مطالب درسی
جواب درس ۱۱ علوم پنجم؛ پاسخ بکارید و بخورید – صفحه ۹۰ تا ۹۸
جواب کامل درس ۱۱ علوم پنجم - بکارید و بخورید؛ پاسخ کاوشگری، فعالیت، فکر کنید و جمعآوری اطلاعات صفحات ۹۰ تا ۹۸.
در درس یازدهم علوم پنجم با عنوان «بکارید و بخورید» بررسی میکنیم که گیاهان برای رشد مناسب به چه شرایطی نیاز دارند. در این درس با انجام چند کاوش یاد میگیریم که مقدار و نوع آب، نوع خاک، هوا و نور چگونه بر رشد گیاه اثر میگذارند. همچنین رشد عدس را در آب معمولی، آب مقطر و آب شور و در خاک رس، ماسه و خاک باغچه مقایسه میکنیم و با راههای مناسب پرورش گیاه در مناطق کمباران، خاکهای رسی یا نسبتاً شور آشنا میشویم. در ادامه پاسخ کامل گفتوگوها، کاوشگریها، جدولها، نمودارها، فعالیتها، جمعآوری اطلاعات و فکر کنیدهای صفحات ۹۰ تا ۹۸ علوم پنجم را به ترتیب کتاب میخوانید.
جواب گفت و گو صفحه ۹۰ علوم پنجم
در راهرو مدرسه چند گلدان شمعدانی به طور منظم چیده شدهاند. تعدادی از بچهها با مشاهده متوجه شدند که بعضی از شمعدانیها به خوبی رشد کردهاند؛ در حالی که برگهای برخی دیگر زردرنگ و پژمردهاند. آنها در کلاس از معلّم پرسیدند که چرا بعضی از شمعدانیها رشد کمتری دارند. معلّم از گروهها خواست که دربارهی این موضوع گفتوگو کنند. گروهها پس از گفتوگو نظر خود را بیان کردند.
نظرهای بچههای کتاب:
• هرچه بیشتر به گیاه آب بدهیم، بیشتر رشد میکند.
• خاک گلدان روی رشد شمعدانی اثر دارد؛ پس خاک آنها با هم تفاوت داشته است.
• نور بر رشد گیاه اثر میگذارد؛ بنابراین، برخی از گیاهان نور کافی نداشتهاند.
• هرچه بیشتر به گیاه آب بدهیم، بیشتر رشد میکند.
• خاک گلدان روی رشد شمعدانی اثر دارد؛ پس خاک آنها با هم تفاوت داشته است.
• نور بر رشد گیاه اثر میگذارد؛ بنابراین، برخی از گیاهان نور کافی نداشتهاند.
شما چه نظری دارید؟ در این باره در گروه خود گفتوگو کنید و نظر گروه را به کلاس ارائه دهید.
پاسخ: رشد گیاه فقط به یک عامل بستگی ندارد. گیاه برای رشد مناسب به آب کافی و مناسب، خاک مناسب، نور و هوا نیاز دارد. کمبود یا نامناسب بودن هر یک از این عوامل میتواند باعث رشد کمتر، زرد شدن برگها یا پژمرده شدن گیاه شود. همچنین آب دادن بیش از اندازه نیز همیشه باعث رشد بیشتر گیاه نمیشود و ممکن است به آن آسیب برساند.
نکتهی بهداشتی کتاب: برای انجام دادن همهی فعالیتهای این درس، از دستکش استفاده کنید و در پایان، دستهای خود را با آب و مایع دستشویی بشویید.
جواب کاوشگری صفحه ۹۱ و ۹۲ و ۹۳ علوم پنجم
آب چه اثری بر رشد گیاه دارد؟
وسایل و مواد لازم: ۵ گلدان پلاستیکی کوچک، آب معمولی، نمک، آب مقطر، چند دانه عدس، خاک باغچه و دستکش پلاستیکی
پنج گلدان پلاستیکی کوچک و هماندازه تهیه کنید.
در همهی گلدانها به مقدار مساوی خاک باغچه بریزید.
درون هر گلدان، پنج دانه عدس سالم، درشت و هماندازه را با فاصله و در عمق یکسان (تقریباً یک سانتیمتر) درون خاک قرار دهید و روی آنها را با خاک بپوشانید.
گلدانها را پشت پنجره بگذارید و هر روز به آنها مقدار یکسانی آب بدهید.
پس از آنکه گیاهان سر از خاک درآوردند، فعالیت را در دو بخش زیر انجام دهید.
قسمت اول: بررسی اثر مقدار آب
۱- دو تا از گلدانها را انتخاب و مانند شکل شمارهگذاری کنید.
۲- به گلدان اول هر سه روز یکبار نصف لیوان آب بدهید ولی به گلدان دوم آب ندهید.
۳- این کار را ۱۰ تا ۱۳ روز ادامه دهید.
۴- مشاهدههای خود را در جدولی مانند جدول زیر یادداشت کنید.
توجه: موارد جدول نمونه پاسخ هستند و سرعت پژمرده شدن گیاه با توجه به شرایط محیط ممکن است متفاوت باشد.
از مشاهدههای خود نتیجهگیری کنید.
پاسخ: گیاهان برای زنده ماندن و رشد کردن به آب نیاز دارند. گیاهی که آب دریافت نکرد، به تدریج پژمرده شد و رشد آن متوقف شد؛ در حالی که گیاه آبیاریشده به رشد خود ادامه داد.
دستور کتاب: در پایان این فعالیت، به گلدانها بهطور یکسان آب بدهید تا گیاهان بتوانند به زندگی و رشد خود ادامه دهند.
قسمت دوم: بررسی اثر نوع آب
۱- سه گلدان باقیمانده را شمارهگذاری کنید. به یکی نصف لیوان آب مقطر، به گلدان دوم نصف لیوان آب معمولی و به گلدان سوم نصف لیوان آب شور بدهید.
۲- آب دادن به این گلدانها را ۱۰ تا ۱۳ روز به همان ترتیب صفحهی قبل با آب مقطر، آب معمولی و آب شور ادامه دهید.
۳- طول ساقههای هر گلدان را اندازه بگیرید. میانگین آنها را حساب کنید.
۴- نتایج را در جدولی مانند جدول زیر بنویسید.
توجه: عددهای جدول نمونه پاسخ هستند. مقدار واقعی رشد گیاهان ممکن است متفاوت باشد؛ اما در یک آزمایش معمولی انتظار داریم عدسِ آبیاریشده با آب معمولی رشد بهتری داشته باشد و آب شور رشد آن را کاهش دهد.
۵- برای مقایسهی رشد گیاه عدس در سه گلدان، نتایج به دست آمده در جدول را به صورت نمودار ستونی رسم کنید.
نمونه نمودار میانگین طول ساقهها در روز سیزدهم:
۱۴
۲۰
۶
آب مقطر
آب معمولی
آب شور
رشد عدس در کدام گلدان بیشتر از بقیه است؟
پاسخ: در گلدانی که با آب معمولی آبیاری شده است.
رشد عدس در کدام گلدان کمتر از بقیه است؟
پاسخ: در گلدانی که با آب شور آبیاری شده است. شوری زیاد آب، رشد بسیاری از گیاهان را کاهش میدهد.
جواب جمع آوری اطلاعات صفحه ۹۴ علوم پنجم
در یک فعالیت گروهی، دربارهی اینکه چه گیاهانی میتوانند در آب شور یا نسبتاً شور رشد کنند، اطلاعات جمعآوری کنید و نتایج را با استفاده از دادهنما یا پردهنگار به کلاس ارائه دهید.
پاسخ پیشنهادی: بیشتر گیاهان در آب شیرین بهتر رشد میکنند؛ اما برخی گیاهان به شوری مقاومترند و به آنها گیاهان شورپسند یا مقاوم به شوری میگویند.
برای مثال درخت حرا در مناطق ساحلی و آبهای شور و لبشور رشد میکند. گز نیز از گیاهانی است که میتواند شوری خاک و آب را تا اندازهای تحمل کند. گیاهانی مانند سالیکورنیا هم در زمینهای شور رشد میکنند.
این گیاهان ویژگیهایی دارند که به آنها کمک میکند در محیط شور زنده بمانند؛ با این حال، میزان تحمل شوری در گونههای مختلف یکسان نیست.
جواب کاوشگری صفحه ۹۴ و ۹۵ و ۹۶ علوم پنجم
خاک چه اثری بر رشد گیاه دارد؟
وسایل و مواد لازم: ۳ گلدان پلاستیکی کوچک، آب، دستکش پلاستیکی، چند دانه عدس، خاک رس، ماسه و خاک باغچه
۱- سه گلدان پلاستیکی هماندازه را بردارید و شمارهگذاری کنید.
۲- در گلدان اول مقداری خاک رس بریزید. در گلدان دوم به اندازهی گلدان اول ماسه بریزید. در گلدان سوم به مقدار مساوی با دو گلدان دیگر، خاک باغچه بریزید.
۳- در هر گلدان، پنج دانه عدس سالم، درشت و هماندازه را با فاصله و عمق مساوی (تقریباً به عمق یک سانتیمتر) در داخل خاک قرار دهید. گلدانها را پشت پنجره بگذارید.
۴- به گلدانها به مقدار مساوی آب بدهید.
۵- چند روز از گلدانها مراقبت کنید.
۶- طول ساقهی گیاهان هر گلدان را اندازه بگیرید.
۷- میانگین طول ساقهها را حساب کنید و در جدولی مانند جدول زیر بنویسید.
توجه: اعداد جدول نمونه پاسخ هستند. نتیجهی واقعی به شرایط آزمایش بستگی دارد؛ اما انتظار میرود گیاه در خاک باغچه رشد مناسبتری داشته باشد.
۸- با استفاده از عددهای جدول، در روز دهم نموداری رسم کنید.
نمونه نمودار میانگین طول ساقهها در روز دهم:
۸
۷
۱۴/۵
رس
ماسه
خاک باغچه
نتیجهگیری خود را از این فعالیت در یک یا دو جمله بنویسید.
پاسخ: نوع خاک بر رشد گیاه اثر دارد. در این آزمایش، عدس در خاک باغچه بهتر از خاک رس و ماسه رشد کرد؛ زیرا خاک باغچه ترکیب مناسبتری از مواد مورد نیاز گیاه، آب و هوا را فراهم میکند.
از این کاوشگری، گزارشی تهیه کنید و آن را به کلاس ارائه دهید.
نمونه گزارش: ما دانههای عدس یکسانی را در سه گلدان دارای خاک رس، ماسه و خاک باغچه کاشتیم و مقدار آب، نور و سایر شرایط را یکسان نگه داشتیم. پس از اندازهگیری رشد ساقهها مشاهده کردیم که گیاهان گلدان خاک باغچه رشد بیشتری داشتند. بنابراین نوع خاک یکی از عوامل مهم رشد گیاه است.
جواب فکر کنید صفحه ۹۶ علوم پنجم
برای کشاورزی در مناطق کمباران، چه خاکی مناسبتر است؟
پاسخ: خاکی مناسبتر است که بتواند مقدار مناسبی آب را برای مدت بیشتری در خود نگه دارد و در عین حال برای ریشهی گیاه هوا و مواد غذایی کافی فراهم کند؛ مانند خاک باغچهای که مخلوط مناسبی از رس، ماسه و کود یا گیاخاک دارد. وجود مقدار مناسبی رس به نگهداری آب کمک میکند، اما خاک رس خالص برای بسیاری از گیاهان به تنهایی خاک مناسبی نیست.
جواب فعالیت صفحه ۹۷ علوم پنجم
هوا چه اثری بر رشد گیاه دارد؟
وسایل و مواد لازم: دو ظرف پلاستیکی شفاف و دردار و دو گلدان عدس
۱- دو گلدان کوچک که در هر کدام یک گیاه عدس رشد کرده باشد، تهیه کنید. (میتوانید از گلدانهایی که در فعالیتهای قبلی در آنها عدس کاشتهاید استفاده کنید یا چند روز قبل در دو گلدان دانهی عدس بکارید.)
۲- گلدانها را در دو ظرف پلاستیکی شفاف و دردار قرار دهید اما فقط در یکی از ظرفها را ببندید.
۳- مشاهدههای خود را به مدت چند روز یادداشت کنید.
نمونه مشاهده: گیاهی که در ظرف درباز قرار دارد، سالمتر و شادابتر باقی میماند. گیاه داخل ظرف دربسته پس از چند روز ممکن است ضعیفتر و پژمردهتر شود.
از این فعالیت چه نتیجهای میگیرید؟
پاسخ: گیاهان مانند سایر موجودات زنده برای تنفس و رشد کردن به هوا نیاز دارند. فراهم بودن هوای کافی یکی از شرایط لازم برای رشد مناسب گیاه است.
جواب کاوشگری صفحه ۹۷ علوم پنجم
نور چه اثری بر رشد گیاهان دارد؟
اگر به گیاه نور نتابد، برگهای آن زرد میشوند و پس از مدتی از بین میروند. برای اینکه بررسی کنید نور چه تأثیری بر رشد گیاه دارد، آزمایشی را طراحی و اجرا کنید.
طرح آزمایش پیشنهادی:
۱- دو گلدان دارای گیاه عدس تقریباً هماندازه تهیه میکنیم.
۲- نوع خاک، مقدار آب، اندازهی گلدان و دمای محیط را برای هر دو یکسان نگه میداریم.
۳- یک گلدان را در محل دارای نور مناسب و گلدان دیگر را در محیط تاریک یا بدون نور قرار میدهیم.
۴- چند روز، رنگ برگها، شادابی و رشد دو گیاه را مشاهده و یادداشت میکنیم.
۱- دو گلدان دارای گیاه عدس تقریباً هماندازه تهیه میکنیم.
۲- نوع خاک، مقدار آب، اندازهی گلدان و دمای محیط را برای هر دو یکسان نگه میداریم.
۳- یک گلدان را در محل دارای نور مناسب و گلدان دیگر را در محیط تاریک یا بدون نور قرار میدهیم.
۴- چند روز، رنگ برگها، شادابی و رشد دو گیاه را مشاهده و یادداشت میکنیم.
مشاهده: گیاه دارای نور، سبزتر و سالمتر باقی میماند؛ اما گیاه محروم از نور به تدریج زرد، ضعیف و پژمرده میشود.
نتیجه: نور یکی از عوامل لازم برای رشد مناسب و سالم ماندن گیاهان است.
جواب درختکاری صفحه ۹۸ علوم پنجم
درختکاری: شما نیز یک یا چند نهال درخت در محل زندگی خود بکارید و از آن مراقبت کنید تا رشد کند. در مراقبت از نهالهای کاشتهشده، از کدام دانش و مهارتهایی که در درس علوم تجربی فراگرفتهاید، استفاده میکنید؟
پاسخ: برای کاشت و مراقبت از نهال از آموختههای این درس استفاده میکنیم؛ یعنی خاک مناسب و حاصلخیز انتخاب میکنیم، نهال را در عمق مناسب میکاریم، به اندازه و در زمان مناسب به آن آب میدهیم، آن را در محلی با نور و هوای کافی قرار میدهیم و مراقب هستیم خاک اطراف ریشه بیش از اندازه خشک یا غرقابی نشود. همچنین از نهال در برابر آسیب و شکسته شدن محافظت میکنیم.
جواب فکر کنید صفحه ۹۸ علوم پنجم
در هر یک از جاهای زیر برای کاشتن یک گیاه و رشد مناسب آن چه راهحلهایی پیشنهاد میکنید؟
جایی که خاک آن رس زیادی دارد.
پاسخ: خاکی که رس زیادی دارد آب را زیاد در خود نگه میدارد و عبور هوا و آب از آن دشوارتر است. میتوان با افزودن مقداری ماسه، خاک باغچه و مواد آلی یا گیاخاک ساختمان خاک را بهتر کرد و از آبیاری بیش از اندازه خودداری کرد.
جایی که خاک آن نسبتاً شور است.
پاسخ: بهتر است گیاهان مقاوم به شوری کاشته شوند. اگر شرایط زمین مناسب باشد، میتوان با آبیاری مناسب و خارج شدن آب اضافی از خاک، به کاهش مقدار نمک در اطراف ریشه کمک کرد.
جایی که بارندگی کم است.
پاسخ: بهتر است گیاهانی کاشته شوند که به آب کمتری نیاز دارند. همچنین میتوان از روشهایی مانند آبیاری قطرهای استفاده کرد تا آب کمتری هدر برود و با افزودن مواد آلی به خاک، به حفظ رطوبت آن کمک کرد.
نکتهی مهم درس: زیاد بودن یک عامل همیشه به معنای رشد بهتر گیاه نیست. گیاه برای رشد مناسب به مقدار مناسب آب، خاک مناسب، نور و هوای کافی نیاز دارد و نوع آب و خاک نیز بر رشد آن اثر میگذارد.
جمعبندی کوتاه درس: گیاهان برای زنده ماندن و رشد کردن به آب، خاک مناسب، نور و هوا نیاز دارند. مقدار و نوع آب بر رشد آنها اثر میگذارد و آب شور برای بسیاری از گیاهان مناسب نیست. نوع خاک نیز مهم است و خاک باغچه به دلیل داشتن مخلوط مناسبی از رس، ماسه و مواد غذایی برای رشد بسیاری از گیاهان مناسبتر است. کشاورزان با فراهم کردن آب، نور، هوا و خاک مناسب میتوانند محصولات بیشتر و باکیفیتتری تولید کنند.
بیشتر بخوانید :
