جواب فعالیت های درس چهاردهم مطالعات نهم | ایران در دوران حکومت پهلوی
پاسخ کامل فعالیت های درس ۱۴ مطالعات اجتماعی نهم «ایران در دوران حکومت پهلوی» همراه با جواب سوالات صفحات ۸۸، ۸۹، ۹۲، ۹۳ و ۹۴ کتاب.
در درس چهاردهم مطالعات اجتماعی نهم، «ایران در دوران حکومت پهلوی»، با چگونگی قدرت گرفتن رضاخان، اشغال ایران در جنگ جهانی دوم، ملی شدن صنعت نفت و کودتای ۲۸ مرداد آشنا میشویم. در ادامه، پاسخ فعالیتهای صفحات ۸۸، ۸۹، ۹۲ و ۹۳ و بخش به کار ببندیم صفحه ۹۴ را میخوانید.
پاسخ درس بعدی : جواب فعالیت های درس پانزدهم مطالعات نهم | انقلاب اسلامی ایران
پاسخ فعالیت صفحه ۸۸ مطالعات نهم
۱ـ دلیل مخالفت گستردهٔ آزادیخواهان با قرارداد ۱۹۱۹ چه بود؟
پاسخ: اجرای این قرارداد، امور مالی و نظامی ایران را زیر نظر مستشاران انگلیسی قرار میداد و استقلال کشور را به خطر میانداخت. آزادیخواهان نمیخواستند ادارهٔ کشور به دست یک قدرت خارجی بیفتد؛ به همین دلیل، با قرارداد مخالفت کردند.
پاسخ فعالیت صفحه ۸۹ مطالعات نهم
۲ـ الف) علت کودتای ۱۲۹۹ چه بود؟
پاسخ: طبق توضیح کتاب، پس از شکست قرارداد ۱۹۱۹، انگلستان برای حفظ نفوذ و منافع خود در ایران، از روی کار آمدن حکومتی قدرتمند و همراه با سیاستهایش حمایت کرد. ضعف حکومت قاجار و آشفتگی کشور نیز زمینه را برای کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹ فراهم کرد. در این کودتا، رضاخان فرماندهی نیروهای نظامی و سیدضیاءالدین طباطبایی رهبری سیاسی را بر عهده داشتند.
ب) کدام شرایط و عوامل داخلی و خارجی، به رضاخان در دستیابی به قدرت کمک کرد؟
پاسخ:
عوامل داخلی: ضعف حکومت مرکزی، ناامنی و آشفتگی پس از جنگ جهانی اول، نیاز مردم به برقراری نظم و استفادهٔ رضاخان از قدرت نظامی، راه پیشرفت او را باز کرد. تبلیغات طرفدارانش، تظاهر به دینداری و افزایش نفوذ او در مقام وزارت جنگ و نخستوزیری نیز در قدرت گرفتنش مؤثر بود.
عامل خارجی: بر اساس متن درس، حمایت انگلستان از رضاخان و تمایل این کشور به تشکیل حکومتی مقتدر و تأمینکنندهٔ منافعش، نقش مهمی داشت.
پاسخ فعالیت صفحه ۹۲ مطالعات نهم
۳ـ الف) کشور ما در دو جنگ جهانی اوّل و دوم «پل پیروزی متفقین» لقب گرفت. با راهنمایی دبیر خود و با همفکری یکدیگر، بگویید چرا این لقب به ایران داده شد.
پاسخ: ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی خود، مسیر مهمی برای انتقال نیرو، اسلحه، غذا و تجهیزات متفقین بود. بهویژه در جنگ جهانی دوم، کمکهای متفقین از راه بنادر، جادهها و راهآهن ایران به شوروی میرسید و به مقاومت آن کشور در برابر آلمان کمک میکرد. به همین دلیل، ایران را «پل پیروزی» نامیدند.
ب) آثار و پیامدهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی جنگ جهانی دوم بر ایران چه بود؟
پاسخ:
پیامدهای سیاسی: با وجود اعلام بیطرفی ایران، نیروهای انگلستان و شوروی کشور را اشغال کردند. رضاشاه مجبور به کنارهگیری شد و پسرش محمدرضا به سلطنت رسید. استقلال کشور آسیب دید و دخالت قدرتهای خارجی افزایش یافت. در عین حال، با پایان حکومت رضاشاه، فضای فعالیت احزاب و مطبوعات نسبت به گذشته بازتر شد.
پیامدهای اقتصادی: بخشی از راهها، وسایل حملونقل و امکانات کشور در اختیار اشغالگران قرار گرفت. کمبود مواد غذایی، گرانی و اختلال در دادوستد، زندگی مردم را دشوار کرد.
پیامدهای اجتماعی: فقر، گرسنگی و بیماری گسترش یافت و بسیاری از خانوادهها برای تهیهٔ نیازهای روزانه، بهویژه نان و مواد غذایی، با مشکل روبهرو شدند.
پاسخ فعالیت صفحه ۹۳ مطالعات نهم
۴ـ همفکری کنید و بگویید به نظر شما، چه شباهتها و تفاوتهایی در اهداف نهضت تنباکو و نهضت ملی شدن نفت وجود دارد؟
پاسخ: هر دو نهضت برای مقابله با سلطهٔ اقتصادی بیگانگان و دفاع از حقوق مردم ایران شکل گرفتند؛ اما موضوع و هدف مشخص آنها متفاوت بود.
| موضوع مقایسه | نهضت تنباکو | نهضت ملی شدن نفت |
|---|---|---|
| هدف مشترک | کاهش نفوذ اقتصادی بیگانگان، حفظ استقلال کشور و جلوگیری از تضییع حقوق مردم ایران. | |
| هدف مشخص | لغو امتیاز انحصاری توتون و تنباکو و رهایی تولیدکنندگان و بازرگانان ایرانی از سلطهٔ شرکت خارجی. | پایان دادن به تسلط انگلستان بر نفت ایران و قرار گرفتن صنعت نفت و درآمد آن در اختیار ملت ایران. |
۵ـ الف) مهمترین دلیل موفقیت کودتای ۲۸ مرداد چه بود؟
پاسخ: بر اساس متن درس، اختلاف میان رهبران و طرفداران نهضت ملی شدن نفت و از بین رفتن اتحاد آنان، مهمترین زمینهٔ داخلی موفقیت کودتا بود. این اختلافها دولت را ضعیف کرد و فرصت اجرای نقشهٔ کودتا را برای آمریکا و انگلستان و همکاران داخلی آنها فراهم ساخت.
ب) کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ چه تفاوت و شباهتی با کودتای ۱۲۹۹ داشت؟
پاسخ: هر دو کودتا با دخالت قدرتهای خارجی و همکاری نیروهای داخلی انجام شدند و به تقویت حکومت استبدادی و کاهش استقلال سیاسی ایران کمک کردند. تفاوتهای اصلی آنها عبارتاند از:
| موضوع | کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹ | کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ |
|---|---|---|
| قدرت خارجی پشتیبان، مطابق درس | انگلستان | آمریکا و انگلستان |
| چهرههای اصلی داخلی | رضاخان و سیدضیاءالدین طباطبایی | فضلالله زاهدی و نیروهای طرفدار شاه |
| نتیجهٔ مستقیم | نخستوزیری سیدضیاء و افزایش قدرت نظامی و سیاسی رضاخان | سرنگونی دولت دکتر مصدق و نخستوزیری زاهدی |
| تأثیر بر حکومت | زمینهسازی برای پایان حکومت قاجار و تشکیل حکومت پهلوی در سالهای بعد | تقویت قدرت محمدرضاشاه و ادامهٔ حکومت پهلوی |
جواب به کار ببندیم صفحه ۹۴ مطالعات نهم
۱ـ به چند گروه تقسیم شوید و هر گروه دربارهٔ زندگی و اقدامات یکی از این شخصیتها تحقیق کند: میرزا کوچکخان جنگلی، آیتالله سید ابوالقاسم کاشانی، دکتر محمد مصدق، شهید سید مجتبی نواب صفوی.
پاسخ: برای هر چهار شخصیت، یک متن تحقیق جداگانه میخوانید. میتوانید متن مربوط به شخصیت انتخابی گروهتان را برای ارائه در کلاس استفاده کنید.
تحقیق دربارهٔ میرزا کوچکخان جنگلی
میرزا یونس، مشهور به میرزا کوچکخان جنگلی، از مبارزان استقلالخواه ایران و اهل رشت بود. او در جوانی علوم دینی خواند و در جریان انقلاب مشروطه نیز فعالیت داشت. بعدها رهبری نهضت جنگل را در گیلان بر عهده گرفت. مبارزه با دخالت بیگانگان، مقابله با استبداد و دفاع از استقلال ایران از هدفهای اصلی این نهضت بود.
یاران میرزا در جنگلهای گیلان فعالیت میکردند. نهضت جنگل با مشکلاتی مانند فشار نیروهای خارجی، حملات نظامی و اختلاف میان نیروهای خود روبهرو شد. میرزا بر استقلال ایران و باورهای دینی خود تأکید داشت و با برخی جریانهای همکارش اختلاف پیدا کرد. سرانجام، پس از شکست نهضت، هنگام عبور از نواحی کوهستانی در سال ۱۳۰۰ بر اثر سرمای شدید جان باخت. نام او در تاریخ ایران با نهضت جنگل و مبارزه برای استقلال کشور پیوند خورده است.
تحقیق دربارهٔ آیتالله سید ابوالقاسم کاشانی
آیتالله سید ابوالقاسم کاشانی از روحانیان فعال در سیاست ایران بود. او در نجف علوم دینی آموخت و در مبارزه با نفوذ انگلستان در عراق فعالیت کرد. پس از بازگشت به ایران نیز به مخالفت با دخالت بیگانگان ادامه داد و در دورههایی بازداشت یا تبعید شد.
کاشانی در نهضت ملی شدن صنعت نفت نقش مهمی در جلب حمایت مردم داشت. همکاری او با دکتر محمد مصدق و دیگر طرفداران ملی شدن نفت، به گسترش این جنبش کمک کرد. او در رویداد سی تیر ۱۳۳۱ نیز از بازگشت مصدق به نخستوزیری حمایت کرد. با این حال، بعدها میان کاشانی و مصدق اختلافهای سیاسی به وجود آمد و همکاری پیشین آنان ادامه نیافت. کاشانی در سال ۱۳۴۰ درگذشت. برای شناخت نقش او، باید هم فعالیتهایش در نهضت نفت و هم اختلافهای سالهای پایانی این نهضت را بررسی کرد.
تحقیق دربارهٔ دکتر محمد مصدق
دکتر محمد مصدق از سیاستمداران ایرانی و رهبران نهضت ملی شدن صنعت نفت بود. او در رشتهٔ حقوق تحصیل کرد و پیش از نخستوزیری، مسئولیتهای دولتی و نمایندگی مجلس را بر عهده داشت. مصدق با واگذاری امتیاز به قدرتهای خارجی مخالفت میکرد و خواهان حفظ استقلال ایران و اجرای قانون اساسی مشروطه بود.
پس از تصویب ملی شدن صنعت نفت در اسفند ۱۳۲۹، مصدق در سال ۱۳۳۰ نخستوزیر شد و اجرای قانون ملی شدن نفت را دنبال کرد. دولت او برای در اختیار گرفتن ادارهٔ صنعت نفت و دفاع از حقوق ایران تلاش کرد و با فشارهای سیاسی و اقتصادی انگلستان روبهرو شد. در کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، دولتش با دخالت آمریکا و انگلستان و همکاری مخالفان داخلی سرنگون شد. او پس از محاکمه، سه سال زندانی بود و سپس تا پایان عمر در احمدآباد تحت نظر زندگی کرد. مصدق در سال ۱۳۴۵ درگذشت.
تحقیق دربارهٔ سید مجتبی نواب صفوی
سید مجتبی میرلوحی، مشهور به نواب صفوی، در سال ۱۳۰۳ در تهران متولد شد. او پس از تحصیل و مدتی کار، برای آموزش علوم دینی به نجف رفت. سپس به ایران بازگشت و جمعیت فدائیان اسلام را تشکیل داد. اجرای احکام اسلامی در جامعه و مخالفت با حکومت پهلوی از هدفهای سیاسی و مذهبی او بود.
فدائیان اسلام علاوه بر سخنرانی و فعالیت سیاسی، به ترور برخی مخالفان خود نیز دست زدند؛ از جمله احمد کسروی و نخستوزیر، حاجعلی رزمآرا. کشته شدن رزمآرا، که مخالف ملی شدن نفت بود، یکی از موانع سیاسی پیش روی این نهضت را از میان برداشت. با این حال، نواب صفوی بعدها با دولت مصدق نیز اختلاف داشت. پس از سوءقصد ناموفق یکی از اعضای گروه به حسین علاء، نواب و شماری از همراهانش بازداشت شدند. او در دیماه ۱۳۳۴ همراه سه تن از اعضای فدائیان اسلام اعدام شد.
۲ـ با توجه به دانستههای خود، یک مورد از عملکردهای شاهان زیر را که نشان بدهد آنها به قانون اساسی مشروطه پایبند بوده یا نبودهاند، بنویسید.
پاسخ:
| نام شاه | نمونهٔ عملکرد | ارتباط با قانون اساسی مشروطه |
|---|---|---|
| محمدعلیشاه | به توپ بستن مجلس و مقابله با مشروطهخواهان | نشاندهندهٔ پایبند نبودن به قانون اساسی و جایگاه مجلس بود. |
| احمدشاه | خودداری از تأیید قرارداد ۱۹۱۹ بدون تصویب مجلس | در این مورد، حق تصمیمگیری مجلس را رعایت کرد. |
| رضاشاه | دخالت در انتخابات و انتخاب نمایندگان مطیع حکومت | استقلال مجلس و حق انتخاب مردم را تضعیف کرد و به قانون اساسی پایبند نبود. |
| محمدرضاشاه | دخالت گسترده در کار دولت و مجلس، بهویژه پس از کودتای ۲۸ مرداد | از حدود اختیارات سلطنت در نظام مشروطه فراتر رفت و استقلال نهادهای قانونی را محدود کرد. |
خلاصه درس ۱۴ مطالعات نهم
پس از جنگ جهانی اول، ضعف حکومت قاجار و دخالت قدرتهای خارجی، ایران را با مشکلات فراوان روبهرو کرد. مخالفت مردم و آزادیخواهان، مانع اجرای قرارداد ۱۹۱۹ شد. پس از کودتای ۱۲۹۹، رضاخان بهتدریج قدرت گرفت و در سال ۱۳۰۴ حکومت پهلوی را تشکیل داد. او حکومت مرکزی را تقویت کرد، اما آزادیهای سیاسی را محدود ساخت و مجلس را زیر نفوذ خود قرار داد.
در جنگ جهانی دوم، با وجود بیطرفی ایران، نیروهای انگلستان و شوروی کشور را اشغال کردند. رضاشاه کنار رفت و محمدرضاشاه جانشین او شد. در سالهای بعد، تلاش برای پایان دادن به تسلط انگلستان بر نفت ایران به ملی شدن صنعت نفت در سال ۱۳۲۹ انجامید. دولت مصدق اجرای این قانون را دنبال کرد، اما فشار خارجی و اختلافهای داخلی، نهضت را ضعیف کرد. سرانجام، کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ دولت مصدق را سرنگون کرد و قدرت محمدرضاشاه افزایش یافت.
مطالب پیشنهادی:
