چون نیاز به رفتوآمد ندارد و کمتر به وضعیت هوا وابسته است.
جواب فعالیت ۱۴ صفحه ۱۳۰ روان شناسی یازدهم
در محیط پیرامونتان فردی را بیابید که بسیار پرخاشگر است، رفتارش را زیرنظر بگیرید. موفقیت یا عدم موفقیت او در حل مسئلههایی که با آن مواجه است را ارزیابی کنید. حاصل بررسیتان را، بدون ذکر نام، به کلاس گزارش دهید. اگر توانمندیهای لازم را داشتید، به آن فرد، برای ارتقای مهارتهای حل مسئله، مشورت بدهید.
پاسخ: نمونه گزارش: «در یک فعالیت گروهی، فردی هنگام مخالفت دیگران صدایش را بالا برد و اجازه نداد نظر بقیه کامل بیان شود. گفتوگو متوقف شد و تصمیمگیری به تأخیر افتاد. پس از آرام شدن و مشخص کردن وظایف، گروه توانست کار را ادامه دهد.»
ارزیابی: در این موقعیت، پرخاشگری اختلاف را حل نکرد و همکاری را دشوارتر کرد. از مشاهده یک رفتار نیز نمیتوان درباره شخصیت یا علتهای روانشناختی فرد حکم قطعی داد.
پیشنهاد: هنگام ناراحتی کمی مکث کند، مسئله را روشن توضیح دهد، نظر دیگران را بشنود و چند راهحل را مقایسه کند. اگر موقعیت تهدیدآمیز است، بهتر است دانشآموز وارد درگیری نشود و از معلم یا بزرگسال مورد اعتماد کمک بگیرد.
جواب حل مسئله و سرگرمی صفحه ۱۳۱ روان شناسی یازدهم
سعی کنید با توجه به آنچه در این فصل آموختید، راهحلهای مناسبی برای مسائل زیر بیابید.
ناصر در حیاط مدرسه به توپ ضربه میزند. توپ ۱۵ متر مسافت را طی میکند و دوباره بهسوی او برمیگردد. چگونه چنین چیزی ممکن است؟
پاسخ: توپ را رو به بالا فرستاده است؛ توپ بالا میرود و بر اثر گرانش دوباره پایین میآید. در سؤال گفته نشده حرکت باید افقی باشد.
از صفر تا صد چند تا عدد یک داریم؟
پاسخ: اگر منظور تعداد تکرار رقم «۱» در نوشتن عددهای صفر تا صد باشد، ۲۱ بار است: ۱۰ بار در جایگاه یکان، ۱۰ بار در جایگاه دهگان و یک بار در عدد ۱۰۰. در عدد ۱۱ هر دو رقم شمرده میشوند.
شخص الف پدر شخص ب است، ولی شخص ب پسر شخص الف نیست. چگونه چنین چیزی ممکن است؟
پاسخ: شخص ب، دختر شخص الف است.
باغداری قصد دارد چهار نهال را با فاصلۀ یک متر از یکدیگر در باغش بکارد. او نتوانست این مسئله را حل کند. به نظر شما راهحل این مسئله چیست؟
پاسخ: اگر فاصله هر نهال از هر سه نهال دیگر دقیقاً یک متر باشد، باید از فضای سهبعدی استفاده کرد. سه نهال را در رأسهای مثلثی متساویالاضلاع با ضلع یک متر و نهال چهارم را بالاتر یا پایینتر از مرکز آن قرار میدهیم؛ طوری که چهار محل کاشت، رأسهای یک چهاروجهی منتظم باشند.
در تعبیر هندسی معما، میتوان این چیدمان را با اختلاف ارتفاع زمین تصور کرد. قرار دادن چهار نهال در گوشههای یک مربع، شرط فاصله یکسان میان همه جفتها را برآورده نمیکند؛ چون قطر مربع از ضلع آن بلندتر است.
برخی از ماهها ۳۱ روز و برخی دیگر ۳۰ روز هستند. چند ماه ۲۹ روز دارد؟
پاسخ: در تقویم هجری شمسی، هر دوازده ماه دستکم ۲۹ روز دارند. سؤال نگفته کدام ماه «دقیقاً» ۲۹روزه است.
چگونه فردی میتواند هشت روز نخوابد؟
پاسخ: شبها میخوابد. سؤال درباره نخوابیدن در روز است، نه هشت شبانهروز پیوسته.
اگر پزشکی به شما سه قرص بدهد و بگوید که هر نیم ساعت یک قرص بخورید، چه مدتی طول میکشد تا هر سه قرص مصرف شود؟
پاسخ: در محاسبه معما، قرص اول در زمان شروع، قرص دوم نیم ساعت بعد و قرص سوم یک ساعت بعد مصرف میشود؛ بنابراین پاسخ یک ساعت است.
اگر سنگ قرمزرنگی را به داخل دریای آبیرنگ پرتاب کنید، این سنگ چه میشود؟
پاسخ: سنگ خیس میشود؛ رنگ آبی دریا به این معنا نیست که سنگ نیز آبی شود.
جواب جمع بندی صفحات ۱۳۲ و ۱۳۳ روان شناسی یازدهم
با توجه به مطالب این درس یکی از مهمترین مشکلات زندگی خود را که بهصورت یک مسئله برای شما درآمده در نظر بگیرید و به سؤالات زیر پاسخ دهید.
پاسخ: نمونه مسئله: «نمیتوانم استفاده از تلفن همراه و انجام تکالیفم را طوری تنظیم کنم که کارهایم بهموقع تمام شود.»
۱ـ آن مشکل به چه دلیل مسئله شده است.
پاسخ: هدفم تمام کردن تکالیف پیش از پایان شب است، اما زمان محدودی دارم و استفاده بیبرنامه از تلفن همراه مانع رسیدن به هدف میشود. بنابراین میان وضعیت فعلی و وضعیت مطلوب فاصله وجود دارد و باید راهی برای کاهش آن پیدا کنم.
۲ـ برای حل آن مسئله کدامیک از روشها را مطلوبتر میدانید.
پاسخ: ابتدا زمان مصرفشده را ثبت میکنم و علت عقب افتادن کارها را بررسی میکنم. سپس تکالیف را به بخشهای کوچک تقسیم میکنم، هنگام مطالعه تلفن را کنار میگذارم و زمان مشخصی برای استفاده از آن در نظر میگیرم. پس از چند روز، نتیجه را بررسی و برنامه را اصلاح میکنم. در این کار از بررسی تحلیلی و روش خرد کردن مسئله استفاده میکنم.
۳ـ دلایل عدم موفقیت خودتان در حل آن مسئله را تاکنون بررسی کنید.
پاسخ: پیش از این فقط تصمیم میگرفتم «کمتر از تلفن استفاده کنم»، اما زمان و برنامه مشخصی نداشتم. تکالیف را یک کار بزرگ و دشوار میدیدم و شروعشان را عقب میانداختم. همچنین نتیجه برنامهام را بررسی نمیکردم تا بفهمم کدام بخش به تغییر نیاز دارد.
حل مسئله با شناخت دقیق هدف، وضعیت فعلی، امکانات و موانع آغاز میشود. تجربه گذشته میتواند کمککننده باشد، اما نباید ما را به یک روش محدود کند. بررسی نتیجه، تغییر نگاه و اصلاح راهحل نیز برای رسیدن به پاسخ مناسب اهمیت دارند.
