جواب فعالیت های درس هشتم آمادگی دفاعی نهم | نظام جمع و شیوه های رزم انفرادی

درس هشتم آمادگی دفاعی نهم، «نظام جمع و شیوه های رزم انفرادی»، شامل تمرین نظم و هماهنگی، جهت‌یابی و تخمین مسافت است. در ادامه، پاسخ فعالیت‌های نوشتاری و راهنمای تمرین‌های عملی این درس را می‌خوانید.

پاسخ درس بعدی : جواب فعالیت های درس نهم آمادگی دفاعی نهم | شناخت و مقابله با جنگ نرم

جواب فعالیت ۱ صفحه ۷۲ آمادگی دفاعی نهم

در کارهای اجتماعی و زندگی فردی، «نظم» نقش عمده و تعیین‌کننده‌ای دارد. خداوند بزرگ وجود نظم در نظام آفرینش را مسئلهٔ مهمی به حساب آورده و در جای جای قرآن کریم مردم را به تفکر در نظم نظام آفرینش دعوت کرده است تا از این راه، به وجود خداوند متعال پی ببرند. امیرالمؤمنین علی (ع) در آخرین وصیت‌نامهٔ خویش، بیش از هر چیز مردم را به رعایت نظم در کارها سفارش کرده‌اند.

با مشورت معلم و هم‌کلاسی‌هایتان مواردی از توجه و سفارش به نظم را در آیات قرآن و کلام امیرالمؤمنین علی (ع) پیدا کنید و همین‌جا بنویسید.

۱ــ توجه به نظم در آیات قرآن:

پاسخ: در قرآن کریم، حرکت حساب‌شدهٔ خورشید و ماه و اندازه‌گیری دقیق در آفرینش، نمونه‌هایی از نظم جهان هستند:

📌 سورهٔ الرحمن، آیهٔ ۵:
«الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ بِحُسْبَانٍ»؛ خورشید و ماه با حساب و نظمی دقیق حرکت می‌کنند. این آیه نشان می‌دهد حرکت اجرام آسمانی بی‌حساب و تصادفی نیست.

📌 سورهٔ قمر، آیهٔ ۴۹:
«إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ»؛ ما هر چیزی را به اندازه آفریده‌ایم. این آیه به اندازه و حساب مشخص در آفرینش اشاره دارد.

سفارش به نظم در کلام امیرالمؤمنین علی (ع):

پاسخ: امام علی (ع) در نامهٔ ۴۷ نهج‌البلاغه، در کنار سفارش به تقوای الهی، بر «نَظْمِ أَمْرِكُمْ» تأکید می‌کنند؛ یعنی کارهای خود را منظم کنید. برنامه‌ریزی برای درس خواندن، انجام دادن مسئولیت‌ها در زمان مناسب و رعایت نظم در کارهای گروهی، نمونه‌هایی از عمل به این سفارش هستند.

جواب فعالیت ۲ صفحه ۷۸ و ۷۹ آمادگی دفاعی نهم

با همراهی معلم دربارهٔ حالت دیگری از نظام جمع که در شکل نشان داده شده است، تحقیق کنید.

۱ــ زیاد کردن فاصله به اندازهٔ یک آرنج:

پاسخ: مطابق تصویر، دست‌ها را روی کمر قرار می‌دهیم و آرنج‌ها را به طرفین باز می‌کنیم. سپس با راهنمایی معلم، فاصلهٔ افراد را طوری تنظیم می‌کنیم که آرنج‌ها بدون فشار آوردن به یکدیگر، معیار فاصله‌گذاری باشند. پس از تنظیم فاصله، دست‌ها را به حالت عادی برمی‌گردانیم.

۲ــ زیاد کردن فاصله به اندازهٔ یک دست:

پاسخ: یک دست را به صورت افقی و هم‌سطح شانه به سمت نفر کناری باز می‌کنیم. فاصله را به اندازه‌ای تنظیم می‌کنیم که نوک انگشتان به نزدیکی شانهٔ او برسد. پس از هم‌ردیف شدن افراد و تنظیم فاصله، دست‌ها پایین آورده می‌شوند.

۳ــ زیاد کردن فاصله به اندازهٔ دو دست:

پاسخ: هر دو دست را در امتداد شانه‌ها به طرفین باز می‌کنیم. افراد از یکدیگر فاصله می‌گیرند تا نوک انگشتان دست‌های روبه‌روی هم در کنار یکدیگر قرار بگیرد. به این ترتیب، فاصلهٔ بین دو نفر تقریباً برابر مجموع طول دو دست بازشده خواهد بود.

جواب فعالیت ۳ صفحه ۷۹ و ۸۰ آمادگی دفاعی نهم

دانش‌آموزان با سازماندهی منظم، این بخش از فعالیت را در محوطه مدرسه به صورت عملی و با همراهی معلم درس آمادگی دفاعی انجام می‌دهند.

۱ــ اجرای فرمان‌های حرکات نظام جمع با شمارش

پاسخ: این قسمت عملی است. ابتدا معلم حرکت را نشان می‌دهد؛ سپس دانش‌آموزان اجزای آن را با شمارش هماهنگ اجرا می‌کنند. برای نمونه، در حرکت «به راست راست»، با شمارش «یک» گردش به راست انجام می‌شود و با شمارش «دو» پای چپ کنار پای راست قرار می‌گیرد. هدف، درست انجام دادن حرکت و هماهنگ بودن همهٔ افراد است.

۲ــ اجرای فرمان‌های نظام جمع بدون شمارش

پاسخ: پس از تمرین و یادگیری حرکات، دانش‌آموزان با شنیدن فرمان، همان مراحل را بدون گفتن شماره‌ها انجام می‌دهند. برای مثال، با فرمان «به چپ چپ»، همه به صورت هماهنگ به چپ می‌چرخند و پاها را در وضعیت درست قرار می‌دهند.

جواب فعالیت ۴ صفحه ۸۵ آمادگی دفاعی نهم

با مشورت معلم و سایر منابع تحقیقاتی، دربارهٔ شیوه‌های دیگر جهت‌یابی بحث کنید.

۱ــ تنهٔ بریده شدهٔ درختان

پاسخ: در شکل کتاب، فاصلهٔ حلقه‌های رشد در سمت جنوب بیشتر و در سمت شمال کمتر نشان داده شده است. توضیح آموزشی این الگو، دریافت نور و گرمای بیشتر در سمت جنوبی در نیمکرهٔ شمالی است. با این حال، رشد واقعی درخت به عوامل دیگری مانند آب، باد، شیب زمین و سایهٔ درختان اطراف هم بستگی دارد؛ بنابراین حلقه‌های تنه به‌تنهایی جهت را با اطمینان مشخص نمی‌کنند.

۲ــ شاخهٔ برگ درختان و لانهٔ مورچه

پاسخ: در الگوی سادهٔ کتاب، شاخه‌ها و برگ‌های سمت آفتاب‌گیر، یعنی سمت جنوب در نیمکرهٔ شمالی، رشد بیشتری دارند. این نشانه در یک درخت آزاد و دور از سایهٔ ساختمان‌ها و درختان دیگر، بهتر قابل بررسی است؛ اما باز هم قطعی نیست.

دربارهٔ لانهٔ مورچه نیز نمی‌توان گفت ورودی همهٔ لانه‌ها همیشه رو به یک جهت مشخص است. نوع مورچه، دما، رطوبت و وضعیت زمین در محل لانه تأثیر دارند؛ پس جهت ورودی لانه نباید به‌تنهایی مبنای جهت‌یابی قرار بگیرد.

۳ــ آب شدن برف در دامنهٔ کوه

پاسخ: در نیمکرهٔ شمالی، دامنه‌های رو به جنوب معمولاً نور بیشتری دریافت می‌کنند؛ به همین دلیل، اگر شرایط دیگر یکسان باشد، برف آن‌ها زودتر آب می‌شود. برف در دامنه‌های رو به شمال معمولاً مدت بیشتری باقی می‌ماند. سایه، باد و مقدار برف می‌توانند این وضعیت را تغییر دهند.

۴ــ قبرهای مسلمانان

پاسخ: مسلمانان، فرد درگذشته را به پهلوی راست و رو به قبله دفن می‌کنند. اگر شیوهٔ قرارگیری قبر و جهت قبله در آن محل را بدانیم، می‌توانیم از آن برای تشخیص تقریبی جهت‌ها کمک بگیریم. جهت نوشتهٔ سنگ قبر به‌تنهایی معیار مطمئنی نیست؛ همچنین قبله در همهٔ شهرها دقیقاً در یک جهت جغرافیایی قرار ندارد.

۵ــ محراب مساجد

پاسخ: محراب مسجد جهت قبله را نشان می‌دهد. با دانستن جهت جغرافیایی قبله در شهر خود، می‌توانیم از محراب برای پیدا کردن سایر جهت‌ها کمک بگیریم. برای مثال، اگر قبلهٔ محل در جنوب غربی باشد، روبه‌روی محراب تقریباً جنوب غربی و پشت سر ما شمال شرقی خواهد بود.

جواب فعالیت ۵ صفحه ۸۶ آمادگی دفاعی نهم

۱ــ با همراهی و نظارت معلم در حیاط مدرسه (فضایی که آفتاب‌گیر باشد) جهت‌یابی با شاخص و ساعت عقربه‌دار را به صورت عملی انجام دهید. همچنین جهت‌های اصلی و فرعی را مشخص کنید.

تذکر: از کار برد رنگ برای علامت‌گذاری کف حیاط مدرسه خودداری کنید.

پاسخ: برای انجام این فعالیت، روش‌های زیر را با راهنمایی معلم تمرین می‌کنیم:

✅ جهت‌یابی با شاخص

1. یک شاخص تقریباً یک‌متری را به صورت عمودی روی سطحی صاف و آفتاب‌گیر قرار می‌دهیم.
2. انتهای سایهٔ آن را با یک سنگ کوچک یا وسیلهٔ موقت مشخص می‌کنیم.
3. حدود ۲۰ دقیقه صبر می‌کنیم و محل جدید انتهای سایه را علامت می‌زنیم.
4. دو علامت را به هم وصل می‌کنیم. این خط، جهت تقریبی غرب به شرق را نشان می‌دهد؛ علامت اول سمت غرب و علامت دوم سمت شرق است.
5. طوری می‌ایستیم که غرب سمت چپ و شرق سمت راست ما باشد؛ در این حالت، روبه‌رو تقریباً شمال و پشت سر جنوب است.

✅ جهت‌یابی با ساعت عقربه‌دار

در نیمکرهٔ شمالی، ساعت را افقی نگه می‌داریم و عقربهٔ ساعت‌شمار را به طرف خورشید می‌گیریم. نیمساز زاویهٔ کوچک‌تر بین ساعت‌شمار و عدد ۱۲، جهت تقریبی جنوب را نشان می‌دهد و امتداد مخالف آن شمال است. برای نتیجهٔ بهتر، باید اختلاف ساعت رسمی با زمان خورشیدی محل در نظر گرفته شود؛ یعنی ساعتِ مبنای این روش هنگام ظهر خورشیدی محل، ۱۲ را نشان دهد.

✅ مشخص کردن جهت‌های اصلی و فرعی

جهت‌های اصلی شامل شمال، جنوب، شرق و غرب هستند. شمال شرقی بین شمال و شرق، جنوب شرقی بین جنوب و شرق، جنوب غربی بین جنوب و غرب و شمال غربی بین شمال و غرب قرار می‌گیرد.

۲ــ با تحقیق و همراهی معلم خود به‌وسیلهٔ سوزن و آهن‌ربا قطب نما بسازید و در حیاط مدرسه جهت‌یابی را تمرین کنید.

پاسخ: برای ساخت یک قطب‌نمای ساده، به سوزن، آهن‌ربا، تکه‌ای کوچک از چوب‌پنبه یا یونولیت و ظرف آب نیاز داریم.

1. با کمک معلم، یک قطب آهن‌ربا را چندین بار فقط در یک جهت روی سوزن می‌کشیم؛ حرکت رفت‌وبرگشتی انجام نمی‌دهیم.
2. سوزن را روی تکهٔ کوچک چوب‌پنبه یا یونولیت قرار می‌دهیم و آن را روی آب شناور می‌کنیم.
3. آهن‌ربا و وسایل فلزی را از ظرف دور می‌کنیم و صبر می‌کنیم تا سوزن از حرکت بایستد.
4. سوزن تقریباً در راستای شمال و جنوب مغناطیسی قرار می‌گیرد.
5. با مقایسه با یک قطب‌نمای سالم، مشخص می‌کنیم کدام سر سوزن شمال را نشان می‌دهد و همان سر را علامت می‌زنیم.

جواب فعالیت ۶ صفحه ۸۸ آمادگی دفاعی نهم

با مشورت معلم و استفاده از دیگر منابع، راه‌های دیگر جهت‌یابی در شب را توضیح دهید.

۱ــ مجموعه ستارهٔ بادبادکی

پاسخ: در تصویر کتاب، مجموعه‌ای از ستاره‌ها شبیه بادبادک نمایش داده شده که بخش بالایی آن در سمت شمال و دنبالهٔ آن در سمت جنوب مشخص شده است. برای خواندن همین شکل، امتداد دنباله را به طرف جنوب در نظر می‌گیریم.

البته وضعیت ظاهری ستاره‌ها در طول شب تغییر می‌کند؛ بنابراین نمی‌توان بدون شناخت ستاره‌ها و زمان مشاهده، دنبالهٔ هر شکل بادبادکی را همیشه نشانهٔ جنوب دانست. برای پیدا کردن شمال در آسمان ایران، شناخت ستارهٔ قطبی راه مطمئن‌تری است.

۲ــ مجموعه ستارگان خوشهٔ پروین

پاسخ: خوشهٔ پروین مجموعه‌ای از ستاره‌های نزدیک به هم در ظاهر آسمان است. در شکل کتاب، مشرق در سمت راست و مغرب در سمت چپ خوشه مشخص شده است؛ اما این آرایش را نباید یک الگوی ثابت برای همهٔ ساعت‌های شب دانست. برای استفاده از خوشهٔ پروین در جهت‌یابی، باید محل آن را با توجه به زمان، فصل و نقشهٔ آسمان شناخت.

۳ــ هلال ماه

پاسخ: هلال باریک آغاز ماه قمری، پس از غروب خورشید در سمت غرب آسمان دیده می‌شود. هلال باریک پایان ماه قمری، پیش از طلوع خورشید در سمت شرق آسمان دیده می‌شود. بخش روشن ماه همیشه رو به خورشید است.

پس برای استفاده از هلال ماه، علاوه بر شکل آن باید زمان مشاهده را هم در نظر بگیریم. این روش جهت تقریبی را مشخص می‌کند و به معنای قرار داشتن ماه در تمام نیمهٔ اول ماه در غرب یا تمام نیمهٔ دوم در شرق نیست.

جواب فعالیت ۷ صفحه ۹۳ آمادگی دفاعی نهم

با مشورت معلم و استفاده از منابع دیگر، راه‌های دیگر تخمین مسافت را توضیح دهید.

۱ــ تخمین مسافت با استفاده از دو چشم و انگشت اشاره

پاسخ: دست را صاف و کشیده نگه می‌داریم و انگشت اشاره را مقابل یک نشانه، مانند درخت، قرار می‌دهیم. ابتدا با یک چشم باز، انگشت را با آن نشانه هم‌راستا می‌کنیم. سپس بدون حرکت دادن دست و سر، چشم اول را می‌بندیم و با چشم دیگر نگاه می‌کنیم. انگشت نسبت به منظرهٔ پشت سرش جابه‌جا به نظر می‌رسد.

اگر اندازهٔ واقعی این جابه‌جایی را در محل نشانه تخمین بزنیم، در روش تقریبی رایج آن را حدود ده برابر می‌کنیم تا فاصله به دست آید. برای مثال، جابه‌جایی تقریبی ۳ متر، فاصله‌ای در حدود ۳۰ متر را نشان می‌دهد. این ضریب برای همهٔ افراد دقیقاً یکسان نیست، چون طول دست و فاصلهٔ دو چشم متفاوت است.

۲ــ تخمین مسافت با کلاه نقاب‌دار

پاسخ: در زمینی تقریباً هموار، کلاه را طوری تنظیم می‌کنیم که لبهٔ نقاب با نقطهٔ موردنظر روی زمین هم‌راستا شود. سپس بدون تغییر زاویهٔ سر و کلاه، بدن را به سمت فضایی قابل دسترس می‌چرخانیم و نقطه‌ای را که لبهٔ نقاب در آن جهت نشان می‌دهد، مشخص می‌کنیم. فاصله تا این نقطه را با قدم زدن اندازه می‌گیریم؛ این فاصله، برآوردی از فاصلهٔ نقطهٔ اول است.

این روش زمانی بهتر جواب می‌دهد که دو نقطه تقریباً هم‌ارتفاع باشند و زاویهٔ سر و نقاب تغییر نکند.

۳ــ قدم شمار

ــ در زمین‌های صاف هر ……… قدم معمولی مساوی ۱۰۰ متر است.

ــ در زمین‌های سر بالایی هر ……… قدم معمولی مساوی ۱۰۰ متر است.

ــ در زمین‌های شیب و سرازیری هر ……… قدم معمولی مساوی ۱۰۰ متر است.

پاسخ: تعداد قدم‌ها به طول قدم هر فرد و وضعیت مسیر بستگی دارد. برای یک نمونهٔ تقریبی می‌توان چنین نوشت:

این اعداد اندازه‌گیری شخصی شما نیستند و برای همه درست نخواهند بود. برای تکمیل دقیق فعالیت، یک مسیر ۱۰۰ متریِ اندازه‌گیری‌شده را با قدم‌های معمولی طی کنید و تعداد قدم‌های خود را بنویسید. در سربالایی و سرازیری نیز اندازه‌گیری جداگانه لازم است؛ در سرازیری تند ممکن است قدم‌ها کوتاه‌تر شوند.

جواب فعالیت ۸ صفحه ۹۵ آمادگی دفاعی نهم

راه‌پیمایی تاکتیکی روزانه حرکت در زمین‌های باز با انجام اقدامات ایمنی و تأمینی در روز به مسافت ۴ کیلومتر.

• تمرین حرکات نظام جمع شامل ایستادن، از جلو نظام، خبردار، آزاد، به چپ چپ، به راست راست، عقب گرد و از راست نظام.

• جهت‌یابی در روز با استفاده از خورشید، شاخص یک متری، ساعت عقربه‌دار، درختان و سایر روش‌ها به تشخیص معلم.

• تخمین مسافت در روز با استفاده از یگان صد متری، شکل ظاهری افراد و سایر روش‌ها به تشخیص معلم.

پاسخ: این فعالیت باید به صورت عملی و زیر نظر معلم انجام شود. برای اجرای آن، مسیر مناسب و محل توقف‌ها از پیش مشخص می‌شود و دانش‌آموزان در طول برنامه، سه بخش زیر را تمرین می‌کنند:

✅ تمرین نظم و هماهنگی: در محلی هموار و با فاصلهٔ مناسب از یکدیگر، فرمان‌های نوشته‌شده در فعالیت را با راهنمایی معلم اجرا می‌کنیم.

✅ تمرین جهت‌یابی: جهت‌های اصلی و فرعی را با روش شاخص یا ساعت عقربه‌دار پیدا می‌کنیم و نتیجه را با قطب‌نما یا جهت‌های از پیش مشخص‌شده مقایسه می‌کنیم. نشانه‌های درختان فقط برای مقایسهٔ تقریبی بررسی می‌شوند.

✅ تمرین تخمین مسافت: یک فاصلهٔ ۱۰۰ متری را به عنوان معیار در نظر می‌گیریم و فاصله‌های دیگر را با آن مقایسه می‌کنیم. سپس برآورد خود را با اندازه‌گیری معلم می‌سنجیم تا میزان خطا مشخص شود.

کفش مناسب، آب آشامیدنی، حفظ فاصلهٔ مناسب و همراه ماندن با گروه، به اجرای بهتر فعالیت کمک می‌کند. اگر قرار است گزارشی بنویسید، نام روش‌های انجام‌شده، نتیجهٔ واقعی اندازه‌گیری‌ها و خطاهایی را که مشاهده کرده‌اید ثبت کنید.

خلاصه درس هشتم آمادگی دفاعی نهم

نظم و هماهنگی به انجام درست کارهای فردی و گروهی کمک می‌کند و تمرین‌های نظام جمع نیز با همین هدف انجام می‌شوند. در این درس، جهت‌یابی با خورشید، سایهٔ شاخص، ساعت و نشانه‌های آسمانی بررسی می‌شود. همچنین با روش‌هایی برای تخمین مسافت آشنا می‌شویم. نتیجهٔ این روش‌ها معمولاً تقریبی است؛ بنابراین تمرین عملی، مقایسه با ابزار مناسب و شناخت محدودیت هر روش، بخش مهم یادگیری آن‌هاست.