جواب قلمرو زبانی، ادبی و فکری درس ششم فارسی دوازدهم؛ نی نامه صفحه ۴۸ تا ۵۰
پاسخ کامل سوالات کارگاه متنپژوهی درس ششم فارسی دوازدهم نینامه، شامل قلمرو زبانی، ادبی و فکری صفحه ۴۸ تا ۵۰.
در این مطلب، جواب کارگاه متنپژوهی درس ششم فارسی دوازدهم را بهصورت کامل و قابل فهم بررسی میکنیم. پاسخ فعالیتهای قلمرو زبانی، قلمرو ادبی و قلمرو فکری درس نینامه را به ترتیب سؤالهای کتاب میآوریم و در بخشهایی که نیاز به توضیح دارند، نکتههای کوتاه آموزشی نیز اضافه میکنیم تا علاوه بر پیدا کردن جواب تمرینها، دلیل هر پاسخ را هم بهتر متوجه شوید.
جواب کارگاه متن پژوهی درس ششم فارسی دوازدهم
جواب قلمرو زبانی درس ششم فارسی دوازدهم
چه نیکو گفت با جمشید دستور
که با نادان نه شیون باد و نه سور
گر ایدونک دستور باشد کنون
بگوید سخن پیش تو رهنمون
مکر او معکوس و او سرزیر شد
روزگارش برد و روزش دیر شد
بیگاه شد، بیگاه شد، خورشید اندر چاه شد
خورشید جان عاشقان در خلوت الله شد
سِرّ من از نالۀ من دور نیست
لیک چشم و گوش را آن نور نیست
الف) کاربرد «را» را در مصراع دوم مشخص کنید.
ب) نقش دستوری واژههای مورد نظر را مشخص کنید.
دور: مسند
آن نور: نهاد
در مصراع «لیک چشم و گوش را آن نور نیست»، فعل «نیست» مفهوم وجود نداشتن دارد؛ بنابراین «آن نور» چیزی است که وجود ندارد و نقش نهاد را میپذیرد. معنی ساده مصراع این است: «برای چشم و گوش ظاهری، آن نورِ شناخت وجود ندارد.»
جواب قلمرو ادبی درس ششم فارسی دوازدهم
الف) آتش است این بانگ نای و نیست باد
هر که این آتش ندارد، نیست باد
در مصراع اول، «نیست باد» یعنی «باد نیست»؛ شاعر میگوید صدای نی تنها از هوای دمیدهشده پدید نیامده، بلکه آتش عشق در آن است.
در مصراع دوم، «نیست باد» یک تعبیر دعایی و به معنی «نابود باد» است.
پس یکسانی لفظ و تفاوت معنی، جناس تام یا همسان ساخته است.
ب) نی، حریف هر که از یاری برید
پردههایش پردههای ما درید
پردههایش: نغمهها و آهنگهای نی
پردههای ما: حجابها و پوششهایی که رازهای درونی را پنهان میکنند.
بنابراین میان این دو کاربرد «پرده» نیز جناس تام (همسان) وجود دارد.
مستمع، صاحب سخن را بر سر کار آورد
غنچۀ خاموش، بلبل را به گفتار آورد
هر یک از دو مصراع از نظر معنایی و دستوری استقلال دارد و مصراع دوم، نمونه و تأییدی برای مفهوم مصراع نخست است. به این شیوۀ بیان اسلوب معادله گفته میشود.
محرم این هوش جز بیهوش نیست
مر زبان را مشتری جز گوش نیست
هر دو مصراع بهتنهایی معنی کاملی دارند و مصراع دوم، مفهوم مصراع نخست را تأیید و ملموستر میکند؛ بنابراین بیت دارای اسلوب معادله است.
جواب قلمرو فکری درس ششم فارسی دوازدهم
نی: نماد انسان آگاه، عارف و دورافتاده از اصل خویش است که از جدایی خود مینالد.
نیستان: نماد عالم معنا و جایگاه اصلی و حقیقی انسان است؛ جایی که انسان از آن دور افتاده و در آرزوی بازگشت به آن است.
هر کسی کاو دور ماند از اصل خویش
باز جوید روزگار وصل خویش
در این بیت، مولوی به میل طبیعی هر موجود برای بازگشت به اصل خود اشاره میکند. انسان نیز چون از مبدأ حقیقی و معنوی خویش دور افتاده است، در جستوجوی رسیدن دوباره به آن است.
الف) در ره عشق نشد کس به یقین محرم راز
هر کسی بر حسب فکر گمانی دارد
هر کسی توان شناخت حقیقت و راز عشق را ندارد و افراد معمولاً بر اساس فکر، گمان و میزان درک خود، عشق و حقیقت را تفسیر میکنند.
بیت معادل از نینامه:
هر کسی از ظنّ خود شد یار من
از درون من نجست اسرار من
ب) شرح مجموعۀ گل مرغ سحر داند و بس
که نه هر کو ورقی خواند معانی دانست
شناخت حقیقت تنها با دانش ظاهری و خواندن الفاظ به دست نمیآید؛ کسی میتواند حقیقت را درک کند که از شناخت، تجربه و آگاهی درونی برخوردار باشد.
بیت معادل از نینامه:
درنیابد حال پخته هیچ خام
پس سخن کوتاه باید، والسلام
نی: نماد انسان آگاه و دورافتاده از اصل خویش
نیستان: نماد عالم معنا و وطن اصلی انسان
اصل ← وصل: میل انسان به بازگشت به مبدأ حقیقی خود
«هر کسی از ظن خود…»: هر کس حقیقت را متناسب با میزان درک خود میبیند.
«درنیابد حال پخته هیچ خام»: حقیقت و تجربۀ عرفانی را انسان ناآزموده بهسادگی درک نمیکند.
جمع بندی کارگاه متن پژوهی درس ششم فارسی دوازدهم
برای مرور امتحانی، بهویژه رابطۀ نمادین نی و نیستان، مفهوم بیت «هر کسی کاو دور ماند از اصل خویش…» و ارتباط معنایی ابیات حافظ با شعر مولوی را به خاطر بسپارید؛ زیرا این موارد از مهمترین نکات مفهومی کارگاه این درس هستند.
