جواب درس اول جامعه شناسی یازدهم انسانی | جهان فرهنگی

درس اول جامعه شناسی یازدهم، «جهان فرهنگی»، درباره تفاوت جهان ذهنی، جهان فرهنگی و جهان تکوینی و ارتباط آن‌ها با یکدیگر است. در این مطلب، پاسخ فعالیت‌ها و نمودارهای درس را بر اساس کتاب چاپ ۱۴۰۵ می‌خوانید. برای سؤال‌های گفت‌وگویی نیز نمونه‌هایی در نظر گرفته‌ایم تا بتوانید پاسخ را با بیان خودتان در کلاس مطرح کنید.

پاسخ درس بعدی : جواب درس دوم جامعه شناسی یازدهم انسانی | فرهنگ جهانی

جواب سوالات صفحه ۳ جامعه شناسی یازدهم

به چهار گروه تقسیم شوید و در هر گروه، با توجه به آنچه خوانده‌اید، یکی از پرسش‌های زیر را بررسی کنید.

۱ـ تفاوت جهان اجتماعی و جهان طبیعی چیست؟

پاسخ: جهان اجتماعی با آگاهی، اراده و کنش مشترک انسان‌ها شکل می‌گیرد؛ مانند خانواده، مدرسه و قوانین اجتماعی. اما جهان طبیعی، مانند کوه‌ها، دریاها و ستارگان، مستقل از خواست انسان وجود دارد. انسان‌ها می‌توانند بر طبیعت اثر بگذارند، ولی اصل وجود آن وابسته به تصمیم آن‌ها نیست.

۲ـ سال گذشته فرهنگ را چگونه تعریف کردید؟

پاسخ: فرهنگ، شیوه زندگی اجتماعی اعضای یک جامعه است و عقاید، ارزش‌ها، هنجارها و نمادهای مشترک آن‌ها را در بر می‌گیرد.

۳ـ فرهنگ چه نقشی در هویت‌یابی افراد و جهان اجتماعی دارد؟

پاسخ: فرهنگ به افراد کمک می‌کند خودشان، هدف‌هایشان و جایگاهشان را در جامعه بشناسند. ما بسیاری از باورها، معیارهای خوب و بد و شیوه‌های رفتارمان را از فرهنگ جامعه می‌آموزیم. جهان اجتماعی نیز با عقاید و ارزش‌های مشترک خود، هویتی پیدا می‌کند که آن را از جهان‌های اجتماعی دیگر متمایز می‌سازد.

برای مثال: در فرهنگی که علم‌آموزی ارزشمند است، دانش‌آموز بودن و تلاش برای یادگیری اهمیت پیدا می‌کند و بر انتخاب‌ها و تصویری که فرد از خودش دارد، اثر می‌گذارد.

۴ـ هویت جهان اجتماعی بیشتر از لایه‌های عمیق فرهنگ، یعنی عقاید و ارزش‌ها، تأثیر می‌گیرد یا لایه‌های سطحی آن، یعنی هنجارها و نمادها؟ چرا؟

پاسخ: بیشتر از لایه‌های عمیق فرهنگ، یعنی عقاید و ارزش‌ها، تأثیر می‌گیرد؛ زیرا این لایه‌ها جهت کلی زندگی اجتماعی را مشخص می‌کنند و هنجارها و نمادها نیز بر پایه آن‌ها شکل می‌گیرند. تغییر یک نماد لزوماً هویت جامعه را عوض نمی‌کند، اما دگرگونی باورها و ارزش‌های بنیادین می‌تواند هویت آن را تغییر دهد.

نمایندگان گروه‌ها، گروه تلفیق را شکل دهند؛ درباره ارتباط مباحث گروه‌ها گفت‌وگو کنند و نتیجه و چکیده بحثشان را ارائه دهند.

پاسخ: نمونه جمع‌بندی گروه: جهان اجتماعی حاصل زندگی مشترک و کنش آگاهانه انسان‌هاست. فرهنگ، شیوه این زندگی مشترک را مشخص می‌کند و به افراد و جامعه هویت می‌دهد. در میان لایه‌های فرهنگ، عقاید و ارزش‌ها نقش بنیادی‌تری دارند؛ زیرا هنجارها، نمادها و بسیاری از رفتارهای اجتماعی بر اساس آن‌ها تنظیم می‌شوند.

جواب سوال صفحه ۴ جامعه شناسی یازدهم

آیا می‌توانید برخی از پدیده‌هایی را که به جهان انسانی تعلق دارند نام ببرید؟

پاسخ: اندیشه‌ها، تصمیم‌ها، خاطرات شخصی، زبان، قوانین، خانواده، مدرسه، آثار هنری و آداب‌ورسوم از پدیده‌های جهان انسانی هستند؛ زیرا با زندگی، اندیشه و عمل انسان ارتباط دارند.

نمونه از بخش فردی: فکر کردن درباره آینده، تصمیم برای یادگیری یک مهارت و خاطره شخصی از روز اول مدرسه.

نمونه از بخش اجتماعی: مقررات مدرسه، زبان مشترک مردم، جشن‌های جمعی و شیوه احترام گذاشتن به دیگران.

جواب نمودار صفحه ۵ جامعه شناسی یازدهم

نمودار زیر را کامل کنید.

پاسخ: دو شاخه جهان انسانی را با عبارت‌های زیر کامل کنید:

جواب گفت و گو کنید صفحه ۵ جامعه شناسی یازدهم

درباره راه‌های ورود یک اندیشه فردی به حوزه فرهنگ گفت‌وگو کنید.

پاسخ: یک اندیشه تا زمانی که فقط در ذهن فرد باشد، به جهان ذهنی او تعلق دارد. وقتی فرد آن را با گفتن، نوشتن، آفرینش اثر هنری یا رفتار با دیگران بیان می‌کند، اندیشه‌اش وارد حوزه فرهنگ می‌شود. دیگران نیز می‌توانند آن را بشناسند، درباره‌اش گفت‌وگو کنند و از آن تأثیر بگیرند.

نمونه اول؛ گفتار: دانش‌آموزی پیشنهاد تشکیل گروه مطالعه را در کلاس مطرح می‌کند و دوستانش درباره اجرای آن تصمیم می‌گیرند.

نمونه دوم؛ نوشتار: فردی فکر خود درباره کمک به سالمندان را در یک داستان یا نوشته منتشر می‌کند.

نمونه سوم؛ هنر: نقاشی با کشیدن تصویری درباره حفاظت از طبیعت، نگاه خود را با دیگران در میان می‌گذارد.

نمونه چهارم؛ رفتار: کسی که به همکاری باور دارد، در کار گروهی به دیگران کمک می‌کند و باور خود را در عمل نشان می‌دهد.

جواب سوال صفحه ۶ جامعه شناسی یازدهم

می‌دانیم که تمامی پدیده‌های جهان هستی محصول زندگی انسان نیستند. آیا می‌توانید برخی از این پدیده‌ها را نام ببرید؟

پاسخ: خورشید، ستارگان، کوه‌ها، دریاها، باران و جاذبه زمین از پدیده‌هایی هستند که اصل وجودشان محصول اندیشه و اراده انسان نیست. در نگاه دینیِ مطرح‌شده در کتاب، فرشتگان نیز نمونه‌ای از موجودات فوق طبیعی‌اند.

جواب با هم تکمیل کنید صفحه ۷ جامعه شناسی یازدهم

با توجه به جهان‌هایی که تاکنون از آن‌ها سخن گفته‌ایم، نمودار زیر را کامل کنید.

پاسخ: برای کامل کردن نمودار «جهان هستی»، دو شاخه اصلی و زیرشاخه‌های آن‌ها را به این صورت بنویسید:

در تقسیم‌بندی کتاب، جهان انسانی با زندگی و کنش انسان شکل می‌گیرد، اما وجود جهان تکوینی مستقل از خواست و اراده انسان است. از دیدگاه متفکران مسلمان، جهان تکوینی به طبیعت محدود نمی‌شود.

جواب سوال صفحه ۸ جامعه شناسی یازدهم

شما کدام‌یک از دیدگاه‌ها را درست می‌دانید؟ فکر می‌کنید کدام‌یک فرصت تعامل صحیح انسان با خودش و جهان هستی را فراهم می‌کند؟

پاسخ: با توجه به توضیح درس، دیدگاه سوم مناسب‌تر است؛ زیرا جهان ذهنی، جهان فرهنگی و جهان تکوینی را مهم و در ارتباط متقابل با یکدیگر می‌داند. این دیدگاه، انسان را فقط تابع طبیعت یا فرهنگ نمی‌بیند و نقش اندیشه و مسئولیت فردی را نیز در نظر می‌گیرد.

برای مثال، شرایط طبیعی می‌تواند بر زندگی مردم اثر بگذارد، فرهنگ می‌تواند شیوه برخورد آن‌ها با طبیعت را تغییر دهد و افراد نیز می‌توانند با فکر و عمل خود، رفتارهای فرهنگی را اصلاح کنند.

نمونه پاسخ کوتاه برای گفت‌وگوی کلاس: من دیدگاه سوم را می‌پذیرم؛ چون برای شناخت زندگی انسان باید هم به ویژگی‌های فردی او توجه کنیم، هم به فرهنگ جامعه و هم به جهانی که در آن زندگی می‌کند.

جواب بیندیشید صفحه ۹ جامعه شناسی یازدهم

۱ـ وضعیت امروزی محیط‌زیست، نتیجه چه باورهایی درباره انسان و طبیعت است؟

پاسخ: با توجه به بحث درس، یکی از زمینه‌های تخریب محیط‌زیست این باور است که طبیعت فقط وسیله‌ای برای تأمین خواسته‌های انسان است و انسان می‌تواند بدون محدودیت در آن تصرف کند. چنین نگاهی، مسئولیت انسان در برابر طبیعت و پیامدهای رفتار او را نادیده می‌گیرد و می‌تواند به مصرف بی‌رویه منابع و آلودگی محیط‌زیست منجر شود.

برای مثال: اگر حفظ جنگل‌ها را کم‌اهمیت بدانیم و فقط به سود کوتاه‌مدت فروش چوب فکر کنیم، زمینه نابودی جنگل و آسیب به زندگی جانوران و انسان‌ها فراهم می‌شود.

۲ـ برخی آیات قرآن کریم، مانند آیه ۴۱ سوره روم، آیه ۹۶ سوره اعراف و آیه ۲۷۶ سوره بقره، از تعامل فعال جهان تکوینی با جهان فرهنگی سخن می‌گویند. نمونه‌های این تعامل را در این آیات بیابید.

پاسخ: در این آیات، رفتار و باور انسان‌ها با پیامدهایی در جهان آفرینش ارتباط پیدا می‌کند:

آیه ۴۱ سوره روم: از آشکار شدن فساد در خشکی و دریا بر اثر کارهای انسان‌ها سخن می‌گوید. انسان‌ها نتیجه بخشی از کردار خود را می‌چشند تا شاید از رفتار نادرست بازگردند. نمونه تعامل، اثر رفتار انسان بر جهان و بازگشت پیامد آن به زندگی خود اوست.

آیه ۹۶ سوره اعراف: ایمان و تقوای مردم با گشوده شدن برکات آسمان و زمین پیوند دارد. نمونه تعامل، ارتباط باور و رفتار درست جامعه با برخورداری از برکات الهی است.

آیه ۲۷۶ سوره بقره: خداوند ربا را بی‌برکت می‌کند و صدقات را رشد و برکت می‌دهد. نمونه تعامل، ارتباط رفتار اقتصادی انسان، مانند رباخواری یا صدقه دادن، با نتیجه‌ای است که بر اساس سنت الهی پیدا می‌کند.

جواب ببینیم و بدانیم صفحه ۹ جامعه شناسی یازدهم

فیلم «بچه‌های آسمان» را ببینید و مصادیق نگاه دینی سازنده فیلم را در آن بیابید و درباره آن گفت‌وگو کنید.

پاسخ: برای گفت‌وگو درباره فیلم، می‌توان به این نمونه‌ها اشاره کرد:

احساس مسئولیت: علی برای جبران گم شدن کفش خواهرش تلاش می‌کند و نسبت به مشکل او بی‌تفاوت نیست.

همدلی و فداکاری: خواهر و برادر با وجود دشواری‌ها، یک جفت کفش را نوبتی استفاده می‌کنند تا هر دو بتوانند به مدرسه بروند.

حفظ عزت و امید: خانواده با وجود تنگدستی، در روایت فیلم شرافتمند نشان داده می‌شود و بچه‌ها برای حل مشکلشان تلاش می‌کنند.

نشانه‌های دینی: نام‌های علی و زهرا و نوشته «یا صاحب‌الزمان» در فضای فیلم، با نگاه دینی سازنده آن ارتباط دارند.

رابطه انسان و طبیعت: در برداشت کتاب از صحنه پایانی، جمع شدن ماهی‌ها کنار پاهای خسته و تاول‌زده علی، تصویری نمادین از همراهی جهان آفرینش با تلاش اوست.

نمونه جمع‌بندی کوتاه: به نظر من، نگاه دینی فیلم فقط در نام‌ها و نوشته‌ها نیست؛ در مسئولیت‌پذیری علی، همراهی زهرا و حفظ امید در شرایط سخت هم دیده می‌شود. فیلم نشان می‌دهد مهربانی و فداکاری می‌تواند در اتفاق‌های ساده زندگی حضور داشته باشد.

جواب مفاهیم اساسی صفحه ۱۰ جامعه شناسی یازدهم

اصطلاحات و مفاهیم اساسی درس را در این قسمت بنویسید.

پاسخ: علاوه بر «جهان فرهنگی» که کتاب به‌عنوان نمونه نوشته است، می‌توانید این مفاهیم را بنویسید:

جهان انسانی، جهان ذهنی، جهان اجتماعی، جهان تکوینی، جهان طبیعت، جهان فوق طبیعت، عقاید اساسی، پرسش‌های هستی‌شناسانه، انسان‌شناسانه و معرفت‌شناسانه، تعامل جهان‌های ذهنی، فرهنگی و تکوینی.

جواب خلاصه کنید صفحه ۱۰ جامعه شناسی یازدهم

مطالب مهم درس را در قالب جمله بنویسید. در این قسمت مفاهیم اساسی را تعریف می‌کنید یا ارتباط آن‌ها را نشان می‌دهید.

پاسخ: عقاید اساسی هر فرهنگ، پاسخ‌های آن فرهنگ به پرسش‌های بنیادی درباره هستی، انسان و شناخت است. جهان انسانی با اندیشه و عمل انسان پدید می‌آید و بخش فردی آن، جهان ذهنی نام دارد. اندیشه فردی با بیان شدن یا اثر گذاشتن بر رفتار فرد با دیگران، وارد حوزه فرهنگ می‌شود. جهان تکوینی مستقل از خواست انسان وجود دارد و از دیدگاه متفکران مسلمان، طبیعت و فوق طبیعت را در بر می‌گیرد. جهان‌های ذهنی، فرهنگی و تکوینی با یکدیگر ارتباط دارند و بر هم اثر می‌گذارند.

جواب آنچه از این درس آموختیم صفحه ۱۰ جامعه شناسی یازدهم

جمله‌هایی را که در قسمت «خلاصه کنید» نوشته‌اید، با هم ترکیب کنید و در قالب یک بند بنویسید. فرض کنید می‌خواهید مطالبی را که در این درس یاد گرفته‌اید، به زبان و قلم خودتان به دیگران آموزش دهید.

پاسخ: در این درس یاد گرفتم که همه پدیده‌ها از یک نوع نیستند. بعضی، مانند اندیشه‌های شخصی و قوانین اجتماعی، به جهان انسانی تعلق دارند و بعضی، مانند کوه و دریا، مستقل از خواست ما وجود دارند. جهان انسانی دو بخش دارد: جهان ذهنی که به زندگی فردی مربوط است و جهان فرهنگی که زندگی اجتماعی ما را در بر می‌گیرد. وقتی فکری را با دیگران در میان می‌گذاریم یا بر اساس آن با دیگران رفتار می‌کنیم، آن فکر وارد جهان فرهنگی می‌شود. همچنین فهمیدم که در نگاه دینی کتاب، جهان تکوینی هم طبیعت و هم فوق طبیعت را شامل می‌شود. این جهان‌ها جدا و بی‌ارتباط نیستند؛ شناخت ارتباط آن‌ها کمک می‌کند نقش فکر، فرهنگ و رفتار خودمان را در زندگی بهتر بفهمیم.

نوشته‌های خود را در کلاس بخوانید و با راهنمایی دبیر، بهترین آن‌ها را انتخاب کنید.

پاسخ: این قسمت با مقایسه نوشته‌های دانش‌آموزان انجام می‌شود. متنی مناسب‌تر است که مفاهیم را درست، روشن و با بیان خود دانش‌آموز توضیح دهد. نمونه بالا می‌تواند راهنمای نوشتن باشد؛ انتخاب نهایی و نام نویسنده را پس از گفت‌وگوی کلاس ثبت کنید.