جواب جمع آوری اطلاعات و با هم بیندیشید صفحه ۱۰۲ زمین شناسی یازدهم؛ فصل ششم

نمونه پاسخ درباره سد امیرکبیر (سد کرج):

۱ـ هدف از احداث سد:
سد امیرکبیر یک سد چندمنظوره است. از مهم‌ترین اهداف احداث آن می‌توان به تأمین بخشی از آب آشامیدنی، تأمین آب مورد نیاز کشاورزی و تولید نیروی برق‌آبی اشاره کرد.

۲ـ نوع سد:
سد امیرکبیر از نوع سد بتنی قوسی است. شکل قوسی بدنه سد باعث می‌شود بخش مهمی از فشار آب مخزن به تکیه‌گاه‌های سنگی دو طرف دره منتقل شود.

۳ـ جنس سنگ پی سد:
براساس متن کتاب زمین‌شناسی یازدهم، سنگ پی سد امیرکبیر از جنس گابرو است. گابرو یک سنگ آذرین مقاوم است و در صورتی که هوازده و خردشده نباشد، مقاومت مناسبی برای پی سازه‌های سنگین دارد.

توجه: این پاسخ یک نمونه است. چون سؤال درباره «نزدیک‌ترین سد به محل سکونت شما» است، دانش‌آموز می‌تواند نام سد نزدیک محل زندگی خود را انتخاب کند و همین سه مورد را درباره آن بنویسد.

زمینه لازم از متن کتاب:

اگر شیب لایه‌های سنگی در محور سد به طرف بالادست یا مخزن سد باشد، احداث سد با مشکلات کمتری روبه‌رو می‌شود؛ زیرا آب به آسانی در جهت لایه‌ها به پایین‌دست نشت نمی‌کند.

اما اگر شیب لایه‌ها به سمت پایین‌دست باشد، آب می‌تواند در امتداد شیب لایه‌ها حرکت کند و در درازمدت با اشباع کردن آنها، احتمال ناپایداری را افزایش دهد.

پاسخ: گزینه (ب) برای احداث سد مناسب‌تر است.

در شکل (ب)، شیب لایه‌های سنگی به سمت بالادست و مخزن سد است. در این وضعیت، آب مخزن نمی‌تواند به آسانی در امتداد شیب لایه‌ها به سمت پایین‌دست حرکت کند؛ بنابراین احتمال نشت آب و ناپایداری پی و تکیه‌گاه‌های سد کمتر می‌شود.

اما در شکل (الف)، جهت شیب لایه‌ها به سمت پایین‌دست است. در این حالت آب می‌تواند در امتداد لایه‌ها به سمت پایین‌دست نفوذ کند و به مرور باعث اشباع شدن لایه‌ها، افزایش نشت آب و کاهش پایداری سازه شود.

نتیجه:
گزینه (ب) مناسب‌تر است؛ زیرا شیب لایه‌ها به سمت بالادست و مخزن سد قرار دارد.

جمع‌بندی صفحه ۱۰۲ زمین‌شناسی یازدهم: برای احداث سد، علاوه بر مقاومت و نفوذپذیری سنگ‌ها، جهت قرارگیری و شیب لایه‌ها نیز اهمیت دارد. اگر شیب لایه‌ها به سمت مخزن باشد، احتمال نشت آب به پایین‌دست و ناپایداری کمتر است. به همین دلیل در شکل کتاب، گزینه (ب) حالت مناسب‌تری برای احداث سد دارد.