جواب فعالیت های درس دوازدهم مطالعات پنجم | حرکت های زمین

چرا شب و روز به دنبال یکدیگر می‌آیند و فصل‌ها تغییر می‌کنند؟ درس دوازدهم مطالعات پنجم، «حرکت‌های زمین»، ما را با حرکت چرخشی و انتقالی زمین آشنا می‌کند. در این مطلب، پاسخ فعالیت‌های صفحه‌های ۷۷، ۷۸ و ۸۰، فعالیت ساخت ساعت آفتابی صفحهٔ ۸۵ و خلاصهٔ درس را می‌خوانید.

جواب فعالیت صفحه ۷۷ درس ۱۲ مطالعات پنجم

۱ـ گردش زمین به دور خودش چند ساعت طول می‌کشد؟

پاسخ: گردش زمین به دور خودش حدود ۲۴ ساعت، یعنی یک شبانه‌روز، طول می‌کشد. این حرکت را حرکت چرخشی می‌نامند.

۲ـ جابه‌جا شدن خورشید در طول روز مربوط به حرکت خورشید است یا حرکت زمین؟ با توجّه به آنچه تاکنون آموخته‌اید، توضیح دهید.

پاسخ: جابه‌جا شدن ظاهری خورشید در طول روز مربوط به چرخش زمین به دور خودش است. زمین از غرب به شرق می‌چرخد؛ به همین دلیل، ما خورشید را در حال حرکت از مشرق به مغرب می‌بینیم. با چرخش زمین، هر مکان به‌نوبت رو به خورشید قرار می‌گیرد و سپس از مقابل آن دور می‌شود؛ بنابراین شب و روز پدید می‌آیند.

۳ـ فعّالیت شماره‌ی (۱) «به کار ببندیم» (ساختن ساعت آفتابی) را انجام دهید.

جواب فعالیت ۱ به کار ببندیم صفحه ۸۵ مطالعات پنجم؛ ساخت ساعت آفتابی

الف) طول سایه‌ی چوب در زمان‌های مختلف چه تغییری کرد؟

پاسخ: صبح، سایهٔ چوب بلند بود. هرچه به ظهر نزدیک شدیم، سایه کوتاه‌تر شد و نزدیک ظهر به کمترین اندازه رسید. پس از ظهر، طول سایه دوباره افزایش پیدا کرد. جهت سایه نیز در طول روز تغییر کرد.

ب) در کدام ساعت طول سایه‌ی چوب به کمترین میزان رسید؟

پاسخ: نزدیک ظهر، حدود ساعت ۱۲، طول سایه به کمترین اندازه رسید؛ زیرا خورشید در بالاترین ارتفاع روزانهٔ خود در آسمان قرار داشت. زمان دقیق کوتاه‌ترین سایه به محل و تاریخ انجام آزمایش بستگی دارد و لزوماً ساعت ۱۲ رسمی نیست.

ج) از جابه‌جا شدن سایه به چه نکته‌ای درباره‌ی وضعیت زمین و خورشید پی می‌بریم؟

پاسخ: پی می‌بریم که جای ظاهری خورشید در آسمان در طول روز تغییر می‌کند. علت این جابه‌جایی، چرخش زمین به دور خودش است. با تغییر جای ظاهری خورشید، جهت تابش نور و در نتیجه، جهت و طول سایهٔ چوب تغییر می‌کند.

د) آیا در یک روز آفتابی در مدرسه بدون توجّه به ساعت مچی یا دیواری، با مراجعه به این مقوّا می‌توانید بگویید ساعت چند است؟

پاسخ: بله؛ با مقایسهٔ جای نوک سایه با علامت‌های روی مقوّا، می‌توانیم ساعت را به‌طور تقریبی تشخیص دهیم. مثلاً اگر نوک سایه نزدیک علامت ۱۰ باشد، ساعت حدود ۱۰ صبح است. برای این کار، جای چوب و مقوّا نباید تغییر کند. این علامت‌ها برای همان روز و روزهای نزدیک به آن مناسب‌اند؛ زیرا با تغییر فصل، مسیر و طول سایه تغییر می‌کند.

جواب فعالیت صفحه ۷۸ درس دوازدهم مطالعات پنجم

۴ـ شما تاکنون چند بار به دور خورشید چرخیده‌اید؟ این نکته را چگونه می‌فهمید؟

پاسخ: نمونه برای یک دانش‌آموز ۱۱ ساله: من همراه زمین حدود ۱۱ بار به دور خورشید چرخیده‌ام؛ چون هر بار گردش زمین به دور خورشید تقریباً یک سال طول می‌کشد. با دانستن سن خود می‌توانیم تعداد این گردش‌ها را حساب کنیم.

۵ـ نتیجه‌ی حرکت چرخشی زمین چیست؟

پاسخ: نتیجهٔ حرکت چرخشی زمین، پیدایش شب و روز است. بخشی از زمین که رو به خورشید قرار دارد، روز و بخشی که پشت به خورشید است، شب دارد.

۶ـ نتیجه‌ی حرکت انتقالی زمین چیست؟

پاسخ: پیدایش فصل‌های بهار، تابستان، پاییز و زمستان. گردش زمین به دور خورشید همراه با کج بودن محور زمین باعث می‌شود میزان و زاویهٔ تابش نور خورشید در طول سال تغییر کند و فصل‌ها پدید بیایند.

پاسخ فعالیت صفحه ۸۰ درس ۱۲ مطالعات پنجم

۷ـ چند کره‌ی جغرافیایی به کلاس بیاورید و با راهنمایی معلّم این خط‌ها را روی آنها پیدا کنید.

الف) خطّ اِستوا

پاسخ: خط استوا را در میانهٔ کرهٔ جغرافیایی پیدا می‌کنیم؛ این خط مانند کمربندی به دور زمین کشیده شده و فاصله‌اش از قطب شمال و قطب جنوب برابر است. خط استوا مدار صفر درجه است و زمین را به نیمکرهٔ شمالی و نیمکرهٔ جنوبی تقسیم می‌کند.

ب) نصف النّهار مبدأ

پاسخ: نصف‌النهاری را پیدا می‌کنیم که از قطب شمال تا قطب جنوب کشیده شده و از گرینویچ، در نزدیکی لندن، می‌گذرد. این خط، نصف‌النهار مبدأ یا طول جغرافیایی صفر درجه است و مبنای تعیین طول‌های شرقی و غربی محسوب می‌شود.

۸ـ کشور ایران را روی کره پیدا کنید و بگویید در نیمکره‌ی شمالی قرار دارد یا نیمکره‌ی جنوبی؛ در نیمکره‌ی شرقی است یا نیمکره‌ی غربی. چگونه پی بردید؟

پاسخ: ایران در نیمکرهٔ شمالی و نیمکرهٔ شرقی قرار دارد. چون کشور ما در شمال خط استوا و در شرق نصف‌النهار مبدأ است، به این موضوع پی می‌بریم.

۹ـ یک دایره بکشید و روی آن، محلّ قطب شمال و قطب جنوب را مشخّص کنید. خطّ استوا و نصف النّهار مبدأ را هم روی آن رسم کنید.

پاسخ: یک دایره می‌کشیم و بالاترین نقطهٔ آن را «قطب شمال» و پایین‌ترین نقطه را «قطب جنوب» نام‌گذاری می‌کنیم. در این نمای ساده از روبه‌رو، خطی افقی از وسط دایره می‌کشیم و کنار آن «خط استوا» می‌نویسیم. سپس خطی عمودی از قطب شمال تا قطب جنوب رسم می‌کنیم و آن را «نصف‌النهار مبدأ» نام می‌گذاریم.

جواب فعالیت پایین صفحه ۸۰ درس ۱۲ مطالعات پنجم

محلّ دقیق هتل، مسجد و راه‌آهن را بنویسید.

پاسخ: هتل در خانهٔ «د، ۴»، مسجد در خانهٔ «ج، ۱» و راه‌آهن در خانهٔ «الف، ۱» قرار دارد.

حالا بگویید هریک از موارد زیر نشان دهنده‌ی چه مکانی است.

د ۲

پاسخ: آتش‌نشانی.

ج ۵

پاسخ: مدرسه.

ب، ج ۳

پاسخ: فروشگاه؛ ساختمان آن در ردیف ۳ و در دو ستون ب و ج قرار دارد.

برای پیدا کردن هر مکان در شبکهٔ مربّعات، ابتدا حرف ستون و سپس شمارهٔ ردیف را بخوانید. محل برخورد آن ستون و ردیف، جای مکان موردنظر را نشان می‌دهد.

خلاصه درس ۱۲ مطالعات پنجم؛ حرکت‌های زمین

زمین دو حرکت مهم دارد: چرخش به دور خودش و گردش به دور خورشید. حرکت چرخشی حدود ۲۴ ساعت طول می‌کشد و باعث پیدایش شب و روز می‌شود. حرکت انتقالی تقریباً یک سال طول می‌کشد و همراه با کج بودن محور زمین، سبب پیدایش فصل‌ها می‌شود.

برای مشخص کردن جای مکان‌ها روی زمین، از خط‌های فرضی استفاده می‌کنیم. خط استوا زمین را به نیمکرهٔ شمالی و جنوبی تقسیم می‌کند. مدارها به موازات استوا کشیده می‌شوند و نصف‌النهارها از قطب شمال تا قطب جنوب امتداد دارند. نصف‌النهار مبدأ از گرینویچ می‌گذرد و مبنای تعیین طول جغرافیایی شرقی و غربی است.

ایران در شمال خط استوا و شرق نصف‌النهار مبدأ قرار دارد؛ پس در نیمکره‌های شمالی و شرقی است. در نقشه‌های شبکه‌ای نیز با استفاده از حرف ستون و شمارهٔ ردیف، جای دقیق مکان‌ها را پیدا می‌کنیم.

مطالب پیشنهادی:

جواب فعالیت های درس یازدهم مطالعات پنجم | کشورهای همسایه (۱) و (۲)

جواب فعالیت های درس دهم مطالعات پنجم | کشور ما چگونه اداره می شود؟