جواب درس هفتم دین و زندگی یازدهم | وضعیت فرهنگی، اجتماعی و سیاسی مسلمانان
پاسخ کامل درس ۷ دین و زندگی یازدهم «وضعیت فرهنگی، اجتماعی و سیاسی مسلمانان، پس از رحلت رسول خدا» ویژه رشته های تجربی و ریاضی، شامل جواب تدبر در قرآن، فعالیت های کلاسی، اندیشه و تحقیق و پیشنهاد صفحات ۸۹ تا ۹۴.
درس هفتم دین و زندگی یازدهم، «وضعیت فرهنگی، اجتماعی و سیاسی مسلمانان، پس از رحلت رسول خدا»، به پیامدهای فاصله گرفتن از تعالیم پیامبر و رهبری امامان میپردازد. در ادامه، پاسخ فعالیتهای صفحههای ۸۹، ۹۰، ۹۳ و ۹۴، همراه با نمونه گزارش بخش پیشنهاد را میخوانید.
جواب تدبر در قرآن صفحه ۸۹ دین و زندگی یازدهم
در آیه شریفه زیر بیندیشید و به سؤالات پاسخ دهید:
وَمَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِنْ مَاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلَىٰ أَعْقَابِكُمْ وَمَنْ يَنْقَلِبْ عَلَىٰ عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئًا وَسَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرِينَ
و محمد نیست، مگر رسولی که پیش از او رسولان دیگری بودند. پس اگر او بمیرد یا کشته شود، آیا شما به گذشته و آیین پیشین خود بازمیگردید؟ و هرکس به گذشته بازگردد، به خدا هیچ گزند و زیانی نرساند و خداوند بهزودی سپاسگزاران را پاداش میدهد. (آلعمران، آیه ۱۴۴)
۱ـ خداوند چه هشداری به مردم زمان پیامبر میدهد؟
پاسخ: هشدار میدهد که پس از وفات یا کشته شدن پیامبر، از ایمان و راه او دست نکشند و به باورها و رفتارهای جاهلی بازنگردند. پایبندی به دین نباید فقط به حضور پیامبر وابسته باشد.
۲ـ آیا خطر بازگشت به ارزشهای دوران جاهلیت فقط اختصاص به زمان پیامبر دارد؟
پاسخ: خیر؛ در هر دورهای ممکن است مردم از تعالیم الهی فاصله بگیرند و گرفتار رفتارهایی مانند تعصب بیجا، تبعیض، ظلم و برتریجویی شوند. بنابراین، مراقبت از ایمان و ارزشهای اخلاقی همواره لازم است.
۳ـ به نظر شما، سپاسگزاران واقعی نعمت رسالت، چه کسانیاند؟
پاسخ: کسانی که نعمت هدایت را میشناسند و در عمل از پیامبر و راهنمایان الهی پیروی میکنند؛ در برابر سختیها از حق دست نمیکشند و برای حفظ عدالت، اخلاق و تعالیم دین تلاش میکنند.
جواب فعالیت کلاسی صفحه ۹۰ دین و زندگی یازدهم
با همفکری دوستان خود بگویید چه عواملی باعث شد که بعد از گذشت پنجاه سال از وفات پیامبر، نوه ایشان یعنی امام حسین اینگونه توسط امت پیامبر به شهادت برسد؟
پاسخ: با توجه به مطالب درس، این حادثه نتیجه مجموعهای از انحرافهای تدریجی در جامعه بود:
دوری از رهبری امامان: جامعه از راهنمایی و رهبری کسانی فاصله گرفت که ادامهدهنده راه پیامبر بودند.
دنیاطلبی و قدرتطلبی: برای برخی افراد، حفظ مقام و منافع شخصی از دفاع از حق مهمتر شد.
تحریف معارف دینی: جعل حدیث و تبلیغات نادرست، شناخت درست دین و جایگاه اهلبیت را دشوار کرد.
سستی و پراکندگی مردم: بیتفاوتی، ترس و همراه نشدن با پیشوای حق، فرصت را برای قدرت گرفتن حاکمان ستمگر فراهم کرد.
تبدیل حکومت به سلطنت: حکومت از معیارهای عدالت و شایستگی فاصله گرفت و زمینه جانشینی فردی مانند یزید فراهم شد.
نمونه پاسخ کوتاه:
دوری از تعالیم پیامبر و رهبری امامان، دنیاطلبی، ناآگاهی، تحریف دین و سستی مردم در دفاع از حق، زمینه قدرت گرفتن بنیامیه و وقوع حادثه کربلا را فراهم کرد.
جواب فعالیت کلاسی صفحه ۹۳ دین و زندگی یازدهم
به نظر شما آگاهی از اوضاع اجتماعی و فرهنگی عصر ائمه چه فوایدی برای زندگی امروز ما دارد؟
پاسخ: کمک میکند علتهای انحراف یک جامعه را بشناسیم و اشتباههای گذشته را تکرار نکنیم. میآموزیم سخنان دینی و خبرها را بدون بررسی نپذیریم، افراد را بر اساس دانش و رفتارشان بسنجیم و در برابر ظلم و تبعیض بیتفاوت نباشیم. همچنین، با شناخت شرایط زمان امامان، علت تصمیمها و شیوه برخورد آنان با مشکلات را بهتر درک میکنیم.
نمونه پاسخ دیگر: مطالعه آن دوران نشان میدهد که ظاهر دینی یا مقام اجتماعی، بهتنهایی نشانه درستکار بودن افراد نیست. باید به صداقت، عدالت و عملکرد آنان توجه کنیم و مراقب شایعات و سوءاستفاده از باورهای مردم باشیم.
جواب اندیشه و تحقیق صفحه ۹۴ دین و زندگی یازدهم
۱ـ چه مسائلی زمینه را برای ورود جعل و تحریف به احادیث پیامبر اکرم آماده کرد؟
پاسخ: طبق توضیح کتاب، چند مسئله در این زمینه نقش داشت:
۱ـ ممنوعیت نوشتن احادیث: نقل حدیث بیشتر به حافظه افراد وابسته شد و احتمال فراموشی، کموزیاد شدن عبارتها و خطا افزایش یافت.
۲ـ از دنیا رفتن راویان نخستین: با فوت یا شهادت اصحاب پیامبر، مراجعه مستقیم به بسیاری از شنوندگان سخنان ایشان ممکن نبود.
۳ـ منافع سیاسی و شخصی: برخی افراد برای توجیه رفتار حاکمان یا رسیدن به منافع خود، حدیث جعل میکردند یا معنای احادیث را تغییر میدادند.
۴ـ دور ماندن مردم از مرجعیت امامان: دسترسی نداشتن به آموزش درست دین، زمینه پذیرش سخنان نادرست و دخالت دادن سلیقههای شخصی در معارف دینی را بیشتر کرد.
۵ـ رواج روایتهای بیاعتبار: نقل داستانهای خرافی و تفسیرهای نادرست توسط افراد غیرقابل اعتماد، سبب آمیخته شدن مطالب ساختگی با معارف دینی شد.
۲ـ تفاوتهای اساسی حکومت بنیامیه و بنیعباس با رهبری پیامبر چه بود؟
پاسخ: بر اساس مقایسهای که کتاب درسی ارائه میکند، تفاوتهای اصلی چنین است:
| موضوع | رهبری پیامبر | حکومت بنیامیه و بنیعباس در توصیف درس |
|---|---|---|
| هدف حکومت | هدایت مردم و اجرای عدالت | حفظ سلطنت و منافع صاحبان قدرت |
| حقوق مردم | برابری در برابر قانون و مقابله با تبعیض | امتیازدهی به نزدیکان و گسترش ظلم و تبعیض |
| شیوه زندگی | سادهزیستی و توجه به محرومان | کاخنشینی، تجملگرایی و انباشتن ثروت |
| آموزش دین | تبیین درست قرآن و معارف اسلامی | حمایت از تفسیرها و روایتهای توجیهکننده منافع حکومت |
| جایگاه افراد شایسته | ارزش دادن به ایمان، تقوا و شایستگی | منزوی کردن اهلبیت و برجسته ساختن افراد وابسته به قدرت |
جواب پیشنهاد صفحه ۹۴ دین و زندگی یازدهم
با مطالعه یکی از کتابهای زیر عواملی که سبب حاکمیت کسانی چون معاویه و یزید بر مسلمانان شد را استخراج کنید و در کلاس گزارش دهید.
الف) حماسه حسینی، استاد شهید مرتضی مطهری
ب) تاریخ سیاسی ائمه، جواد محدثی
پاسخ: متن زیر یک نمونه گزارش بر پایه مطالب همین درس است و نقلقول یا استخراج مستقیم از دو کتاب معرفیشده نیست.
نمونه گزارش: عوامل قدرت گرفتن معاویه و یزید
قدرت گرفتن معاویه و یزید را نمیتوان نتیجه یک اتفاق ناگهانی دانست. بر اساس مطالب درس، مجموعهای از تغییرهای سیاسی و فرهنگی، جامعه را بهتدریج از روش پیامبر دور کرد. یکی از عوامل مهم، فاصله گرفتن از رهبری امامان و کمرنگ شدن معیارهایی مانند عدالت، تقوا و شایستگی بود.
عامل دیگر، دنیاطلبی و ترجیح منافع شخصی بر مسئولیت اجتماعی بود. هنگامی که افراد برای حفظ آسایش، ثروت یا موقعیت خود از دفاع از حق دست میکشند، قدرتطلبان فرصت بیشتری برای تسلط پیدا میکنند. پراکندگی و سستی طرفداران حق نیز این وضعیت را تشدید کرد.
از سوی دیگر، جعل حدیث و تفسیرهای نادرست، شناخت دین را دشوار ساخت. برخی افراد وابسته به حکومت، رفتار حاکمان را با ظاهری دینی توجیه میکردند و الگوهایی نامناسب را به مردم معرفی میکردند. در نتیجه، بخشی از جامعه به جای سنجیدن عملکرد حاکمان با تعالیم پیامبر، تحت تأثیر تبلیغات قرار گرفت.
سرانجام، تبدیل حکومت به سلطنت و تعیین جانشین بر پایه پیوند خانوادگی، زمینه روی کار آمدن یزید را فراهم کرد. پیام این بررسی آن است که حفظ ارزشهای یک جامعه، به آگاهی، مسئولیتپذیری، مقابله با تحریف و ایستادگی در برابر بیعدالتی نیاز دارد.
نسخه کوتاه برای ارائه شفاهی: دوری از رهبری امامان، دنیاطلبی، تفرقه و سستی در دفاع از حق، تبلیغات گمراهکننده و تبدیل حکومت به سلطنت، از عوامل قدرت گرفتن معاویه و یزید بودند. شناخت این عوامل به ما کمک میکند در برابر تحریف و بیعدالتی، آگاهانه و مسئولانه رفتار کنیم.
خلاصه درس هفتم دین و زندگی یازدهم
این درس پیامدهای فاصله گرفتن جامعه از روش پیامبر و هدایت امامان را بررسی میکند. ممنوعیت نوشتن احادیث، تحریف معارف و جعل روایتها، معرفی الگوهای نامناسب و تبدیل حکومت عادلانه به سلطنت، چهار مشکل اصلی مطرحشده در کتاب هستند. این تغییرها بهتدریج شناخت درست دین را دشوار کردند و زمینه گسترش تبعیض، دنیاطلبی و بیتفاوتی را فراهم ساختند. مطالعه این دوران به ما میآموزد که برای حفظ ارزشهای دینی و اخلاقی، باید منابع معتبر را بشناسیم، عملکرد افراد را بسنجیم و در برابر ظلم و تحریف بیتفاوت نباشیم.
