معنی و آرایه‌های درس هفتم جمال و کمال فارسی دهم

در این مطلب معنی درس هفتم فارسی دهم «جمال و کمال» را به صورت کامل و بخش به بخش همراه با معنی کلمات، آرایه‌های ادبی، نکات زبانی و دستوری و مفهوم هر قسمت بررسی می‌کنیم. درس «جمال و کمال» با روایت داستان حضرت یوسف (ع)، بر ارزش زیبایی سیرت و اخلاق نیک در برابر زیبایی ظاهری تأکید می‌کند.

معنی درس هفتم فارسی دهم جمال و کمال

واژه‌ها: مانند: همانند، شبیه؛ جاودان: همیشگی؛ پند: اندرز؛ حکمت: دانش، دانایی و سخن خردمندانه.
آرایه‌ها: قرآن به بهشت جاودان تشبیه شده است؛ «نعمت / حکمت» سجع دارند.
نکته زبانی: ساخت «مانند است به…» از ویژگی‌های زبان کهن است و در زبان امروز می‌گوییم «مانندِ … است».
مفهوم: قرآن سرشار از پند، حکمت و آموزه‌های ارزشمند است.

واژه‌ها: مَثَل: مانند، نمونه؛ روان: جاری؛ حیات: زندگی؛ تن: جسم، بدن.
آرایه‌ها: قرآن به آب روان تشبیه شده است؛ «تن‌ها / دل‌ها» سجع و تناسب دارند؛ «حیات دل‌ها» بیانگر زندگی معنوی و آگاهی انسان است.
نکته زبانی: «بود» در این نثر به معنی «است / می‌باشد» به کار رفته است.
مفهوم: همان‌گونه که آب جسم را زنده می‌کند، قرآن جان و دل انسان را زنده می‌سازد.

واژه‌ها: لکن: ولی، اما؛ نیکوترین: بهترین، زیباترین.
مفهوم: اشاره به جایگاه ویژه داستان حضرت یوسف (ع) در قرآن.

واژه‌ها: عجب: شگفت؛ ضد: مخالف؛ فرقت: جدایی؛ وصلت: پیوند و رسیدن؛ محنت: رنج و سختی؛ راحت: آسایش؛ آفت: بلا و گرفتاری؛ جفا: ستم و بی‌وفایی؛ بدایت: آغاز؛ بند: گرفتاری و اسارت؛ گاه: تخت و جایگاه؛ طرب: شادی؛ نهاد: سرشت و ذات.
آرایه‌ها: «فرقت / وصلت»، «محنت / شادی»، «راحت / آفت»، «وفا / جفا»، «بدایت / نهایت» و «اندوه / طرب» تضاد دارند؛ «وفا / جفا» جناس نیز دارند؛ «بند و چاه / تخت و گاه» تقابل معنایی ایجاد کرده‌اند؛ نثر دارای سجع و موازنه است.
مفهوم: داستان حضرت یوسف (ع) مجموعه‌ای از حوادث متضاد، از سختی و جدایی تا شادی و فرمانروایی است.

واژه‌ها: از بهر: به سبب، به خاطر؛ صدّیق: بسیار راستگو و درستکار؛ بی‌قرار: ناآرام؛ مَلِک جبّار: خداوند قدرتمند و فرمانروا.
آرایه‌ها: «وفادار / آموزگار / بی‌قرار / جبّار» موجب آهنگ و سجع در نثر شده‌اند.
مفهوم: شخصیت‌ها و حوادث ویژه داستان یوسف و الهی بودن روایت، بر زیبایی آن افزوده است.

واژه‌ها: حُسن: زیبایی؛ صورت: چهره و ظاهر؛ سیرت: اخلاق، رفتار و باطن؛ نیکوخو: خوش‌اخلاق؛ نیکورو: زیبارو؛ خوی: اخلاق و سرشت؛ بند: اسارت؛ حبس: زندان؛ امر و فرمان: حکومت و فرمانروایی.
آرایه‌ها: «صورت / سیرت»، «روی / خوی»، «حبس و چاه / تخت و گاه» تقابل معنایی دارند؛ «نیکوخو / نیکورو» دارای هماهنگی آوایی است؛ «هزار بار» نشانه مبالغه در برتری است؛ «امر و فرمان آمد» کنایه از رسیدن به حکومت و فرمانروایی.
مفهوم: زیبایی اخلاق و شخصیت انسان بسیار ارزشمندتر از زیبایی ظاهری اوست.

واژه‌ها: پادشاه عالم: خداوند؛ حُسن سیرت: زیبایی اخلاق و باطن؛ حُسن صورت: زیبایی چهره؛ باری: به هر حال، دست‌کم؛ چون: مانند.
آرایه‌ها: «سیرت / صورت» تضاد معنایی و از ارکان آهنگین نثر هستند؛ تکرار ساخت‌های مشابه، موازنه ایجاد کرده است.
مفهوم: زیبایی ظاهری همیشه در اختیار انسان نیست؛ اما هرکس می‌تواند برای زیباتر کردن اخلاق و شخصیت خود تلاش کند.

واژه‌ها: از بهر: به سبب؛ جفا: ستم و بی‌وفایی؛ وفا: پایبندی به عهد؛ لئیمی: پستی و فرومایگی؛ کریمی: بزرگواری و جوانمردی.
آرایه‌ها: «جفا / وفا»، «زشتی / آشتی» و «لئیمی / کریمی» تقابل معنایی دارند؛ «جفا / وفا» جناس نیز دارند؛ تکرار ساخت «در مقابله … کرد» موازنه و آهنگ ایجاد کرده است.
مفهوم: انسان بزرگ، بدی دیگران را با بدی پاسخ نمی‌دهد؛ بلکه در برابر آن نیکی و بزرگواری نشان می‌دهد.

واژه‌ها: زیادت: فراوانی و افزونی؛ بدو: به او؛ میل: علاقه؛ عنایت: توجه و لطف؛ آهنگ: قصد؛ کید: حیله؛ مکر: فریب؛ عداوت: دشمنی؛ هلاک: نابود؛ آثار وجود: نشانه‌های وجود.
آرایه‌ها: «کید، مکر و عداوت» تناسب معنایی دارند؛ «عالم از آثار وجود او پاک کنند» کنایه از نابود کردن کامل یوسف است.
مفهوم: حسادت برادران یوسف آنان را به دشمنی و توطئه علیه او کشاند.

واژه‌ها: تدبیر: چاره‌اندیشی و نقشه؛ تقدیر: سرنوشت و خواست الهی؛ رحمان: خداوند بخشنده؛ مَلِک تعالی: خداوند بلندمرتبه؛ دولت: سعادت، اقبال و کامیابی؛ مملکت: فرمانروایی؛ نبوّت: پیامبری؛ عالمیان: مردم جهان؛ کایدان: حیله‌گران؛ غیب‌دان: آگاه از امور پنهان.
آرایه‌ها: «تدبیر / تقدیر» جناس دارند؛ «دولت بر دولت» و «زیادت بر زیادت» تکرار برای تأکید است؛ «رحمان»، «مَلِک تعالی» و «خداوند غیب‌دان» همگی اشاره به خداوند دارند.
مفهوم: هیچ حیله و نقشه‌ای نمی‌تواند بر اراده و تقدیر خداوند غلبه کند.

معنی کلمات درس هفتم فارسی دهم جمال و کمال

آرایه های مهم درس جمال و کمال

مفهوم و پیام اصلی درس جمال و کمال چیست؟

تفاوت جمال و کمال در درس هفتم فارسی دهم

خلاصه درس هفتم فارسی دهم جمال و کمال

نویسنده ابتدا قرآن را به بهشت و آب روان تشبیه می‌کند و سپس داستان حضرت یوسف (ع) را از زیباترین داستان‌های قرآن می‌داند. زندگی یوسف مجموعه‌ای از اتفاق‌های متضاد مانند جدایی و وصال، رنج و شادی، چاه و فرمانروایی است. با این حال، ارزش اصلی یوسف نه در زیبایی چهره بلکه در زیبایی اخلاق و شخصیت او است. او در برابر جفا وفا، در برابر زشتی آشتی و در برابر پستی بزرگواری نشان می‌دهد. برادرانش نیز با وجود همه حیله‌ها نمی‌توانند با اراده خداوند مقابله کنند و یوسف سرانجام به عزت و فرمانروایی می‌رسد.

نکات مهم درس هفتم فارسی دهم برای امتحان