جواب فعالیت های درس نوزدهم مطالعات پنجم | وزیران کاردان، شهرهای آباد

درس نوزدهم مطالعات پنجم، «وزیران کاردان، شهرهای آباد»، دربارهٔ حکومت‌های غزنویان، سلجوقیان و خوارزمشاهیان و نقش وزیران ایرانی در ادارهٔ کشور است. در ادامه، پاسخ سؤال متن و فعالیت‌های صفحهٔ ۱۲۱ را همراه با خلاصهٔ نکات مهم درس می‌خوانید.

جواب سوال متن صفحه ۱۲۱ درس ۱۹ مطالعات پنجم

از جمله شاعران ایرانی معروف دوره‌ی غزنویان، ابوالقاسم فردوسی است. آیا نام اثر معروف او را می‌دانید؟

پاسخ: بله؛ اثر معروف ابوالقاسم فردوسی، «شاهنامه» نام دارد. شاهنامه مجموعه‌ای از داستان‌های حماسی و سرگذشت پهلوانان و پادشاهان ایران به زبان شعر است.

جواب فعالیت صفحه ۱۲۱ درس ۱۹ مطالعات اجتماعی پنجم

۱ـ با توجّه به خطّ زمان، سه حکومت ترک‌تبار را نام ببرید و بگویید دوره‌ی حکومت کدام‌یک طولانی‌تر بوده است.

پاسخ: غزنویان، سلجوقیان و خوارزمشاهیان. دورهٔ حکومت غزنویان طولانی‌تر بوده است؛ زیرا در خط زمان صفحهٔ ۱۱۸، نوار مربوط به غزنویان از دو حکومت دیگر طول بیشتری دارد و فاصلهٔ زمانی بیشتری را نشان می‌دهد.

۲ـ چگونه برخی از ترکان در ایران به قدرت رسیدند و حکومت تشکیل دادند؟

پاسخ: با گسترش اسلام تا منطقهٔ ماوراءالنّهر، ترکان مسلمان شدند و بعضی از قبایل ترک به‌تدریج به داخل ایران رفت‌وآمد کردند. برخی از آن‌ها با استفاده از استعداد و توانایی‌های نظامی خود به دربار پادشاهان راه یافتند و به مقام‌های مهمّی مانند فرماندهی سپاه رسیدند. آنان پس از به دست آوردن قدرت، حکومت‌های غزنویان، سلجوقیان و خوارزمشاهیان را تشکیل دادند.

۳ـ متن درس را مطالعه کنید؛ کدام‌یک از سه حکومت غزنویان، سلجوقیان و خوارزمشاهیان، اهمّیت بیشتری دارند؟ چرا؟

پاسخ: با توجّه به توضیحات درس، حکومت سلجوقیان اهمّیت بیشتری دارد؛ زیرا حکومتی قدرتمند با قلمرو بسیار گسترده بود و در دورهٔ آن، علم، زبان و ادب فارسی، هنر و معماری رونق گرفت.

در این دوره، به دستور خواجه نظام‌الملک، مدرسه‌هایی به نام «نظامیه» در شهرهای بزرگ ساخته شد. همچنین نامه‌ها و فرمان‌های حکومتی به زبان فارسی نوشته می‌شد و بناهایی مانند مسجد، برج، مناره و کاروان‌سرا ساخته شدند. این اقدامات به گسترش دانش، فرهنگ و آبادانی شهرها کمک کرد.

۴ـ در زمان حکومت سلسله‌های ترک‌تبار، ایرانیان چه نقشی در اداره‌ی امور کشور داشتند؟ چرا؟

پاسخ: ایرانیان به‌عنوان وزیران و کارگزاران حکومت، نقش مهمّی در ادارهٔ کشور، سامان دادن به امور و آبادانی شهرها داشتند. فرمانروایان ترک‌تبار تجربهٔ زیادی در کشورداری نداشتند و برای ادارهٔ سرزمین پهناور ایران و جمعیت فراوان آن، به افراد آشنا با این کار نیاز داشتند؛ به همین دلیل، وزیران باهوش و خردمند ایرانی را انتخاب می‌کردند.

یکی از این وزیران، خواجه نظام‌الملک توسی بود که در دورهٔ سلجوقیان برای عمران و آبادانی ایران و گسترش آموزش خدمات زیادی انجام داد.

خلاصه درس ۱۹ مطالعات پنجم؛ وزیران کاردان، شهرهای آباد

برخی از ترکان پس از مسلمان شدن، با تکیه بر توانایی‌های نظامی خود به مقام‌های مهمّی در دربار رسیدند و حکومت‌های غزنویان، سلجوقیان و خوارزمشاهیان را تشکیل دادند. طبق خط زمان کتاب، حکومت غزنویان از دو حکومت دیگر طولانی‌تر بود. مشهورترین فرمانروای غزنوی، سلطان محمود بود که چند بار به هند لشکر کشید. پس از او، پسرش سلطان مسعود به حکومت رسید.

طُغرل، حکومت سلجوقیان را تأسیس کرد. در زمان سلطان ملکشاه، قلمرو این حکومت از شرق تا ماوراءالنّهر و از غرب تا دریای مدیترانه گسترش یافت و اصفهان پایتخت بود. پس از ضعیف شدن سلجوقیان، خوارزمشاهیان قدرت گرفتند. مهم‌ترین سلطان آن‌ها، سلطان محمّد بود و حکومتشان با حملهٔ مغول‌ها به ایران برچیده شد.

وزیران ایرانی در ادارهٔ کشور و آبادانی شهرها نقش مهمّی داشتند. خواجه نظام‌الملک از وزیران مشهور سلجوقی بود و به دستور او مدرسه‌های نظامیه ساخته شد. در این دوره، زبان و ادب فارسی، دانش، هنر و معماری رونق گرفت. فردوسی، شاعر بزرگ ایرانی و سرایندهٔ شاهنامه، از چهره‌های ادبی دورهٔ غزنویان بود.

شغل بیشتر مردم کشاورزی و دام‌پروری بود. در شهرها نیز سفالگری، آهنگری، بافندگی و تجارت رواج داشت. ساخت مسجدها، مدرسه‌ها و کاروان‌سراها و گسترش بازرگانی، به رشد شهرهای بزرگ و آباد کمک کرد.

مطالب پیشنهادی:

جواب فعالیت های درس هجدهم مطالعات پنجم | ایرانیان مسلمان حکومت تشکیل می دهند

جواب فعالیت های درس هفدهم مطالعات پنجم | سفر به کربلا (۲)

جواب فعالیت های درس شانزدهم مطالعات پنجم | سفر به کربلا (۱)

جواب فعالیت های درس پانزدهم مطالعات پنجم | مدینه شهر پیامبر (ص)