جواب فعالیت های درس سیزدهم سلامت و بهداشت دوازدهم
پاسخ کامل درس ۱۳ سلامت و بهداشت دوازدهم «پیشگیری از اختلالات اسکلتی ـ عضلانی (کمردرد)» شامل جواب فعالیت های ۱ تا ۹ صفحات ۱۵۶، ۱۵۷، ۱۵۸، ۱۵۹، ۱۶۰، ۱۶۳، ۱۶۵، ۱۶۶ و ۱۷۱.
درس سیزدهم سلامت و بهداشت دوازدهم، «پیشگیری از اختلالات اسکلتی ـ عضلانی (کمردرد)»، درباره مراقبت از بدن هنگام نشستن، راه رفتن، حمل وسایل و انجام کارهای روزانه است. در ادامه، پاسخ فعالیتهای صفحات ۱۵۶ تا ۱۷۱ را میخوانید. برای فعالیتهای عملی و خودارزیابی نیز نمونه پاسخ و راهنمای انجام تمرین در نظر گرفته شده است.
جواب فعالیت ۱ صفحه ۱۵۶ سلامت و بهداشت دوازدهم
گفت و گوی کلاسی
📌 آیا میدانید؟!
در بزرگسالان، از هر ده نفر، هشت نفر در طول زندگی خود با مشکلات ناحیه تحتانی کمر مواجه میشوند.
هر ساله در ایران عدهای به علت آتشسوزی جان خود را از دست میدهند و بسیاری نیز مصدوم و معلول میشوند.
کودکان، از ۱ تا ۵ سالگی از آسیبپذیرترین گروههای سنی در حوادث خانگی هستند.
مشاهدات و اطلاعات شما دربارهٔ اخبار بالا در محل زندگیتان چیست؟
پاسخ: نمونه پاسخ: در میان اطرافیان، افرادی را میشناسیم که به علت نشستن طولانی، جابهجایی وسایل سنگین یا کمتحرکی دچار کمردرد شدهاند. همچنین درباره حوادثی مانند سوختگی با آب جوش، افتادن از پله و مسمومیت کودکان با مواد شوینده شنیدهایم. این اتفاقها نشان میدهد حتی در خانه هم باید به شیوه انجام کارها و ایمنی محیط توجه کنیم.
پیامدهای ناشی از وقوع حوادث خانگی در زندگی افراد چیست و چگونه میتوان از حوادث پیشگیری کرد؟
پاسخ: حوادث خانگی میتوانند باعث جراحت، سوختگی، شکستگی، مسمومیت، ناتوانی موقت یا دائمی و حتی مرگ شوند. هزینه درمان، غیبت از مدرسه یا محل کار و نگرانی اعضای خانواده نیز از پیامدهای این حوادث است.
برای پیشگیری باید داروها و مواد شوینده را دور از دسترس کودکان نگه داریم، مسیر رفتوآمد و پلهها را خلوت و خشک نگه داریم، وسایل برقی و گازسوز را بهدرستی استفاده و بررسی کنیم و مایعات داغ و اشیای تیز را در محل امن قرار دهیم. آموزش نکات ایمنی به اعضای خانواده هم ضروری است.
تأثیر عارضه کمردرد در زندگی فردی و اجتماعی افراد چیست؟ آیا این عارضه قابل پیشگیری است؟
پاسخ: کمردرد ممکن است حرکت کردن، خوابیدن، مطالعه و انجام کارهای روزانه را دشوار کند. در نتیجه، فرد زودتر خسته میشود، ممکن است از کار یا تحصیل بازبماند و برای درمان هزینه کند. گاهی نیز شرکت در فعالیتهای خانوادگی، ورزشی و اجتماعی برای او محدود میشود.
میتوان احتمال بروز بسیاری از کمردردها را با فعالیت بدنی مناسب، تقویت عضلات، تغییر وضعیت در کارهای طولانی، استفاده درست از وسایل و حمل ایمن بار کاهش داد؛ البته همه کمردردها علت یکسانی ندارند و نمیتوان از همه آنها بهطور کامل پیشگیری کرد.
جواب فعالیت ۲ صفحه ۱۵۷ سلامت و بهداشت دوازدهم
گفت و گوی گروهی
با بررسی افراد مبتلا به کمردرد در محل زندگی خود، دلایل ابتلا به کمردرد را در آنها شناسایی و به کلاس ارائه کنید.
پاسخ: نمونه گزارش پیشنهادی: برخی عادتها و شرایطی که میتوانند در بروز یا تشدید کمردرد افراد نقش داشته باشند، عبارتاند از:
۱ـ نشستن طولانی: کارمند یا دانشآموزی که مدت زیادی بدون تغییر وضعیت پشت میز مینشیند و فرصت کمی برای حرکت دارد.
۲ـ جابهجایی نامناسب وسایل: فردی که هنگام بلند کردن بار، آن را از بدن دور نگه میدارد یا همزمان کمرش را میچرخاند.
۳ـ کمتحرکی: فردی که فعالیت بدنی کمی دارد و عضلات نگهدارنده تنه او آمادگی کافی ندارند.
۴ـ نامناسب بودن محیط کار: فردی که ارتفاع میز و صندلی او مناسب نیست و ناچار است برای انجام کار مدت زیادی به جلو خم شود.
۵ـ فشار بیش از توان بدن: فردی که بار سنگین حمل میکند یا بدون استراحت کافی، کارهای بدنی تکراری انجام میدهد.
جواب فعالیت ۳ صفحه ۱۵۸ سلامت و بهداشت دوازدهم
ارزیابی و گفت و گوی گروهی
به کمک دستورالعمل زیر وضعیت بدنی یکدیگر را ارزیابی کنید.
آزمون دیوار: از طرف پشت به دیوار تکیه دهید در حالی که پشت سر و باسن شما با دیوار مماس است و پاشنه پایتان حدود ۷/۵ ــ ۵ سانتیمتر از دیوار فاصله دارد، فاصله بین گودی کمر با دیوار را اندازه بگیرید. اگر یک دست یا انگشتان به راحتی بین کمر و دیوار جا شود، انحنای کمری در محدوده طبیعی است. اگر فضای زیادی بین کمر و دیوار باشد، احتمالاً قوس کمری بیشتر از حد طبیعی است و اگر فضای کمی وجود داشته باشد، قوس کمری کاهش یافته است.
پاسخ: نتیجه این قسمت به اجرای آزمون بستگی دارد. نمونه ثبت نتیجه: «آزمون را طبق دستور کتاب انجام دادم. دستم بهراحتی در فاصله کمر و دیوار قرار گرفت؛ بنابراین، براساس معیار این فعالیت، انحنای کمرم در محدوده طبیعی ارزیابی شد.»
نکته: عدد ۷/۵ در متن کتاب یعنی ۷٫۵؛ پس فاصله پاشنهها از دیوار حدود ۵ تا ۷٫۵ سانتیمتر است. این فعالیت یک بررسی آموزشی ساده است و جای معاینه تخصصی را نمیگیرد.
به نظر شما علل ایجاد وضعیت بدنی نامناسب در افراد چیست؟ چگونه میتوان از بروز آنها جلوگیری کرد؟
پاسخ: عادتهای نامناسب هنگام نشستن و ایستادن، ضعف یا انعطافپذیری کم عضلات، کمتحرکی، حمل نادرست وسایل و نامتناسب بودن میز و صندلی با بدن میتوانند باعث قرار گرفتن بدن در وضعیت نامناسب شوند.
برای پیشگیری باید عادتهای حرکتی خود را اصلاح کنیم، فعالیت بدنی منظم داشته باشیم، وسایل را متناسب با قد و شرایط بدن تنظیم کنیم و هنگام مطالعه یا کار طولانی، وضعیت خود را تغییر دهیم. حمل متعادل وسایل و استفاده درست از کولهپشتی نیز به کاهش فشار واردشده به بدن کمک میکند.
جواب فعالیت ۴ صفحه ۱۵۹ سلامت و بهداشت دوازدهم
خودارزیابی
در تصاویر زیر الگوی صحیح وضعیت بدن در موقعیتهای مختلف (ایستاده، نشسته، خوابیدن و راه رفتن) نشان داده شده است.
وضعیت بدن خود را در هر یک از حالتهای فوق ارزیابی کنید.
پاسخ: برای ارزیابی، وضعیت بدن خود را با تصاویر کتاب مقایسه میکنیم. نمونه پاسخ زیر را میتوانید متناسب با عادتهای واقعی خود تغییر دهید:
ایستادن: گاهی سرم را جلو میآورم و شانههایم افتاده است. باید سر و تنه را در راستای مناسب نگه دارم و بدون سفت کردن بیش از حد بدن بایستم.
نشستن: هنگام مطالعه گاهی از پشتی صندلی فاصله میگیرم و به سمت کتاب خم میشوم. بهتر است از پشتی مناسب استفاده کنم، کف پاهایم تکیهگاه داشته باشد و کتاب را در موقعیتی قرار دهم که مجبور به خم شدن طولانی نباشم.
خوابیدن: با توجه به تصاویر کتاب، میتوانم هنگام خوابیدن به پهلو از بالشت بین زانوها و هنگام خوابیدن به پشت از بالشت زیر زانوها استفاده کنم. ارتفاع بالشت سر نیز باید طوری باشد که گردنم بیش از حد خم نشود.
راه رفتن: گاهی هنگام راه رفتن به گوشی نگاه میکنم و سرم پایین میماند. باید نگاه خود را به مسیر بدوزم و با حالت طبیعی بدن و شانههای رها راه بروم.
نمونه جمعبندی: وضعیت راه رفتنم نسبتاً مناسب است، اما لازم است هنگام مطالعه کمتر به جلو خم شوم و مدت طولانی در یک حالت نمانم.
جواب فعالیت ۵ صفحه ۱۶۰ سلامت و بهداشت دوازدهم
گفت و گوی گروهی
براساس مشاهدات خود، انواع روشهای بلندکردن و حمل بار را بیان کنید؟
پاسخ: بعضی افراد با پاهای صاف و خم کردن زیاد کمر، جسم را از زمین برمیدارند. بعضی دیگر نزدیک جسم قرار میگیرند، زانوها را خم میکنند و آن را نزدیک بدن بلند میکنند. برای حمل وسایل نیز روشهایی مانند حمل با دو دست، تقسیم بار بین دو دست، کمک گرفتن از فرد دیگر و استفاده از چرخدستی وجود دارد.
خم شدن زیاد، دور نگه داشتن بار از بدن و چرخاندن کمر هنگام بلند کردن جسم، از روشهای نامناسب هستند.
به نظر شما روشهای ایمن و صحیح بلند کردن و حمل بار کداماند؟
پاسخ: ابتدا وزن و اندازه جسم و مسیر جابهجایی را بررسی میکنیم. اگر بار بیش از توان ما باشد، از دیگران یا وسیله مناسب کمک میگیریم. برای بلند کردن باری که توان جابهجایی آن را داریم:
- نزدیک جسم میایستیم و پاها را در وضعیت متعادل قرار میدهیم.
- زانوها و لگن را متناسب با ارتفاع جسم خم میکنیم و از خم شدن زیاد کمر خودداری میکنیم.
- جسم را محکم میگیریم و تا حد امکان نزدیک بدن نگه میداریم.
- بدون حرکت ناگهانی و با کمک پاها بلند میشویم.
- برای تغییر جهت، پاها را جابهجا میکنیم و کمر را زیر بار نمیچرخانیم.
- هنگام گذاشتن بار نیز آرام عمل میکنیم و از رها کردن ناگهانی آن میپرهیزیم.
✅ برای وسایل سبک میتوان مطابق تصویر کتاب، کنار جسم زانو زد و آن را برداشت. برای بار سنگین، روش درست بهتنهایی کافی نیست؛ کمک گرفتن یا استفاده از چرخدستی میتواند ضروری باشد.
جواب فعالیت ۶ صفحه ۱۶۳ سلامت و بهداشت دوازدهم
فعالیت گروهی
در محلی مناسب مانند سالن ورزش یا نمازخانه در گروههای چند نفره، حرکات ویژه مراقبت از کمر را انجام دهید و با بررسی حرکات یکدیگر، اشکالات را برطرف کنید.
پاسخ: این فعالیت عملی است. ابتدا زیر نظر معلم، تصاویر شکل ۱۳ را بررسی میکنیم و پس از گرم کردن بدن، حرکات متناسب با توان خود را آرام انجام میدهیم. اعضای گروه به شیوه اجرای حرکت توجه میکنند و موارد زیر را بررسی میکنند:
وضعیت سر و گردن: گردن بیدلیل به جلو یا عقب کشیده نشود و سر با حرکت بدن هماهنگ باشد.
کنترل حرکت: حرکتها آرام و بدون ضربه یا فشار ناگهانی انجام شوند.
تعادل بدن: در حرکتهای چهار دستوپا، بدن بیجهت به طرفین نچرخد.
تنفس: هنگام تمرین، نفس خود را حبس نکنیم.
محدوده توان: برای شبیه شدن به تصویر یا رسیدن به تعداد مشخص، به بدن فشار نیاوریم.
نمونه گزارش پس از اجرای فعالیت
در گروه ما، هنگام اجرای یکی از حرکات، سر بیش از اندازه بالا میرفت و حرکت با سرعت انجام میشد. با راهنمایی معلم، وضعیت سر اصلاح شد و تمرین را آرامتر ادامه دادیم. همچنین به یکدیگر یادآوری کردیم نفس خود را حبس نکنیم و حرکت را فقط در محدوده توانمان انجام دهیم.
این گزارش صرفاً نمونه است. اگر حرکت باعث درد شد، آن را متوقف کنید؛ فرد دارای آسیب یا درد کمر باید درباره مناسب بودن تمرینها از پزشک یا فیزیوتراپیست راهنمایی بگیرد.
جواب فعالیت ۷ صفحه ۱۶۵ سلامت و بهداشت دوازدهم
خودارزیابی
فیلم ارگونومی کار با رایانه را ببینید.
نحوه قرارگرفتن وضعیت بدن خود را هنگام کار با رایانه با نحوه صحیح آن مقایسه کنید و در صورت نیاز به اصلاح اقدام کنید.
پاسخ: پس از دیدن فیلم، میتوانیم با توجه به موارد زیر وضعیت خود را بررسی کنیم:
صندلی و پاها: پشتی صندلی از کمر حمایت کند و کف پاها روی زمین یا زیرپایی قرار بگیرد.
سر و نمایشگر: نمایشگر روبهرو باشد تا برای دیدن آن مجبور به چرخاندن مداوم گردن نشویم. ارتفاع آن نیز نباید ما را وادار کند سر را بیش از حد بالا یا پایین بگیریم.
شانهها و دستها: شانهها رها، آرنجها نزدیک بدن و مچها در امتداد ساعد باشند.
صفحهکلید و ماوس: در دسترس قرار بگیرند تا برای استفاده از آنها دست را زیاد جلو نبریم.
تغییر وضعیت: حتی در حالت مناسب نیز مدت طولانی بیحرکت نمانیم و در فاصلههای کار، کمی حرکت کنیم.
نمونه پاسخ قابل نوشتن
هنگام کار با رایانه، نمایشگر من کمی کنار میز قرار داشت و برای دیدن آن گردنم را میچرخاندم. آن را روبهروی خود قرار دادم، صندلی را تنظیم کردم و ماوس را نزدیکتر گذاشتم. همچنین تصمیم گرفتم در زمان کار طولانی، از جای خود بلند شوم و مدت زیادی در یک وضعیت نمانم.
جواب فعالیت ۸ صفحه ۱۶۶ سلامت و بهداشت دوازدهم
گفت و گوی گروهی
چه وسایل دیگری بهجز رایانه و کولهپشتی میتواند وضعیت بدنی شما را در منزل و یا مدرسه به مخاطره اندازد؟
پاسخ: گوشی و تبلت، میز و نیمکت نامتناسب با قد، میز مطالعه کوتاه، میز اتوی نامناسب، جارو یا تی با دسته کوتاه و دوچرخهای که اندازه یا ارتفاع زین آن مناسب نیست، از این وسایل هستند.
برای رفع این مشکل چه راه حلهایی را پیشنهاد میکنید؟
پاسخ: باید هم وسیله مناسب انتخاب کنیم و هم شیوه استفاده از آن را اصلاح کنیم:
گوشی و تبلت: دستگاه را در موقعیتی بگیریم که مجبور به خم کردن طولانی گردن نباشیم و در استفاده طولانی، به دستها و گردن استراحت بدهیم.
میز و نیمکت: ارتفاع آنها با قد ما متناسب باشد؛ پاها تکیهگاه داشته باشند و برای نوشتن مجبور به بالا بردن شانهها یا خم شدن زیاد نشویم.
میز مطالعه: کتاب و دفتر را نزدیک و در موقعیت مناسب قرار دهیم. نور کافی هم کمک میکند برای دیدن نوشتهها بیش از حد به آنها نزدیک نشویم.
میز اتو: ارتفاع آن متناسب با بدن تنظیم شود تا هنگام کار، کمر مدت زیادی خم نماند.
جارو و تی: از دسته متناسب با قد استفاده کنیم و هنگام تغییر جهت، بهجای پیچاندن مداوم کمر، پاها را جابهجا کنیم.
دوچرخه: اندازه دوچرخه و ارتفاع زین را متناسب با بدن تنظیم کنیم تا هنگام رکاب زدن، زانوها بیش از حد خم یا کاملاً قفل نشوند.
جواب فعالیت ۹ صفحه ۱۷۱ سلامت و بهداشت دوازدهم
گفت و گوی گروهی
یک سازمان مشخص را در نظر بگیرید و برای جلوگیری از بروز ناهنجاریهای اسکلتی ــ عضلانی که افراد شاغل در آن را تهدید میکند ایدهٔ مناسب ارگونومیکی، پیشنهاد کنید.
پاسخ: نمونه اول: یک اداره را در نظر میگیریم که کارکنان آن بخش زیادی از روز را با رایانه کار میکنند. پیشنهاد ما، اجرای طرح «میز کار متناسب با هر کارمند» است.
در این طرح، ارتفاع صندلی و محل نمایشگر برای هر فرد جداگانه تنظیم میشود. صندلی از کمر حمایت میکند و در صورت نیاز، زیرپایی در اختیار فرد قرار میگیرد. ماوس، صفحهکلید، تلفن و وسایل پرکاربرد نیز نزدیک دست قرار میگیرند تا فرد مجبور به کشیدن دست یا چرخاندن مداوم تنه نشود.
برای جابهجایی پروندهها و کارتنهای سنگین، چرخدستی فراهم میشود و قفسه وسایل پرکاربرد در ارتفاع قابل دسترس قرار میگیرد. کارها نیز طوری برنامهریزی میشوند که کارکنان فرصت تغییر وضعیت و حرکت کوتاه داشته باشند. این تغییرات میتواند فشار بدنی و خستگی را کاهش دهد و انجام کار را راحتتر کند.
نمونه دوم: مدرسه
برای کارکنان مدرسه، میز و صندلی متناسب فراهم کنیم، وسایل پرکاربرد دفتر را در دسترس قرار دهیم و برای جابهجایی بستههای کتاب از چرخدستی استفاده کنیم. همچنین وسایل نظافت باید دسته مناسب داشته باشند تا کارکنان خدماتی هنگام کار مجبور به خم شدن طولانی نشوند. این اقدامات فشار واردشده به کمر، گردن و دستها را کمتر میکند.
خلاصه درس سیزدهم سلامت و بهداشت دوازدهم
مراقبت از عضلات و مفاصل فقط به ورزش کردن محدود نمیشود؛ شیوه نشستن، راه رفتن، حمل وسایل و استفاده از ابزارها نیز اهمیت دارد. با تنظیم محیط و وسایل متناسب با بدن، حرکت منظم و پرهیز از ماندن طولانی در یک وضعیت، میتوان فشار و خستگی را کاهش داد. ارگونومی به ما کمک میکند کارها و ابزارها را با تواناییهای انسان هماهنگ کنیم. نزدیک نگه داشتن بار به بدن، کمک گرفتن برای وسایل سنگین و تنظیم میز و صندلی، نمونههایی از کاربرد این اصول در زندگی روزانه هستند.
