جواب درس پنجم دین و زندگی یازدهم | امامت، تداوم رسالت
پاسخ کامل درس ۵ دین و زندگی یازدهم «امامت، تداوم رسالت» ویژه رشته های تجربی و ریاضی، شامل جواب تفکر، ارتباط میان آیه و حدیث، تفکر در حدیث و تدبر در قرآن صفحات ۶۵ تا ۶۹.
درس پنجم دین و زندگی یازدهم، «امامت، تداوم رسالت»، به ادامه هدایت و رهبری مسلمانان پس از پیامبر اسلام میپردازد. پاسخ فعالیتهای صفحههای ۶۵ تا ۶۹، بر اساس متن کتاب و آیات و احادیث این درس، در ادامه قرار دارد.
پاسخ درس بعدی : جواب درس ششم دین و زندگی یازدهم | پیشوایان اسوه
جواب تفکر صفحه ۶۵ دین و زندگی یازدهم
به نظر شما تعیین جانشین توسط پیامبر، آن هم در شرایطی که ایشان هنوز موفقیتی کسب نکرده بود و حتی خویشانش نیز دعوت او را نپذیرفته بودند، چه پیامهایی در برداشت؟
پاسخ: نشان میداد که ادامه هدایت مردم و تعیین جانشین، از آغاز دعوت اهمیت داشته و موضوعی مربوط به روزهای پایانی زندگی پیامبر نبوده است. همچنین، پیامبر به آینده دعوت خود اطمینان داشت و میخواست مردم از همان ابتدا، جانشین او را بشناسند. طبق توضیح درس، امامت ادامه مسیر رسالت است و معرفی امام با فرمان الهی انجام میشود.
جواب دانش تکمیلی صفحه ۶۵ دین و زندگی یازدهم
با توجه به اینکه امام علی در نماز حضور قلب داشتند، چگونه متوجه درخواست فقیر شدند؟
پاسخ: حضور قلب یعنی توجه به خداوند و دوری از افکار و خواستههای بیارتباط با عبادت. شنیدن درخواست نیازمند و کمک به او برای رضای خدا، با این توجه منافاتی ندارد. امام علی با بخشیدن انگشتر، در حال عبادت به یکی دیگر از دستورهای خداوند، یعنی کمک به نیازمند، عمل کرد.
پاسخ کوتاهتر: کمک به فقیر برای رضای خدا، خود عبادت است؛ بنابراین این کار، توجه به خدا را از بین نمیبرد.
جواب ارتباط میان آیه و حدیث صفحه ۶۶ و ۶۷ دین و زندگی یازدهم
با تفکر در آیه ۵۹ سوره نساء و حدیث جابر، پیامهای زیر را تکمیل کنید.
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ
ای مؤمنان، از خدا اطاعت کنید و از رسول و ولیّ امرتان اطاعت کنید. (بخشی از آیه ۵۹ سوره نساء)
۱ـ مسلمانان باید از …………، ………… و ………… اطاعت کنند.
پاسخ: مسلمانان باید از خداوند، رسول خدا و اولیالامر اطاعت کنند.
۲ـ از آنجا که این سه اطاعت در کنار هم قرار گرفتهاند؛ سرپیچی از هر مورد ………… است.
پاسخ: از آنجا که این سه اطاعت در کنار هم قرار گرفتهاند؛ سرپیچی از هر مورد حرام است.
۳ـ از آنجا که مصداق ………… در آیه مشخص نشده، برای آگاهی مردم و اشتباه نکردن آنها لازم است که رسول خدا ………… .
پاسخ: از آنجا که مصداق اولیالامر در آیه مشخص نشده، برای آگاهی مردم و اشتباه نکردن آنها لازم است که رسول خدا آنان را به مردم معرفی کند.
۴ـ بنا بر سخن پیامبر اکرم کسانی که مصداق ………… هستند، عبارتاند از: ………… .
پاسخ: بنا بر سخن پیامبر اکرم کسانی که مصداق اولیالامر هستند، عبارتاند از: امامان دوازدهگانه، از امام علی تا امام مهدی.
نام امامان به ترتیب در حدیث جابر:
امام علی، امام حسن، امام حسین، امام سجاد، امام محمدباقر، امام جعفرصادق، امام موسیکاظم، امام رضا، امام محمدتقی، امام علیالنقی، امام حسنعسکری و امام مهدی علیهمالسلام.
جواب تفکر در حدیث صفحه ۶۷ دین و زندگی یازدهم
در حدیث ثقلین، پیامبر دو یادگار گرانبهای خود را قرآن و اهلبیت معرفی میکند و پیروی از هر دو را راه دور ماندن از گمراهی میداند.
با تفکر در این حدیث، این پیامها استخراج میشود:
۱ـ همانطور که قرآن و پیامبر از هم جدا نمیشوند، قرآن و اهلبیت نیز همواره با هماند.
۲ـ همانطور که قرآن همیشگی است، وجود معصوم نیز در کنار آن همیشگی است.
۳ـ در صورتی مسلمانان گمراه نمیشوند که ………… .
پاسخ: در صورتی مسلمانان گمراه نمیشوند که به قرآن و اهلبیت تمسک جویند و از راهنمایی هر دو پیروی کنند.
۴ـ نمیتوان برای هدایت و سعادت اخروی، فقط از یکی از دو یادگار پیامبر پیروی کرد؛ بلکه باید ………… .
پاسخ: نمیتوان برای هدایت و سعادت اخروی، فقط از یکی از دو یادگار پیامبر پیروی کرد؛ بلکه باید از قرآن و اهلبیت در کنار یکدیگر پیروی کرد.
جواب تدبر در قرآن صفحه ۶۸ دین و زندگی یازدهم
يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ
ای رسول، آنچه از سوی پروردگارت بر تو نازل شده برسان، و اگر چنین نکنی، رسالتش را ادا نکردهای و خداوند تو را از مردمان حفظ میکند؛ خداوند، کافران را هدایت نمیکند. (مائده، آیه ۶۷)
در آیه بالا، تدبر کنید و به سؤالهای زیر پاسخ دهید.
۱ـ خداوند چه فرمانی به پیامبر میدهد؟
پاسخ: فرمان میدهد پیام نازلشده از سوی پروردگار را به مردم ابلاغ کند. با توجه به ماجرای غدیر در کتاب، این مأموریت، اعلام ولایت و جانشینی امام علی است.
۲ـ اهمیت این فرمان چقدر است؟
پاسخ: آنقدر مهم است که خداوند انجام ندادن آن را برابر با ابلاغ نکردن رسالت میداند؛ زیرا ادامه هدایت و رهبری جامعه پس از پیامبر به آن وابسته است.
۳ـ چرا خداوند به پیامبر اکرم وعده میدهد که او را حفظ خواهد کرد؟
پاسخ: چون اعلام این مأموریت ممکن بود با مخالفت و کارشکنی برخی افراد روبهرو شود. خداوند به پیامبر اطمینان میدهد که او را حفظ میکند تا این پیام مهم را با اطمینان ابلاغ کند.
جواب تفکر در حدیث صفحه ۶۹ دین و زندگی یازدهم
درباره واقعه بزرگ غدیر بیندیشید و به سؤالهای زیر پاسخ دهید:
الف) چرا مراسم غدیر همزمان با بزرگترین اجتماع مسلمانان برگزار شد؟
پاسخ: تا تعداد زیادی از مسلمانان، پیام مربوط به جانشینی و رهبری پس از پیامبر را مستقیم بشنوند و شاهد آن باشند. همچنین، حاضران بتوانند این خبر را به شهرها و سرزمینهای خود و به افراد غایب برسانند و زمینه انکار یا پنهان کردن آن کمتر شود.
ب) چرا خداوند انجام ندادن این مأموریت را مساوی با عدم انجام رسالت اعلام کرد؟
پاسخ: زیرا هدف رسالت، هدایت مردم است و این هدایت نباید با رحلت پیامبر متوقف شود. معرفی جانشینی شایسته برای آموزش درست دین و رهبری جامعه، ادامه مسیر رسالت را تضمین میکرد؛ بدون آن، آینده هدایت مسلمانان در معرض انحراف قرار میگرفت.
ج) تبریک و تهنیت مردم به حضرت علی پس از پایان مراسم، نشانه چیست؟
پاسخ: در استدلال این درس، نشانه آن است که مردم از سخن پیامبر، اعلام مقام ولایت و جانشینی امام علی را فهمیده بودند و برای این مسئولیت به او تبریک گفتند و با او بیعت کردند؛ نه اینکه فقط از دوستی با او آگاه شده باشند.
د) چرا کلمه «مولی» در حدیث غدیر به معنای سرپرست است، نه دوست؟
پاسخ: با توجه به توضیحات کتاب، چند قرینه این معنا را روشن میکند:
۱ـ سخن پیش از حدیث: پیامبر ابتدا از مردم درباره اولویت و سرپرستی خود بر مؤمنان پرسید و سپس فرمود: «مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَهٰذَا عَلِيٌّ مَوْلَاهُ». بنابراین، موضوع دو جمله به یکدیگر مربوط است و درباره ولایت و سرپرستی سخن میگوید.
۲ـ اهمیت مأموریت: خداوند ابلاغ نکردن این پیام را برابر با ابلاغ نکردن رسالت دانسته است؛ این اهمیت با تعیین رهبری آینده جامعه تناسب دارد.
۳ـ شیوه برگزاری مراسم: توقف کاروانها، گردآوردن مردم و تأکید بر رساندن خبر به غایبان، نشاندهنده اعلام موضوعی اساسی برای آینده مسلمانان بود.
۴ـ واکنش حاضران: تبریک گفتن و بیعت مردم با امام علی نیز با اعلام مقام ولایت و سرپرستی تناسب دارد، نه صرفاً سفارش به دوستی.
خلاصه درس پنجم دین و زندگی یازدهم
با ختم نبوت، دریافت وحی جدید پایان مییابد، اما نیاز جامعه به آموزش و تبیین دین و رهبری از بین نمیرود. بر اساس این درس، این مسئولیتها در قالب امامت ادامه پیدا میکنند و امام باید از علم و عصمت برخوردار باشد؛ به همین دلیل، معرفی او از سوی خداوند انجام میشود. آیات انذار، ولایت و تطهیر و احادیث جابر، ثقلین، منزلت و غدیر، در کتاب برای توضیح جایگاه اهلبیت و امامت بررسی میشوند. حدیث ثقلین بر پیروی همزمان از قرآن و اهلبیت تأکید دارد و واقعه غدیر، معرفی عمومی ولایت و جانشینی امام علی را نشان میدهد.
