جواب درس دهم جامعه شناسی دوازدهم انسانی | افق علوم اجتماعی در جهان اسلام
پاسخ کامل درس ۱۰ جامعه شناسی دوازدهم «افق علوم اجتماعی در جهان اسلام» شامل جواب هم اندیشی کنید صفحه ۱۰۸، گفت و گو کنید صفحه ۱۱۰، نمونه بیاورید صفحه ۱۱۳، تلاش کنید و مقایسه کنید صفحه ۱۱۴ و مفاهیم اساسی و خلاصه صفحه ۱۱۵.
درس دهم جامعه شناسی دوازدهم، «افق علوم اجتماعی در جهان اسلام»، به نقش دانش اجتماعی در شناخت جامعه و حرکت به سوی وضعیت مطلوب میپردازد. در ادامه، پاسخ پرسش آغاز درس، هم اندیشی، گفت و گو، جدول عقل نظری و عملی و فعالیتهای پایانی را مطابق کتاب چاپ ۱۴۰۵ میخوانید.
جواب سوال صفحه ۱۰۶ جامعه شناسی دوازدهم
به نظر شما، علائم زنده بودن جهان اسلام کداماند؟
پاسخ: در چارچوب توضیح کتاب، آگاهی همراه با عمل و عمل همراه با آگاهی، نشانههای اصلی زنده بودن یک جهان اجتماعیاند. همبستگی، تعاون و همکاری، امید به آینده، برنامهریزی و واکنش متناسب در برابر مسائل نیز از نشانههای آن هستند.
نمونههای قابل بیان در کلاس: تلاش برای پیشرفت علمی، همکاری برای برطرف کردن مشکلات جامعه، کمک به آسیبدیدگان و کوشش برای حفظ استقلال و هویت فرهنگی، میتوانند نمونههایی از این پویایی باشند.
جواب هم اندیشی کنید صفحه ۱۰۸ جامعه شناسی دوازدهم
فقه اسلامی:
✅ مسلمانان را موظف به مدارا با یکدیگر و همه کسانی که به دنبال زندگی صلحآمیزند، میداند.
✅ مسلمانان را موظف به مقاومت در برابر تهاجم به مرزهای جهان اسلام میداند.
✅ مسلمانان را موظف به تحقق و گسترش عدالت در جوامع خود و همچنین دفاع از مظلومان و ستمدیدگان جهان میداند؛ یعنی مسلمانان باید بدون در نظر گرفتن نژاد و زبان و مذهب، از مظلوم دفاع کنند.
چگونه میتوان از این ظرفیت فقهی جهان اسلام برای مواجهه صحیح مسلمانان با مسئله فلسطین و حل آن بهره گرفت؟
پاسخ پیشنهادی: با توجه به اصول مطرحشده در کتاب، مسلمانان میتوانند اختلافهای قومی و مذهبی را کنار بگذارند و برای دفاع از حقوق مردم فلسطین همکاری کنند. این حمایت باید همزمان بر عدالت، مقابله با تجاوز و احترام به زندگی صلحآمیز استوار باشد.
همکاری و همبستگی: کشورهای اسلامی میتوانند با گفتوگو و اقدام هماهنگ، از حقوق مردم فلسطین و پایان یافتن ستم حمایت کنند.
کمک انسانی: تأمین غذا، دارو، امکانات درمانی و کمک به آسیبدیدگان، راهی برای حمایت عملی از مردم است.
پیگیری راه حل عادلانه: تلاشهای دیپلماتیک و مسالمتآمیز باید به رفع تجاوز، تأمین امنیت مردم و رعایت حقوق آنان کمک کند.
پرهیز از تبعیض و دشمنی دینی: دفاع از مظلوم نباید به دشمنی با افراد صرفاً به دلیل دین یا قومیت آنان تبدیل شود؛ معیار، رفتار عادلانه یا ستمگرانه است.
پاسخ کوتاه برای نوشتن در کتاب: با حفظ وحدت، کمک به آسیبدیدگان، دفاع از حقوق مردم فلسطین و تلاش هماهنگ برای پایان تجاوز و برقراری صلح عادلانه میتوان از این ظرفیت استفاده کرد. حمایت از مظلوم باید بدون تبعیض قومی و مذهبی باشد.
جواب گفت و گو کنید صفحه ۱۱۰ جامعه شناسی دوازدهم
نیکی کدی، پژوهشگر آمریکایی، با توجه به دو انقلابی که در قرن بیستم، در ایران واقع شده، مقالهای با این عنوان نوشته است: «چرا ایران کشوری انقلابی است؟»
درباره این پرسش گفت و گو کنید.
پاسخ پیشنهادی: برای پاسخ، باید شرایط تاریخی و اجتماعی ایران را بررسی کنیم. وقوع انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامی را نمیتوان تنها به یک علت نسبت داد. نارضایتی از استبداد و بیعدالتی، خواست استقلال، مشارکت مردم و وجود اندیشههایی برای تغییر نظام سیاسی، از زمینههای مهم این تحولات بودند.
عدالتخواهی و مقابله با استبداد: هنگامی که مردم ساختار سیاسی را مانع تأمین حقوق و خواستههای خود بدانند، زمینه اعتراض و تلاش برای تغییر افزایش مییابد.
استقلالخواهی: مخالفت با دخالت قدرتهای خارجی و وابستگی سیاسی نیز در شکلگیری اعتراضها و جنبشهای ایران نقش داشته است.
اندیشه و رهبری: نارضایتی بهتنهایی برای شکلگیری انقلاب کافی نیست؛ وجود رهبری، سازماندهی و تصویری از وضعیت مطلوب نیز اهمیت دارد.
نقش فقه شیعه در توضیح کتاب: کتاب بر این نکته تأکید دارد که فقه شیعه برای دو تحول بزرگ، پشتوانه نظری فراهم کرد. میرزای نائینی از محدود کردن قدرت حاکمان و تشکیل مجلس در مشروطه دفاع کرد و امام خمینی نظریه ولایت فقیه و تغییر نظام سیاسی را مطرح کرد. پذیرش و مرجعیت فقه در جامعه، به پیوند این اندیشهها با کنش جمعی مردم کمک کرد.
جمعبندی گفت و گو: ایران در قرن بیستم دو انقلاب را تجربه کرد، زیرا در شرایط تاریخی متفاوت، نارضایتیهای اجتماعی با عدالتخواهی، استقلالطلبی، رهبری و اندیشه تغییر همراه شد. این به معنای آن نیست که انقلاب، ویژگی همیشگی و تغییرناپذیر مردم ایران است.
جواب نمونه بیاورید صفحه ۱۱۳ و ۱۱۴ جامعه شناسی دوازدهم
در این فعالیت، عقل در معنای خاص بررسی میشود. عقل نظری به شناخت واقعیتها و قواعدی میپردازد که مستقل از خواست انساناند. عقل عملی، بایدها و نبایدها و ارزشهای مربوط به کنش انسان را میشناسد؛ مانند خوب بودن عدالت و بد بودن ظلم.
تلاش کنید برای استفاده از عقل نظری و عقل عملی نمونههای دیگری ذکر کنید.
پاسخ: جدول را میتوانید به شکل زیر کامل کنید. ردیف نخست، نمونه خود کتاب و ردیفهای بعدی، نمونههای پیشنهادی هستند.
| عقل نظری | عقل عملی |
|---|---|
| در طبیعت و جامعه هیچ رخدادی، خودبهخودی و بدون علت رخ نمیدهد. | هرگز جامعهای بدون تأمین میزانی از عفت، شجاعت، حکمت و عدالت روی سعادت دنیوی و اخروی را نخواهد دید. |
| مجموع زاویههای داخلی یک مثلث در هندسه اقلیدسی، ۱۸۰ درجه است. | باید امانت دیگران را سالم به صاحب آن بازگردانیم. |
| زمین به دور خورشید حرکت میکند. | تبعیض ناروا در برخورد با افراد نادرست است. |
| وجود نور برای دیدن اشیای معمولی با چشم لازم است. | در داوری میان دیگران باید انصاف را رعایت کنیم. |
📌 «عملی» بودن عقل به این معنا نیست که خود عقل، کار جسمی انجام میدهد؛ منظور این است که درباره رفتار اختیاری انسان و خوب و بد آن داوری میکند. عقل نظری بیشتر به «چه هست؟» و عقل عملی به «چه باید کرد؟» پاسخ میدهد.
جواب مقایسه کنید صفحه ۱۱۴ جامعه شناسی دوازدهم
علوم اجتماعی جهان متجدد را با علوم اجتماعی جهان اسلام مقایسه کنید.
پاسخ: بر اساس چارچوب کتاب، تفاوت اصلی به موضوع، منابع شناخت و معیار داوری برمیگردد. جدول زیر، توضیحات کتاب را به زبان ساده جمعبندی میکند:
| رویکرد در جهان متجدد | مقایسه با علوم اجتماعی جهان اسلام در بیان کتاب |
|---|---|
| تبیینی | اندیشمندان مسلمان میان پدیدههای اجتماعیِ اعتباری و پدیدههای طبیعی تفاوت میگذارند؛ زیرا پدیدههایی مانند قانون با آگاهی و اراده انسان شکل میگیرند. بنابراین، علوم اجتماعی را کاملاً شبیه علوم طبیعی نمیدانند، هرچند علتها و روابط اجتماعی را نیز بررسی و تبیین میکنند. |
| تفسیری | دانش را به تجربه محدود نمیکنند و تفسیر را در برابر تبیین قرار نمیدهند. فهم معنای رفتار انسان نیز به دلیل و استدلال نیاز دارد و میتواند بخشی از توضیح یک پدیده اجتماعی باشد. |
| انتقادی | طبق نقد کتاب، رویکرد انتقادی جهان متجدد به معیار جهانشمولی فراتر از ساختههای اجتماعی و تاریخی انسان دسترسی ندارد. در مقابل، اندیشمندان مسلمان برای داوری از عقل نظری، عقل عملی و وحی بهره میگیرند و در تبیین، تفسیر و تجویز، به دنبال شناخت واقعیت و حقیقت هستند. |
نتیجه مقایسه: در الگوی مطرحشده در کتاب، علوم اجتماعی جهان اسلام به توصیف جامعه بسنده نمیکند؛ معنا و علت پدیدهها را بررسی میکند، درباره ارزشها داوری میکند و برای حرکت به سوی جامعه مطلوب راهکار میدهد.
نکته برای فهم بهتر: اینکه کتاب، علوم اجتماعی جهان اسلام را از «نوع تبیینی» نمیداند، به معنای کنار گذاشتن تبیین نیست. منظور، نپذیرفتن محدودیتهای آن رویکرد است؛ خود کتاب، توان تبیین پدیدههای اجتماعی را یکی از ظرفیتهای این علوم میداند.
تعامل میان این دو دسته علوم: متفکران مسلمان میتوانند از پژوهشها، روشها و نظریههای علوم اجتماعی جدید استفاده کنند و همزمان، مبانی و نتایج آنها را نقد و بررسی کنند. این تعامل میتواند به شناخت بهتر مسائل و طرح نظریههای تازه کمک کند؛ بدون آنکه به پذیرش بیچونوچرای همه دیدگاهها یا کنار گذاشتن همه دستاوردها منجر شود.
جواب مفاهیم اساسی صفحه ۱۱۵ جامعه شناسی دوازدهم
مفاهیم اساسی درس دهم را کامل کنید.
پاسخ: علوم اجتماعی جهان اسلام، علم فقه، مدارا، مقاومت، عدالت، امت اسلامی، جامعه مطلوب، فقه سیاسی، مشروطه، ولایت فقیه، عقل نظری، عقل عملی، اعتباریات و عقلانیت.
جواب خلاصه کنید صفحه ۱۱۵ جامعه شناسی دوازدهم
خلاصه درس دهم را بنویسید.
پاسخ: علوم اجتماعی در جهان اسلام به مسائل و نیازهای جامعه توجه دارد. در چارچوب این درس، فقه یکی از شاخههای مهم آن است که درباره رفتار اجتماعی، عدالت و راه رسیدن به جامعه مطلوب حکم و راهکار ارائه میکند. فقه شیعه در شکلگیری اندیشههای مربوط به مشروطه و انقلاب اسلامی نقش داشته است. همچنین، اندیشمندان مسلمان برای شناخت جامعه از تجربه، عقل و وحی بهره میگیرند. عقل نظری واقعیتها را میشناسد و عقل عملی درباره بایدها، نبایدها و ارزشها داوری میکند. علوم اجتماعی جهان اسلام در الگوی کتاب، ظرفیت توصیف، تفسیر، تبیین و نقد را دارد و میتواند ضمن استفاده نقادانه از دستاوردهای علوم اجتماعی جدید، راههای حرکت از وضعیت موجود به وضعیت مطلوب را بررسی کند.
جواب آنچه از این درس آموختیم صفحه ۱۱۵ جامعه شناسی دوازدهم
آنچه از این درس آموختید، بنویسید.
پاسخ پیشنهادی: آموختم که شناخت جامعه فقط دانستن اتفاقها و علتهای آنها نیست؛ باید معنای رفتارها و عادلانه بودن روابط را هم بررسی کنیم. همچنین فهمیدم که اندیشههای علمی و دینی میتوانند بر رفتار جمعی و تحولات اجتماعی اثر بگذارند. عقل نظری به شناخت واقعیتها کمک میکند و عقل عملی درباره رفتار درست داوری میکند. برای حل مسائل جامعه نیز میتوان از دانش دیگران بهره گرفت، اما لازم است آن را با دلیل بررسی کنیم و متناسب با مسئله خود به کار ببریم.
