جواب فکر کنید صفحه ۴۳ زمین شناسی یازدهم؛ فصل سوم
جواب فکر کنید صفحه ۴۳ زمین شناسی یازدهم فصل ۳ منابع آب و خاک؛ پاسخ سوالات رواناب، فرسایش، رسوب گذاری و نیمرخ رودخانه.
در صفحه ۴۳ زمینشناسی یازدهم از فصل سوم «منابع آب و خاک»، درباره عوامل مؤثر بر رواناب، فرسایش و رسوبگذاری در پیچانرودها و شکل سطح مقطع رود در قسمتهای مختلف آن پرسش شده است. برای پاسخ دقیق، باید بدانیم که سرعت آب در همه بخشهای یک رود یکسان نیست و در رودهای دارای انحنا، بیشترین سرعت جریان به سمت دیواره مقعر یا کناره بیرونی پیچ منتقل میشود.
سرعت آب یعنی فاصلهای که هر ذره آب در واحد زمان طی میکند و در نقاط مختلف یک رودخانه در طول، عرض و عمق آن متفاوت است.
در مقطع یک رودخانه مستقیم، بیشترین سرعت جریان آب در وسط و نزدیک سطح آب است؛ اما در نزدیکی کف و دیوارهها، به علت اصطکاک آب با بستر و دیواره، سرعت کمتر است.
وقتی مسیر رودخانه دارای انحنا باشد، بیشترین سرعت از وسط رودخانه به طرف دیواره مقعر آن منتقل میشود.
جواب فکر کنید صفحه ۴۳ زمینشناسی یازدهم
۱ـ مقدار، شدت و مدت بارندگی:
هرچه بارندگی شدیدتر، طولانیتر و مقدار آن بیشتر باشد، معمولاً آب بیشتری فرصت نفوذ پیدا نمیکند و مقدار رواناب افزایش مییابد.
۲ـ شیب زمین:
در زمینهای پرشیب، آب سریعتر حرکت میکند و فرصت کمتری برای نفوذ به داخل زمین دارد؛ بنابراین رواناب معمولاً بیشتر است.
۳ـ جنس و نفوذپذیری خاک و سنگ:
در خاکها و سنگهای نفوذپذیر، مقدار بیشتری از آب به زمین نفوذ میکند و رواناب کاهش مییابد؛ اما در زمینهای کمنفوذ یا نفوذناپذیر، رواناب بیشتر است.
۴ـ میزان رطوبت قبلی خاک:
اگر خاک از قبل از آب اشباع یا بسیار مرطوب باشد، توان جذب آب جدید کاهش پیدا میکند و رواناب افزایش مییابد.
۵ـ پوشش گیاهی:
پوشش گیاهی سرعت حرکت آب را کاهش میدهد و فرصت نفوذ آب در خاک را بیشتر میکند؛ بنابراین معمولاً باعث کاهش رواناب میشود.
۶ـ نوع کاربری سطح زمین:
سطوحی مانند آسفالت، بتن و ساختمانها نفوذپذیری بسیار کمی دارند؛ به همین دلیل در مناطق شهری رواناب میتواند بیشتر شود.
۷ـ ذوب برف و یخ:
ذوب سریع برف و یخ نیز میتواند حجم زیادی از آب را وارد رودها و آبراههها کند و مقدار رواناب را افزایش دهد.
در نقطه A:
نقطه A در کناره داخلی پیچ رود قرار دارد. در این قسمت سرعت و انرژی جریان آب کمتر است؛ بنابراین توان حمل رسوبات کاهش مییابد و:
در نقطه A′:
نقطه A′ در کناره بیرونی یا دیواره مقعر پیچ رود قرار گرفته است. سرعت جریان در این بخش بیشتر است؛ بنابراین قدرت کندن و حمل مواد افزایش مییابد و:
کناره داخلی پیچ ← سرعت کمتر ← رسوبگذاری بیشتر
کناره بیرونی پیچ ← سرعت بیشتر ← فرسایش بیشتر
نیمرخ الف ← مقطع C–C′
نیمرخ ب ← مقطع B–B′
نیمرخ پ ← مقطع A–A′
در مقطع A–A′ ، نقطه A′ در کناره بیرونی پیچ قرار دارد؛ پس بخش عمیقتر رود باید به سمت A′ باشد. این حالت در نیمرخ پ دیده میشود.
در مقطع B–B′ ، نقطه B کناره بیرونی پیچ است؛ بنابراین عمق بیشتر باید به سمت B باشد. این وضعیت با نیمرخ ب تطابق دارد.
در نتیجه نیمرخ باقیمانده، یعنی الف، مربوط به مقطع C–C′ است.
