جواب فعالیت های درس یازدهم سلامت و بهداشت دوازدهم | مصرف دخانیات و الکل

درس یازدهم سلامت و بهداشت دوازدهم، «مصرف دخانیات و الکل»، درباره پیامدهای مصرف این مواد، باورهای نادرست درباره قلیان و راه‌های مراقبت از خود و دیگران است. در ادامه، پاسخ فعالیت‌های صفحات ۱۲۸، ۱۳۰، ۱۳۱، ۱۳۲، ۱۳۳، ۱۳۴، ۱۳۵، ۱۳۶ و ۱۳۸ را می‌خوانید.

پاسخ درس بعدی : جواب فعالیت های درس دوازدهم سلامت و بهداشت دوازدهم | اعتیاد و عوارض آن

جواب فعالیت ۱ صفحه ۱۲۸ سلامت و بهداشت دوازدهم

گفت و گوی کلاسی

با توجه به خبرهای بالا، مشاهدات یا اطلاعات شما درباره اعتیاد به دخانیات، مصرف الکل و مواد مخدر در محل زندگی‌تان چیست؟

پاسخ: نمونه پاسخ: در بعضی مکان‌های عمومی، مصرف سیگار یا قلیان را دیده‌ام. این کار علاوه بر آسیب به مصرف‌کننده، اطرافیان را هم در معرض دود قرار می‌دهد. درباره میزان مصرف الکل و مواد مخدر در محل زندگی‌ام آمار دقیقی ندارم، اما می‌دانم وابستگی به این مواد می‌تواند بر سلامت، تحصیل، کار و روابط خانوادگی اثر منفی بگذارد.

نمونه دیگر: در خانواده و نزدیکانم موردی از مصرف این مواد نمی‌شناسم. اطلاعات من بیشتر از آموزش‌های مدرسه و منابع معتبر است. به نظرم آگاهی درباره پیامدها و یادگیری مهارت «نه گفتن» برای پیشگیری ضروری است.

به نظر شما علت‌ها یا علل گرایش برخی نوجوانان و جوانان به مصرف مواد مخدر، الکل و دخانیات چیست؟

پاسخ: کنجکاوی، فشار دوستان، میل به پذیرفته شدن در جمع، الگوبرداری از دیگران، تبلیغات فریبنده و دسترسی آسان می‌توانند در شروع مصرف نقش داشته باشند. برخی نیز به اشتباه تصور می‌کنند این مواد نشانه بزرگ شدن هستند یا ناراحتی و اضطراب را برطرف می‌کنند. نداشتن مهارت مقابله با فشار روانی و دشواری در رد کردن پیشنهاد دیگران هم می‌تواند خطر را بیشتر کند؛ با این حال، هیچ‌یک از این عوامل به‌تنهایی سرنوشت فرد را تعیین نمی‌کند.

جواب فعالیت ۲ صفحه ۱۳۰ سلامت و بهداشت دوازدهم

گفت و گوی گروهی

فیلم مربوط به سیگار و سرطان را مشاهده کنید.

اگر شما یکی از طراحان تصاویر تبلیغاتی در محل زندگی‌تان بودید، برای نشان دادن آثار زیان‌بار مصرف سیگار، چه طرحی را پیشنهاد می‌کردید، طرح خود را به کلاس ارائه کنید.

پاسخ: نمونه طرح پیشنهادی: پوستری طراحی می‌کنم که در یک طرف آن فردی در حال ورزش در هوای پاک و در طرف دیگر، همان فرد در میان دود سیگار با حالت سرفه دیده شود. میان دو بخش، تصویر یک سیگار خاموش قرار می‌دهم و می‌نویسم: «نفس سالم، انتخاب من است.» پایین پوستر نیز توضیح کوتاهی می‌گذارم: «مصرف دخانیات خطر بیماری‌های قلبی، تنفسی و سرطان را افزایش می‌دهد.»

طرح دوم؛ توجه به خانواده: تصویر کودکی را می‌کشم که کنار پنجره ایستاده و دود سیگار یک بزرگسال به سمت او می‌رود. شعار پوستر: «دود تو، نفس دیگران را هم می‌گیرد.» پیام طرح این است که آسیب دود فقط به مصرف‌کننده محدود نمی‌شود.

طرح سوم؛ هزینه مصرف: یک قلک و چند وسیله ورزشی را در کنار بسته‌های سیگار قرار می‌دهم. شعار: «هزینه سیگار می‌تواند خرج زندگی شود.» این طرح هم به زیان مالی اشاره می‌کند و هم یک انتخاب جایگزین نشان می‌دهد.

پس از تماشای فیلم در کلاس، می‌توانید یکی از نکته‌های واقعی آن را به توضیح پوستر خود اضافه کنید.

جواب فعالیت ۳ صفحه ۱۳۱ سلامت و بهداشت دوازدهم

پژوهش گروهی

با مراجعه به سایت‌ها و منابع معتبر درباره یکی از موضوعات زیر گزارشی تهیه کرده و در کلاس ارائه کنید.

دخانیات و قلب، دخانیات و دستگاه تنفس، دخانیات و دستگاه گوارش، دخانیات و سرطان‌ها، دخانیات و تأثیر آن بر پوست و مو، دخانیات و عوارض آن در بارداری، دخانیات و تأثیر آن بر پیری زودرس، دخانیات و تأثیر آن بر مغز.

پاسخ: انتخاب یکی از موضوع‌ها کافی است. گزارش نخست برای ارائه کلاسی آماده است و پس از آن، نمونه‌های کوتاه موضوع‌های دیگر را می‌خوانید.

تحقیق درباره دخانیات و قلب

مصرف سیگار به قلب و رگ‌های خونی آسیب می‌رساند. مواد موجود در دود، به دیواره رگ‌ها صدمه می‌زنند و زمینه تنگ شدن رگ‌ها و تشکیل لخته را فراهم می‌کنند. مونوکسیدکربن نیز توان خون برای رساندن اکسیژن به بافت‌ها را کاهش می‌دهد.

وقتی خون‌رسانی به عضله قلب مختل شود، احتمال حمله قلبی افزایش می‌یابد. آسیب به رگ‌ها می‌تواند خطر سکته مغزی را نیز بیشتر کند. بنابراین زیان سیگار فقط به ریه محدود نیست و دستگاه گردش خون هم از آن تأثیر می‌پذیرد.

افرادی که خودشان سیگار نمی‌کشند، با تنفس دود دیگران نیز در معرض آسیب قرار می‌گیرند. ترک سیگار به کاهش خطر بیماری‌های قلبی کمک می‌کند و حتی برای کسانی که قبلاً بیماری قلبی داشته‌اند، سودمند است.

نتیجه پژوهش: مراقبت از قلب، هم به پرهیز از مصرف دخانیات و هم به دوری از دود دیگران نیاز دارد.

دخانیات و دستگاه تنفس

دود سیگار راه‌های تنفسی را تحریک می‌کند و به سازوکار پاک‌سازی آنها آسیب می‌زند. مصرف طولانی‌مدت می‌تواند باعث سرفه، خلط و تنگی نفس شود و از عوامل مهم بیماری مزمن انسدادی ریه، از جمله آمفیزم، است. این بیماری‌ها تنفس و انجام فعالیت‌های روزانه را دشوار می‌کنند.

دخانیات و دستگاه گوارش

مصرف دخانیات فقط بر تنفس اثر ندارد؛ سلامت دهان و بخش‌های مختلف دستگاه گوارش نیز آسیب می‌بیند. سیگار خطر برخی سرطان‌ها، از جمله سرطان مری، معده و لوزالمعده را افزایش می‌دهد. به همین دلیل، این تصور که سیگار برای دستگاه گوارش مفید است، مبنای مناسبی برای مصرف آن نیست.

دخانیات و سرطان ها

دود تنباکو حاوی مواد سرطان‌زاست که می‌توانند به ماده ژنتیکی سلول‌ها آسیب برسانند. مصرف سیگار خطر سرطان ریه و چندین سرطان دیگر، از جمله دهان، حنجره و مثانه را افزایش می‌دهد. افزایش خطر به معنای ابتلای قطعی همه مصرف‌کنندگان نیست، اما دلیل مهمی برای پیشگیری و ترک مصرف است.

دخانیات و تأثیر آن بر پوست و مو

مصرف سیگار با دیرتر خوب شدن زخم‌ها و پیری زودرس پوست ارتباط دارد. دود و ترکیبات آن به سلامت پوست آسیب می‌زنند. ارتباط مصرف سیگار با بعضی مشکلات مو نیز گزارش شده است، اما نباید هر نوع ریزش مو را فقط به دخانیات نسبت داد؛ علت‌های مختلف باید بررسی شوند.

دخانیات و عوارض آن در بارداری

مصرف سیگار در بارداری خطر زایمان زودرس و کم‌وزنی نوزاد را افزایش می‌دهد و می‌تواند به رشد ریه و مغز جنین آسیب برساند. قرار گرفتن نوزاد در معرض دود پس از تولد نیز زیان‌آور است. ترک پیش از بارداری بهترین زمان‌بندی است، اما ترک در هر مرحله از بارداری هم می‌تواند مفید باشد.

دخانیات و تأثیر آن بر پیری زودرس

مصرف سیگار می‌تواند روند پیری ظاهری پوست را سرعت دهد و با افزایش چین‌وچروک و تغییر کیفیت پوست همراه باشد. در این موضوع، آسیب ناشی از دود و اختلال در خون‌رسانی نقش دارند. مراقبت ظاهری از پوست جای پرهیز از دخانیات را نمی‌گیرد.

دخانیات و تأثیر آن بر مغز

نیکوتین ماده‌ای اعتیادآور است و می‌تواند وابستگی ایجاد کند. مغز نوجوان هنوز در حال رشد است و مواجهه با نیکوتین ممکن است به فرایندهای مرتبط با توجه، یادگیری و کنترل تکانه آسیب بزند. به همین دلیل، سیگار الکترونیکی و ویپ حاوی نیکوتین هم انتخاب بی‌خطری برای نوجوانان نیستند.

منابع پیشنهادی برای گزارش:

• مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها؛ دخانیات و بیماری‌های قلبی
• مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها؛ پیامدهای مصرف سیگار
• درم‌نت؛ اثر سیگار بر پوست
• مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها؛ دخانیات و سلامت باروری
• مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها؛ نیکوتین و آثار ویپ

جواب فعالیت ۴ صفحه ۱۳۲ سلامت و بهداشت دوازدهم

گفت و گوی گروهی

فیلم مربوط به وجود انبوهی از سیگار در خانه را ببینید.

درصورت وجود فرد سیگاری در خانواده و یا نزدیکان خود، هزینه مصرف روزانه، ماهانه و یک سال مصرف سیگار او را محاسبه کنید.

پاسخ: برای محاسبه، تعداد بسته‌های مصرف‌شده در روز را در قیمت هر بسته ضرب می‌کنیم. نمونه زیر کاملاً فرضی است و قیمت روز بازار نیست: فردی روزانه نصف یک بسته سیگار با قیمت فرضی ۱۰۰٬۰۰۰ تومان مصرف می‌کند.

این مبلغ فقط هزینه خرید سیگار است و هزینه‌های احتمالی درمان یا غیبت از کار را شامل نمی‌شود. اگر در خانواده فرد سیگاری ندارید، می‌توانید همین محاسبه فرضی را با ذکر فرضی بودن آن استفاده کنید.

جواب فعالیت ۵ صفحه ۱۳۳ سلامت و بهداشت دوازدهم

گفت و گوی گروهی

برخی از باورهای عمومی درباره مصرف قلیان در جدول زیر آورده شده است، نظر خود و دلایل آن را بنویسید.

پاسخ:

جواب فعالیت ۶ صفحه ۱۳۴ سلامت و بهداشت دوازدهم

گفت و گوی گروهی

به نظر شما چه عوامل و باورهای غلطی نوجوانان را به سمت مصرف دخانیات سوق می‌دهد؟

پاسخ: باورهایی مانند «سیگار نشانه بزرگ شدن است»، «قلیان اعتیاد ندارد»، «با دخانیات جذاب‌تر می‌شوم» یا «مصرف تفننی هیچ خطری ندارد» می‌توانند زمینه شروع مصرف باشند. فشار دوستان، الگوبرداری از افراد مشهور یا نزدیکان و تبلیغات محصولات طعم‌دار نیز نقش دارند.

چگونه می‌توان نقش این عوامل را خنثی و باورهای غلط را اصلاح کرد؟

پاسخ: باید با اطلاعات معتبر نشان دهیم که استقلال و محبوبیت به مصرف دخانیات وابسته نیست. گفت‌وگوی صمیمی، توضیح هدف تبلیغات، معرفی الگوهای سالم و تمرین پاسخ دادن به اصرار دیگران مفید است. برخورد تحقیرآمیز با فرد مصرف‌کننده، جای آموزش و حمایت را نمی‌گیرد.

برای پیشگیری از مصرف دخانیات، چه روش‌هایی را پیشنهاد می‌کنید؟

پاسخ: آموزش پیامدهای مصرف، تقویت مهارت نه گفتن، فراهم کردن تفریح و ورزش، حمایت خانواده و مدرسه و کاهش دسترسی نوجوانان به محصولات دخانی از راهکارهای مهم هستند. محیط‌های بدون دود و مقابله با تبلیغات فریبنده نیز کمک می‌کنند.

جواب فعالیت ۷ صفحه ۱۳۵ سلامت و بهداشت دوازدهم

انفرادی

فیلم به خاطر زندگیم را ببینید.

دلایل شما برای پرهیز از مصرف دخانیات چیست؟

پاسخ: برای حفظ سلامت قلب و ریه‌هایم، جلوگیری از وابستگی، آسیب نرساندن به اطرافیان و هدر ندادن پول از دخانیات دوری می‌کنم. دوست دارم توان بدنی و آزادی انتخابم را حفظ کنم و برای پذیرفته شدن در جمع به مصرف یک ماده وابسته نباشم.

نمونه کوتاه دیگر: سلامتی من و خانواده‌ام برایم مهم است. نمی‌خواهم با مصرف دخانیات، خودم را وابسته کنم یا دیگران را در معرض دود قرار دهم.

جواب فعالیت ۸ صفحه ۱۳۶ سلامت و بهداشت دوازدهم

گفت و گوی گروهی

با توجه به عوارض استنشاق تحمیلی دود مواد دخانی، برخورد شما با فردی که در اماکن عمومی و یا وسایل نقلیه عمومی و… سیگار می‌کشد، چیست؟

پاسخ: اگر شرایط امن باشد، محترمانه می‌گویم: «ببخشید، دود سیگار به ما هم می‌رسد؛ لطفاً اینجا سیگار نکشید.» اگر فرد توجه نکرد یا احتمال درگیری وجود داشت، فاصله می‌گیرم و از مسئول محل یا راننده کمک می‌خواهم. هدف، محافظت از سلامت است، نه بحث و درگیری.

چگونه می‌توان از خود و دیگران در برابر دود تحمیلی مواد دخانی محافظت کرد؟

پاسخ: خانه و خودرو را کاملاً بدون دود نگه داریم، از محل مصرف دخانیات فاصله بگیریم و از مهمانان بخواهیم داخل خانه سیگار یا قلیان نکشند. در مکان‌های عمومی نیز می‌توان موضوع را به مسئول محل اطلاع داد. باز کردن پنجره یا استفاده از دستگاه تهویه، دود را به‌طور کامل حذف نمی‌کند و نباید ماسک را جایگزین محیط بدون دود بدانیم.

جواب فعالیت ۹ صفحه ۱۳۶ سلامت و بهداشت دوازدهم

گفت و گوی گروهی

با جمع‌آوری اطلاعات از منابع معتبر، برخی از نشانه‌ها و پیامدهای زیان‌بار مصرف الکل را بیان کنید.

در فرد مصرف‌کننده

پاسخ: اختلال در قضاوت، تعادل و هماهنگی حرکتی، کند شدن واکنش‌ها و افزایش خطر حادثه از پیامدهای کوتاه‌مدت هستند. مصرف زیاد می‌تواند مسمومیت و کاهش هوشیاری ایجاد کند. در طول زمان نیز خطر وابستگی، بیماری‌های کبدی، بعضی سرطان‌ها و مشکلات قلبی و روانی افزایش می‌یابد.

در خانواده فرد

پاسخ: ممکن است باعث نگرانی اعضای خانواده، فشار مالی، بی‌توجهی به مسئولیت‌ها و افزایش تعارض شود. در برخی خانواده‌ها نیز خطر خشونت و آسیب به کودکان بیشتر می‌شود. دریافت درمان و حمایت می‌تواند به کاهش این پیامدها کمک کند.

در اجتماع مرتبط با فرد

پاسخ: افزایش خطر تصادف، حوادث کاری، افت عملکرد تحصیلی یا شغلی و تحمیل هزینه به خدمات درمانی از پیامدهای اجتماعی است. این خطرها به معنای مجرم بودن همه مصرف‌کنندگان نیست؛ باید درباره رفتارهای پرخطر و پیامدهای آنها صحبت کرد.

منبع پژوهش: سازمان جهانی بهداشت؛ الکل و پیامدهای آن

جواب فعالیت ۱۰ صفحه ۱۳۸ سلامت و بهداشت دوازدهم

گفت و گوی گروهی

با بررسی علل گرایش افراد به مصرف مشروبات الکلی، برای پیشگیری از آن، توصیه‌های خودمراقبتی پیشنهاد دهید.

پاسخ: توصیه‌های خودمراقبتی باید به علت‌های احتمالی گرایش توجه داشته باشند:

در برابر فشار دوستان: از قبل جمله‌ای روشن برای رد پیشنهاد آماده کنیم و اگر اصرار ادامه داشت، از موقعیت فاصله بگیریم.

در برابر کنجکاوی و تبلیغات: اطلاعات را از منابع معتبر بگیریم و تصور نکنیم تجربه کردن یک ماده، تنها راه شناخت آن است.

برای مقابله با ناراحتی و اضطراب: با فرد قابل اعتماد صحبت کنیم و از ورزش، استراحت و مهارت حل مسئله کمک بگیریم. اگر مشکل ادامه داشت، به مشاور مراجعه کنیم.

برای پذیرفته شدن در جمع: دوستی‌هایی را تقویت کنیم که به انتخاب و حد و مرز ما احترام می‌گذارند. برای اثبات شجاعت یا بزرگ شدن نیازی به مصرف الکل نیست.

برای تصمیم‌گیری مستقل: هدف‌ها، ارزش‌ها و باورهای شخصی خود را بشناسیم و پیامد تصمیم‌ها را برای سلامت خود و دیگران در نظر بگیریم.

در صورت شروع مصرف یا دشواری در کنترل آن: مشکل را پنهان نکنیم و از فرد قابل اعتماد و خدمات درمانی کمک بگیریم.

خلاصه درس یازدهم سلامت و بهداشت دوازدهم

مصرف دخانیات و الکل می‌تواند به سلامت جسمی، روانی و روابط اجتماعی آسیب برساند. قلیان بی‌خطر نیست و نیکوتین موجود در محصولات مختلف می‌تواند وابستگی ایجاد کند. دود دخانیات به اطرافیان نیز آسیب می‌رساند؛ بنابراین خانه، خودرو و محیط‌های مشترک باید بدون دود باشند. آگاهی درست، مهارت نه گفتن، حمایت خانواده و دوستان و روش‌های سالم مدیریت فشار روانی به پیشگیری کمک می‌کنند. افرادی که برای قطع مصرف مشکل دارند، به حمایت و درمان نیاز دارند.