جواب فعالیت های درس سیزدهم مطالعات نهم | نهضت مشروطه

📌 قانون اساسی مشروطه و متمم آن دو متن جداگانه با شماره‌گذاری مستقل هستند؛ بنابراین، کنار شمارهٔ هر اصل مشخص شده است که به کدام متن تعلق دارد.

گروه اول؛ جایگاه اسلام و مذهب شیعه

اصل ۱ متمم: اسلام و مذهب شیعهٔ دوازده‌امامی، مذهب رسمی کشور است و پادشاه باید پیرو و مروّج آن باشد.

اصل ۲ متمم: قوانین مجلس نباید با قواعد اسلام مخالف باشند. هیئتی دست‌کم پنج‌نفره از مجتهدان و فقیهان آگاه به زمان، این موضوع را بررسی می‌کند.

اصل ۲۷ متمم: تصویب قوانین به مخالفت‌نداشتن با موازین شرعی وابسته است و رسیدگی به امور شرعی بر عهدهٔ محاکم شرع قرار دارد.

اصل ۳۹ متمم: پادشاه در سوگند خود، به تلاش برای ترویج مذهب شیعهٔ دوازده‌امامی متعهد می‌شود.

گروه دوم؛ حقوق و تکالیف شاه

اصل ۳۵ متمم: سلطنت، امانتی معرفی شده که از طرف ملت به پادشاه واگذار می‌شود.

اصل ۳۹ متمم: شاه باید برای حفظ استقلال ایران، مرزهای کشور، حقوق ملت و قانون اساسی سوگند یاد کند.

اصول ۴۴ و ۴۵ متمم: شخص شاه از مسئولیت مبرا دانسته شده، اما وزیران در برابر مجلس‌ها مسئول‌اند. فرمان‌های شاه در امور کشور باید به امضای وزیر مسئول برسند.

اصل ۴۶ متمم: عزل و نصب وزیران با فرمان پادشاه انجام می‌شود.

اصل ۴۹ متمم: شاه فرمان اجرای قوانین را صادر می‌کند و حق متوقف‌کردن یا به‌تأخیرانداختن اجرای آنها را ندارد.

اصول ۵۰ و ۵۱ متمم: فرماندهی کل نیروهای زمینی و دریایی و اعلام جنگ و برقراری صلح بر عهدهٔ پادشاه است.

اصل ۵۷ متمم: اختیارات شاه به مواردی محدود است که قانون مشروطه مشخص کرده است.

گروه سوم؛ جایگاه، اختیارات و تکالیف مجلس شورای ملی

اصل ۲ قانون اساسی: مجلس شورای ملی نمایندهٔ مردم ایران است.

اصول ۱۵، ۱۶ و ۱۷ قانون اساسی: مجلس دربارهٔ امور کشور گفت‌وگو می‌کند و در تصویب، تغییر و تکمیل قوانین نقش دارد.

اصل ۱۸ قانون اساسی: تنظیم امور مالی، بودجه و تغییر مالیات‌ها و عوارض به تصویب مجلس وابسته است.

اصول ۲۲ تا ۲۵ قانون اساسی: فروش یا انتقال بخشی از دارایی دولت، تغییر مرزها، واگذاری امتیازها، بستن قراردادها با شرایط مقرر در قانون و گرفتن وام دولتی، به تصویب مجلس نیاز دارد.

اصل ۲۷ قانون اساسی: مجلس می‌تواند دربارهٔ نقض قانون یا کوتاهی در اجرای آن از وزیر مسئول توضیح بخواهد.

اصل ۳۳ متمم: هر یک از مجلس‌ها حق تحقیق و بررسی در امور کشور را دارند.

اصول ۶۰ و ۶۷ متمم: وزیران در برابر مجلس‌ها پاسخ‌گو هستند و اعلام عدم رضایت اکثریت مجلس از یک وزیر یا هیئت وزیران، موجب برکناری آنها می‌شود.

گروه چهارم؛ حقوق شهروندی و مدنی

اصل ۸ متمم: مردم ایران در برابر قانون دولتی حقوق برابر دارند.

اصول ۹ و ۱۳ متمم: جان، مال، آبرو و مسکن افراد از تعرض مصون است، مگر در مواردی که قانون مشخص کرده باشد.

اصول ۱۰ و ۱۲ متمم: بازداشت افراد باید با رعایت شرایط قانونی باشد و مجازات نیز فقط بر اساس قانون انجام شود.

اصول ۱۵ تا ۱۷ متمم: مالکیت مردم مورد حمایت قرار دارد و گرفتن یا ضبط اموال، به رعایت شرایط قانونی و شرعی وابسته است.

اصول ۱۸ و ۱۹ متمم: آموزش علوم و صنایع با محدودیت‌های مقرر در متن آزاد است و تأسیس مدارس و آموزش عمومی باید تابع قانون باشد.

اصول ۲۰ و ۲۱ متمم: آزادی مطبوعات و انجمن‌ها با رعایت محدودیت‌های دینی و قانونی و حفظ نظم به رسمیت شناخته شده است.

اصول ۲۲ و ۲۳ متمم: نامه‌های پستی و پیام‌های تلگرافی افراد، جز در موارد تعیین‌شده در قانون، از توقیف و افشا محفوظ‌اند.

گروه پنجم؛ قضاوت و دادگستری

اصل ۷۱ متمم: محاکم عدلیه مرجع رسمی رسیدگی به شکایت‌های عمومی‌اند و قضاوت در امور شرعی به مجتهدان واجد شرایط سپرده می‌شود.

اصول ۷۳ و ۷۴ متمم: تشکیل دادگاه باید بر اساس قانون باشد.

اصل ۷۶ متمم: محاکمه‌ها علنی‌اند، مگر آنکه علنی‌بودن با نظم عمومی یا عفت ناسازگار باشد.

اصل ۷۸ متمم: حکم دادگاه باید دارای دلیل و مستند به مواد قانونی باشد و علنی خوانده شود.

اصل ۷۹ متمم: در رسیدگی به جرم‌های سیاسی و مطبوعاتی، هیئت منصفه حضور دارد.

اصول ۸۱ و ۸۲ متمم: برکناری قاضی بدون محاکمه و اثبات تقصیر مجاز نیست و تغییر مأموریت او، طبق متن اولیهٔ اصل ۸۲، به رضایت خودش وابسته است.

مخالفت با محدودشدن قدرت شاه: محمدعلی‌شاه و طرفداران حکومت استبدادی با نظام مشروطه مخالف بودند و سرانجام مجلس را به توپ بستند.

اختلاف بر سر قانون و شیوهٔ حکومت: دربارهٔ رابطهٔ مشروطه با احکام اسلامی و الگوهای اروپایی اختلاف وجود داشت. این اختلاف‌ها اتحاد اولیهٔ نیروهای نهضت را تضعیف کرد.

درگیری و خشونت سیاسی: ترورها، بازداشت‌ها و حذف مخالفان، فضای گفت‌وگو و همکاری را محدود کرد.

ضعف حکومت و نهادهای جدید: آشفتگی کشور و ناتوانی دولت و مجلس در اجرای کامل قانون، مانع تحقق هدف‌های نهضت شد.

📌 در نقشه، منطقهٔ نفوذ روسیه صورتی، منطقهٔ نفوذ انگلستان سبز و منطقهٔ بی‌طرف زرد است. همهٔ جنوب ایران در منطقهٔ نفوذ انگلستان قرار نداشت؛ همچنین این تقسیم‌بندی به معنی واگذاری قانونی مالکیت سرزمین ایران به آن دو کشور نبود.

پیامدهای سیاسی

۱ـ نقض بی‌طرفی و اشغال بخش‌هایی از ایران توسط نیروهای انگلستان، روسیه و عثمانی.
۲ـ تبدیل برخی مناطق کشور به میدان جنگ نیروهای خارجی.
۳ـ افزایش بی‌ثباتی و آشفتگی سیاسی.
۴ـ ضعیف‌شدن شدید دولت مرکزی و کاهش تسلط آن بر امور کشور.
۵ـ گسترش نافرمانی و سرپیچی از دستورهای حکومت مرکزی.

پیامدهای اجتماعی

۱ـ ازبین‌رفتن امنیت و آسایش مردم.
۲ـ گسترش قحطی، فقر و گرسنگی.
۳ـ شیوع بیماری‌های واگیردار و مرگ شمار زیادی از مردم.
۴ـ شکل‌گیری مقاومت‌های مردمی در برابر اشغالگران، از جمله مبارزهٔ دلیران تنگستان به فرماندهی رئیسعلی دلواری.