جواب درس دوم دین و زندگی دهم | قدرت پرواز

۱ـ پروردگار، به ما نیرویی عنایت کرده تا با آن بیندیشیم و مسیر درست زندگی را از راه‌های غلط تشخیص دهیم، حقایق را دریابیم و از جهل و نادانی دور شویم.

الف) نام این توانایی چیست؟

پاسخ: عقل؛ یعنی توانایی تفکر و تشخیص درست از نادرست.

ب) کدام آیهٔ ابتدای درس به این توانایی اشاره کرده است؟

پاسخ: آیات ۱۹۰ و ۱۹۱ سورهٔ آل‌عمران. این آیات از خردمندان و اندیشیدن آنان در آفرینش آسمان‌ها و زمین سخن می‌گویند.

ج) دو پیام از ترجمهٔ این آیه استخراج کنید.

پاسخ:

۱ـ آفرینش آسمان‌ها و زمین و آمدوشد شب و روز، نشانه‌هایی برای خردمندان است.

۲ـ تفکر در آفرینش، انسان را به شناخت هدفمندی جهان و دور بودن خداوند از بیهوده‌کاری می‌رساند.

۲ـ خداوند ما را صاحب اراده آفریده و مسئول سرنوشت خویش قرار داده است. همچنین راه رستگاری و شقاوت را معرفی کرده تا با تشخیص خود، راه درست را برگزینیم.

«اِنّا هَدَیناهُ السَّبیلَ اِمّا شاکِرًا وَ اِمّا کَفورًا»

ما راه را به او نشان دادیم؛ یا سپاسگزار خواهد بود و یا ناسپاس. ــ سورهٔ انسان، آیهٔ ۳

الف) برای این ویژگی، نام مناسب انتخاب کنید.

پاسخ: اختیار و قدرت انتخاب.

ادامهٔ سؤال ۲ صفحهٔ قبل:

ب) پیام مهم این آیه چیست؟

پاسخ: خداوند راه هدایت را به انسان نشان داده، اما او را به پذیرش آن مجبور نکرده است. انسان با اختیار خود، سپاسگزاری و پیروی از راه درست یا ناسپاسی و دور شدن از آن را انتخاب می‌کند؛ بنابراین مسئول انتخاب‌های خویش است.

۳ـ انسان با توجه به درون خود و نشانه‌های جهان، خدا را می‌یابد و محبت او را احساس می‌کند؛ هرچند غفلت می‌تواند باعث فراموشی این ارتباط شود.

الف) برای این ویژگی، نام مناسب انتخاب کنید.

پاسخ: فطرت خداشناس و خداجو.

ب) کدام آیه به این ویژگی اشاره می‌کند؟

پاسخ: آیهٔ ۳۰ سورهٔ روم؛ به‌ویژه عبارت «فِطرَتَ اللّٰهِ الَّتی فَطَرَ النّاسَ عَلَیها» که به سرشت خدادادی انسان‌ها اشاره دارد.

ج) دو پیام از ترجمهٔ این آیه استخراج کنید.

پاسخ:

۱ـ گرایش به دین الهی با سرشت انسان هماهنگ است و خداوند انسان‌ها را با این فطرت آفریده است.

۲ـ این سرشت الهی ثابت است؛ هرچند بسیاری از مردم از آن آگاهی ندارند یا به آن توجه نمی‌کنند.

۴ـ خداوند شناخت نیکی و گرایش به آن و شناخت بدی و بیزاری از آن را در وجود ما قرار داده است؛ به همین دلیل، خوبی‌هایی مانند صداقت و عدالت را دوست داریم و از ظلم و دورویی بیزاریم.

الف) برای این ویژگی، نام مناسب انتخاب کنید.

پاسخ: شناخت فطری خوبی و بدی و گرایش به نیکی‌ها.

ب) کدام آیه از درس اول به این ویژگی اشاره می‌کند؟

پاسخ: آیات ۷ و ۸ سورهٔ شمس، به‌ویژه آیهٔ ۸: «فَاَلهَمَها فُجورَها وَ تَقواها».

ج) یک پیام از ترجمهٔ این آیه استخراج کنید.

پاسخ: خداوند شناخت بدکاری و پرهیزگاری را به انسان الهام کرده است؛ بنابراین انسان در درون خود سرمایه‌ای برای تشخیص خوبی و بدی دارد.

۵ـ در وجود انسان عاملی هست که در برابر گناه واکنش نشان می‌دهد و پس از خطا، او را سرزنش می‌کند و به جبران آن فرا می‌خواند. قرآن این عامل را «نفس لوّامه» می‌نامد.

«وَ لا اُقسِمُ بِالنَّفسِ اللَّوّامَةِ»

و سوگند به نفس ملامت‌کننده. ــ سورهٔ قیامت، آیهٔ ۲

الف) نام دیگر این عامل درونی را بنویسید.

پاسخ: وجدان اخلاقی.

ب) یک پیام از ترجمهٔ این آیه استخراج کنید.

پاسخ: نفس سرزنشگر در هدایت و اصلاح رفتار انسان اهمیت فراوانی دارد؛ به‌گونه‌ای که خداوند به آن سوگند یاد کرده است.

۶ـ خداوند علاوه بر سرمایه‌های درونی، راهنمایان الهی و کتاب‌های آسمانی را نیز برای نشان دادن راه سعادت به انسان فرستاده است.

کدام یک از اصول دین به این راهنمایی اشاره می‌کند؟

پاسخ: نبوّت؛ یعنی فرستادن پیامبران از سوی خداوند برای هدایت انسان‌ها.

۱ـ چرا با اینکه همهٔ انسان‌ها دارای قوّهٔ عقل هستند، همه عاقلانه رفتار نمی‌کنند؟

پاسخ: داشتن عقل به‌تنهایی کافی نیست؛ باید آن را به کار بگیریم و به نتیجهٔ درستِ اندیشیدن عمل کنیم. بعضی افراد بدون فکر تصمیم می‌گیرند یا با وجود شناخت راه درست، از هوس، تعصّب و تقلید بی‌دلیل پیروی می‌کنند. به همین دلیل، رفتارشان همیشه با عقل هماهنگ نیست.

۲ـ برای رشد عقل و رسیدن به صفت عاقل، چه پیشنهادهایی دارید؟

پاسخ: می‌توانیم این کارها را تمرین کنیم:

✅ فکر کردن پیش از تصمیم: نتیجه‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت کارمان را بررسی کنیم.

✅ مطالعه و پرسشگری: آگاهی خود را افزایش دهیم و چیزی را بدون دلیل نپذیریم.

✅ مشورت: از افراد آگاه، باتجربه و قابل اعتماد کمک بگیریم.

✅ استفاده از تجربه: از اشتباه‌های خود و دیگران درس بگیریم.

✅ دوری از تعصّب و شتاب‌زدگی: اجازه ندهیم خشم، لجاجت یا خواسته‌های زودگذر جای فکر کردن را بگیرد.

✅ اندیشیدن در آیات و آفرینش: دربارهٔ نشانه‌های خدا و هدف زندگی تأمل کنیم و به شناخت درست خود عمل کنیم.

نمونه پاسخ کوتاه برای دفتر: با مطالعه، تفکر، مشورت با دانایان، استفاده از تجربه‌ها و دوری از تقلید کورکورانه می‌توانیم عقل خود را پرورش دهیم.

الف) نام این دشمن چیست؟

پاسخ: شیطان.

ب) کدام آیه به این دشمن اشاره می‌کند؟

پاسخ: در آیات آغاز جلسهٔ دوم، آیهٔ ۱۶۸ سورهٔ بقره شیطان را دشمن آشکار انسان معرفی می‌کند و آیهٔ ۱۶۹ شیوهٔ دعوت او به بدی را توضیح می‌دهد.

همچنین سخنان شیطان در روز قیامت که در صفحهٔ ۱۹ نقل شده، مربوط به آیهٔ ۲۲ سورهٔ ابراهیم است.

ج) دو پیام مهم از ترجمهٔ آن آیه استخراج کنید.

پاسخ: با توجه به آیهٔ ۱۶۸ سورهٔ بقره:

۱ـ انسان باید از روزی‌های حلال و پاکیزه استفاده کند.

۲ـ نباید از گام‌های شیطان پیروی کند؛ زیرا او دشمن آشکار انسان است.

۱ـ آیا وجود شیطان، مانع اختیار و ارادهٔ ما در تصمیم‌گیری‌ها می‌شود؟

پاسخ: خیر. شیطان می‌تواند وسوسه کند و کار نادرست را جذاب نشان دهد، اما نمی‌تواند ما را مجبور به انجام آن کند. ما می‌توانیم با استفاده از عقل، اراده و راهنمایی الهی، دعوت او را نپذیریم؛ بنابراین مسئول تصمیم‌ها و رفتار خود هستیم.

۲ـ چه رابطه‌ای میان «توانایی‌ها و سرمایه‌های ما» و «هدف» وجود دارد؟

پاسخ: توانایی‌ها و سرمایه‌های هر موجود با هدف آفرینش او تناسب دارد. خداوند به انسان سرمایه‌های بزرگی مانند عقل، اختیار، فطرت و وجدان داده است؛ پس هدف زندگی او نیز باید فراتر از خوردن، خوابیدن و لذت‌های زودگذر باشد. این توانایی‌ها برای رشد انسانی و رسیدن به کمال و قرب خدا در اختیار ما قرار گرفته‌اند.

پاسخ کوتاه: هدف ما باید متناسب با گستردگی استعدادها و سرمایه‌های خدادادی‌مان باشد و به شکوفایی آنها کمک کند.

۳ـ خداوند شیطان را از درگاه خود راند و برای همیشه او را طرد کرد، به‌خاطر اینکه فرمان خدا را برای سجده بر انسان اطاعت نکرد. نظر شما دربارهٔ انسان‌هایی که حاضر نیستند در برابر خدا سجده کنند و بندگی شیطان را می‌پذیرند، چیست؟

پاسخ: به نظر من، پیروی آگاهانه از وسوسه‌های شیطان، نادیده گرفتن ارزش و توانایی‌های انسان است. خداوند عقل و اختیار را به ما داده تا راه درست را انتخاب کنیم؛ بنابراین شایسته نیست به‌خاطر لذت‌های زودگذر از بندگی خدا و رشد خود فاصله بگیریم. کسی که اشتباه کرده نیز می‌تواند با توبه و اصلاح رفتار، مسیرش را تغییر دهد.

نمونه پاسخ دیگر: برای من جای تأمل دارد که انسان راهنمایی خدای مهربان را نپذیرد، اما از دشمنی پیروی کند که می‌خواهد او را گمراه سازد. بهتر است با استفاده از عقل و اختیار، عزت خود را حفظ کنیم و از خطاهایمان برگردیم.

پاسخ درس قبلی:

جواب درس اول دین و زندگی دهم | هدف زندگی