جواب فعالیت های فصل ۱۱ علوم نهم؛ گوناگونی جانداران – صفحه ۱۲۳ تا ۱۳۰

اما اگر کتاب‌ها بر اساس ویژگی‌هایی مانند موضوع، نام نویسنده یا حوزه علمی طبقه‌بندی شده باشند، می‌توان ابتدا به بخش مربوط به جانوران و سپس پرندگان مراجعه کرد و کتاب موردنظر را سریع‌تر پیدا کرد.

زیست‌شناسان نیز برای مطالعه آسان‌تر جانداران، آنها را بر اساس شباهت‌ها و تفاوت‌هایشان در گروه‌های مختلف قرار می‌دهند.

• تعداد جفت بال‌ها
• بزرگ یا کوچک بودن بال‌ها
• رنگ بدن
• ساده یا خال‌دار بودن بدن

در هر مرحله یک صفت مشخص انتخاب می‌شود و جانداران به دو گروه تقسیم می‌شوند. ادامه این کار در نهایت به ساخت یک کلید شناسایی دوراهی منجر می‌شود.

آیا گروه‌های کلی جانداران را به یاد دارید؟ جانداران را به شکل‌های متفاوتی گروه‌بندی می‌کنند. در نوعی گروه‌بندی، همهٔ جانداران را در پنج گروه اصلی یا به عبارتی در پنج سلسله قرار می‌دهند.

۱ــ باکتری‌ها
۲ــ آغازیان
۳ــ قارچ‌ها
۴ــ گیاهان
۵ــ جانوران

از گروه‌های بزرگ‌تر به گروه‌های کوچک‌تر، تفاوت‌های افراد بیشتر می‌شود؛ در حالی که شباهت‌های آنها کمتر می‌شود.

هرچه از گروه‌های بزرگ‌تر به سمت گروه‌های کوچک‌تر می‌رویم، اعضای گروه شباهت بیشتری به یکدیگر پیدا می‌کنند و تفاوت‌های آنها کمتر می‌شود.

در پایین‌ترین گروه یعنی گونه، افراد بیشترین شباهت را با یکدیگر دارند و می‌توانند با تولیدمثل، زاده‌هایی شبیه خود با قابلیت زنده ماندن و تولیدمثل ایجاد کنند.

ممکن است یک نام محلی یا فارسی برای چند جاندار متفاوت به کار رود یا یک جاندار در زبان‌ها و مناطق مختلف نام‌های متفاوتی داشته باشد. نام علمی دو بخشی برای هر گونه مشخص است و چنین ابهامی را از بین می‌برد.

بسیاری از باکتری‌ها بی‌ضرر یا مفیدند؛ برای مثال بعضی باکتری‌های دستگاه گوارش به فعالیت طبیعی بدن کمک می‌کنند. از برخی باکتری‌ها نیز در تولید مواد غذایی، داروها و پاک‌سازی محیط زیست استفاده می‌شود. در مقابل، تعدادی از باکتری‌ها بیماری‌زا هستند.

ب) باکتری‌ها دیوارهٔ یاخته‌ای دارند. این ویژگی، آنها را به کدام یک از سلسله‌های جانداران شبیه می‌کند؟

پاسخ ب: وجود دیواره یاخته‌ای آنها را از این نظر به گیاهان شبیه می‌کند. قارچ‌ها و برخی آغازیان نیز دیواره یاخته‌ای دارند، هرچند جنس دیواره در این گروه‌ها یکسان نیست.

سم بوتولینوم به گرما حساس است و حرارت کافی می‌تواند آن را غیرفعال کند؛ به همین دلیل باید دستور حرارتی درج‌شده روی محصول را جدی گرفت.

در تصاویر کتاب از چپ به راست:
جلبک قهوه‌ای ← جلبک قرمز ← جلبک سبز

پ) اگر این جانداران متحرک‌اند؛ حرکت آنها چگونه است؟

پاسخ الف: ممکن است تک‌یاخته‌ای‌ها یا آغازیان سبزینه‌دار مشاهده شوند. اگر در نمونه وجود داشته باشند، معمولاً به دلیل داشتن سبزینه، بخش‌هایی از آنها سبزرنگ دیده می‌شود. نتیجه واقعی خود را یادداشت کنید.

پاسخ ب: لزومی ندارد انواع جانداران در همه نمونه‌های آب یکسان باشند. تفاوت در نور، دما، مواد غذایی، میزان آلودگی و شرایط محیطی باعث می‌شود جانداران موجود در آب‌های مختلف متفاوت باشند.

پاسخ پ: نوع حرکت به جاندار مشاهده‌شده بستگی دارد. بعضی آغازیان با تاژک، برخی با مژک و بعضی با ایجاد پاهای کاذب حرکت می‌کنند.

قارچ‌ها سبزینه ندارند و فتوسنتز نمی‌کنند؛ بنابراین مانند گیاهان غذای خود را نمی‌سازند و مواد غذایی موردنیازشان را از محیط جذب می‌کنند. همچنین دیواره یاخته‌ای قارچ‌ها از نظر ترکیب با دیواره یاخته‌ای گیاهان تفاوت دارد.

ویروس‌ها ساختار یاخته‌ای و سوخت‌وساز مستقل ندارند و بیرون از یاخته میزبان فعالیت زیستی مستقلی انجام نمی‌دهند؛ بنابراین از این نظر به مواد غیرزنده شبیه‌اند.

اما پس از ورود به یک یاخته زنده می‌توانند از امکانات یاخته میزبان استفاده کنند و تکثیر شوند؛ به همین علت ویژگی‌ای شبیه جانداران نشان می‌دهند.

ویروس به‌تنهایی قادر به تکثیر نیست و برای ساخت ویروس‌های جدید باید وارد یاخته زنده شود و از دستگاه‌های آن استفاده کند.

راه‌های مهم انتقال عبارت‌اند از:

۱ــ تماس جنسی محافظت‌نشده با فرد دارای HIV.
۲ــ استفاده مشترک از سرنگ، سوزن یا وسایل تزریقی آلوده به خون.
۳ــ انتقال خون یا فرآورده‌های خونی آلوده. امروزه با آزمایش خون‌های اهدایی این راه در سامانه‌های دارای غربالگری بسیار نادر شده است.
۴ــ استفاده از ابزار آلوده به خون در اقداماتی که پوست را سوراخ می‌کنند؛ مانند وسایل غیراستریل پزشکی، تاتو یا سوراخ کردن بدن.
۵ــ انتقال از مادر دارای HIV به کودک در دوران بارداری، هنگام زایمان یا از طریق شیردهی؛ درمان مناسب مادر خطر این انتقال را به مقدار زیادی کاهش می‌دهد.