جواب فعالیت های درس پنجم مطالعات نهم | پراکندگی زیست بوم های جهان
پاسخ کامل فعالیت های درس پنجم مطالعات اجتماعی نهم «پراکندگی زیست بوم های جهان» شامل جواب صفحات ۳۲ و ۳۵ و کاربرگه های شماره ۴، ۵ و ۶.
جواب فعالیتهای درس پنجم مطالعات نهم «پراکندگی زیستبومهای جهان» شامل پاسخ سؤالهای صفحات ۳۰، ۳۱، ۳۲ و ۳۵، کاربرگهای ۴، ۵ و ۶ و نمونهٔ بروشور گردشگری است. برای سؤالهای تصویری و نقشهخوانی، به شمارهٔ تصاویر و ترتیب نقشههای کتاب توجه کنید.
پاسخ درس بعدی : جواب فعالیت های درس ششم مطالعات نهم | زیست بوم ها در خطرند
جواب سؤال صفحه ۳۰ مطالعات نهم
به تصاویر ۱، ۲، ۳ و ۴ دقت کنید. آیا میتوانید گیاهان و جانورانی را که در این تصاویر مشاهده میکنید، نام ببرید؟ به نظر شما این گیاهان و جانوران در کدام نواحی جهان یافت میشوند؟ چرا؟
پاسخ:
| شمارهٔ تصویر | آنچه در تصویر میبینیم | ناحیهٔ زندگی و علت |
|---|---|---|
| ۱؛ بالا سمت راست | کاکتوس و بوتههای کمپشت | بیابان؛ این گیاهان با کمآبی سازگارند و بعضی از آنها آب را در اندامهای خود ذخیره میکنند. |
| ۲؛ بالا سمت چپ | خرسهای قطبی | نواحی قطبی شمال؛ پوشش بدن و لایهٔ چربی به تحمل سرما کمک میکند. |
| ۳؛ پایین سمت راست | درختان سوزنیبرگ | تایگا در شمال آسیا، اروپا و آمریکای شمالی؛ این درختان با آبوهوای سرد سازگارند. |
| ۴؛ پایین سمت چپ | درختان انبوه، گیاهان بالارونده و پوشش گیاهی چندلایه | جنگلهای بارانی استوایی؛ گرما و بارندگی فراوان، شرایط رشد پیوستهٔ گیاهان را فراهم میکند. |
جواب سؤال صفحه ۳۱ مطالعات نهم
به نقشه توجه کنید. در این نقشه، سطح زمین به هشت زیستبوم تقسیم شده است. آنها را نام ببرید و قلمروشان را روی نقشه نشان دهید.
پاسخ: برای نشان دادن قلمرو هر زیستبوم، رنگ و علامت آن را در راهنمای نقشه دنبال کنید:
| نام زیستبوم | قلمرو کلی روی نقشه |
|---|---|
| توندرا | حاشیهٔ اقیانوس منجمد شمالی در شمال آمریکای شمالی، اروپا و آسیا |
| تایگا | جنوب توندرا، در بخشهای وسیعی از کانادا، شمال اروپا و روسیه |
| جنگلهای پهنبرگ معتدله | بخشهایی از شرق آمریکای شمالی، اروپا و شرق آسیا |
| علفزارهای منطقهٔ معتدل | بخشهایی از مرکز آمریکای شمالی، جنوب آمریکای جنوبی و داخل قارهٔ آسیا |
| بیشهزارها و مراتع مدیترانهای | پیرامون دریای مدیترانه و بخشهایی از غرب آمریکای شمالی، شیلی، جنوب آفریقا و جنوب استرالیا |
| بیابان | شمال آفریقا، شبهجزیرهٔ عربستان، بخشهایی از آسیا، مرکز استرالیا و بخشهایی از قارهٔ آمریکا |
| جنگلهای بارانی استوایی | پیرامون استوا، بهویژه حوضهٔ آمازون، حوضهٔ کنگو و جنوب شرقی آسیا |
| ساوان | اطراف جنگلهای استوایی، بهویژه در آفریقا و بخشهایی از آمریکای جنوبی و شمال استرالیا |
جواب فعالیت صفحه ۳۲ مطالعات نهم
۱ـ با توجه به راهنمای نقشه، نام زیستبومهای توندرا، تایگا، جنگلهای بارانی استوایی، ساوان و بیابان را روی نقشه در محل مربوط بنویسید.
پاسخ: نامها را در محدودههای زیر بنویسید:
توندرا: نوار نزدیک قطب شمال که در نقشه با رنگ آبی روشن مشخص است.
تایگا: نوار جنوب توندرا، با رنگ سبز روشن و علامت درختان سوزنیبرگ.
جنگلهای بارانی استوایی: نواحی سبزز پررنگ اطراف استوا، مانند آمازون، کنگو و جنوب شرقی آسیا.
ساوان: نواحی سبز دارای علامت درختان پراکنده در اطراف جنگلهای استوایی، بهویژه در آفریقا.
بیابان: محدودههای زرد بسیار روشن، مانند صحرای آفریقا، عربستان و مرکز استرالیا.
۲ـ با توجه به نقشهٔ صفحهٔ پیش و با مراجعه به یک اطلس، بگویید که جنگلهای بارانی استوایی در کدام قارهها و کشورها وجود دارند و کدام کشور بیشترین وسعت جنگلهای بارانی استوایی را دارد.
پاسخ: این جنگلها بیشتر در نواحی گرم و پرباران اطراف استوا قرار دارند. نمونهٔ کشورها در هر قاره عبارتاند از:
| قاره یا منطقه | نمونهٔ کشورها |
|---|---|
| آمریکای جنوبی | برزیل، پرو، کلمبیا، اکوادور، ونزوئلا و بولیوی |
| آمریکای مرکزی، بخشی از آمریکای شمالی | پاناما، کاستاریکا و نیکاراگوئه |
| آفریقا | جمهوری دموکراتیک کنگو، جمهوری کنگو، گابون، کامرون و گینهٔ استوایی |
| آسیا | اندونزی، مالزی، برونئی و بخشهایی از فیلیپین و تایلند |
| استرالیا و اقیانوسیه | پاپوآ گینهٔ نو و بخشهایی از شمال شرقی استرالیا |
کشور برزیل بیشترین وسعت جنگلهای بارانی استوایی را دارد؛ بخش بزرگی از جنگلهای آمازون در این کشور قرار گرفته است.
📌 وجود جنگل بارانی در یک کشور به معنی جنگلی بودن تمام آن کشور نیست. همچنین «گینهٔ نو» نام یک جزیره است؛ کشور واقع در بخش شرقی آن «پاپوآ گینهٔ نو» نام دارد.
۳ـ کاربرگهٔ شمارهٔ ۴ را در کلاس انجام دهید.
پاسخ: برای کامل کردن کاربرگ ۴، پاسخهای بخش بعد را در محل مربوط بنویسید.
جواب کاربرگ شماره ۴ مطالعات نهم
۱ـ در خانههای مستطیلشکل، واژههای مناسب بگذارید: ناحیهٔ قطبی، ناحیهٔ جنب قطبی، ناحیهٔ معتدل و ناحیهٔ بینالمدارین.
پاسخ: ترتیب کادرهای سمت راست نمودار، از بالا به پایین:
۲ـ در نقطهچینها واژههای مناسب بنویسید: توندرا، تایگا (مخروطیان)، بیابان، جنگلهای استوایی.
پاسخ:
نقطهچین بالای نمودار، نزدیک قطب: توندرا
نقطهچین ردیف دوم، بالای درختان سوزنیبرگ: تایگا (مخروطیان)
نقطهچین پایینِ سمت چپ، بالای درختان انبوه: جنگلهای استوایی
نقطهچین پایینِ سمت راست، بالای کاکتوسها و زمین خشک: بیابان
۳ـ زیستبوم ساوان بین کدام زیستبومها قرار گرفته است؟
پاسخ: طبق نمودار، ساوان بین جنگلهای استوایی و بیابان قرار دارد.
۴ـ بین عرض جغرافیایی و میزان پوشش گیاهی چه رابطهای وجود دارد؟ با ذکر علت از روی نمودار توضیح دهید و مثال بزنید.
پاسخ: با افزایش عرض جغرافیایی و حرکت از استوا به سوی قطب، دما بهطور کلی کاهش مییابد و نوع پوشش گیاهی تغییر میکند. در بخشهای پرباران استوایی، جنگلهای انبوه رشد میکنند؛ در عرضهای بالاتر، جنگلهای معتدله و سپس تایگا دیده میشوند. نزدیک قطب، سرمای شدید و کوتاه بودن فصل رشد باعث میشود پوشش گیاهی بیشتر از خزه، گلسنگ و گیاهان کوتاه تشکیل شود.
البته عرض جغرافیایی بهتنهایی تعیینکننده نیست؛ برای مثال، در ناحیهٔ بینالمدارین هم جنگل استوایی وجود دارد و هم بیابان، زیرا میزان بارش آنها متفاوت است.
۵ـ بین میزان بارش و میزان پوشش گیاهی چه رابطهای وجود دارد؟ با توجه به نمودار مثال بزنید.
پاسخ: اگر دما و شرایط دیگر برای رشد مناسب باشد، با افزایش بارش، پوشش گیاهی معمولاً بیشتر و انبوهتر میشود. در پایین نمودار، بخش پرباران دارای جنگلهای استوایی است؛ با کاهش بارش، ساوان با درختان پراکنده دیده میشود و در بخش بسیار کمبارش، بیابان با پوشش گیاهی اندک قرار دارد.
جواب فعالیت صفحه ۳۵ مطالعات نهم
۴ـ کاربرگههای شمارهٔ ۵ و ۶ را کامل کنید.
پاسخ: ابتدا جدول کاربرگ ۵ را کامل میکنیم و سپس مسیر سفر و نامهٔ کاربرگ ۶ را مینویسیم.
جواب کاربرگ شماره ۵ مطالعات نهم؛ زیستبومهای جهان
با توجه به نقشهای که در سمت راست مشاهده میکنید، نوع زیستبوم را حدس بزنید و بنویسید. سپس با استفاده از دانستههای قبلی خود و آنچه در کتاب خواندهاید، جدول را کامل کنید.
پاسخ: ردیفهای جدول زیر با ترتیب نقشههای کاربرگ، از بالا به پایین، هماهنگاند.
| ردیف نقشه | نام زیستبوم | آبوهوا | دو نمونه جانور و یک نمونه گیاه غالب |
|---|---|---|---|
| اول | تایگا | سرد؛ زمستانهای طولانی و تابستانهای کوتاه | جانوران: گرگ خاکستری و گوزن موس گیاه: کاج |
| دوم | توندرا | بسیار سرد؛ زمستانهای طولانی و تابستانهای کوتاه و خنک | جانوران: خرس قطبی و روباه قطبی گیاه: خزه |
| سوم | جنگلهای بارانی استوایی | گرم، مرطوب و پرباران در سراسر سال | جانوران: شامپانزه و مار گیاه: درخت کائوچو (هِوِآ) |
| چهارم | بیابان | بسیار خشک و کمبارش؛ دارای انواع گرم و سرد | جانوران: روباه صحرایی و مارمولک گیاه: بوتهٔ خاردار |
| پنجم | ساوان | گرم در سراسر سال، با دو فصل خشک و مرطوب | جانوران: شیر و گورخر گیاه: علفهای بلند |
📌 جنگلهای بارانی استوایی آبوهوای گرم و مرطوب دارند. در ساوان نیز پوشش اصلی، علفزار است و درختانی مانند بائوباب بهصورت پراکنده رشد میکنند.
جواب کاربرگ شماره ۶ مطالعات نهم؛ شگفتیهای آفریقا
یک گروه پژوهشگر قصد دارند دربارهٔ زیستبومهای قارهٔ آفریقا تحقیق کنند. آنها میخواهند از بندر ماتادی در کشور کنگو به بندر اسکندریهٔ مصر در کنارهٔ دریای مدیترانه بروند. این گروه بهترتیب از سه نوع زیستبوم عبور میکنند. این سه زیستبوم را نام ببرید.
پاسخ: در مسیر کلی مورد نظر کاربرگ، ترتیب زیستبومها چنین است:
۱. جنگلهای بارانی استوایی
۲. ساوان
۳. بیابان
فرض کنید شما سرپرست این گروه هستید. نامهای کوتاه به دوستان خود بنویسید و در آن، نکات جالب و شگفتیهایی را که مشاهده کردهاید و یا گونههای در معرض خطر را شرح دهید.
پاسخ: نمونهٔ نامه برای این سفر فرضی:
دوستان عزیزم، سلام!
در سفر پژوهشی خود از کنگو به سوی مصر، با سه چهرهٔ متفاوت از طبیعت آفریقا آشنا شدیم. در بخش جنگلی مسیر، هوا گرم و مرطوب بود و درختان بلند، گیاهان بالارونده و پوشش سبز انبوه توجه ما را جلب کرد. راهنمای گروه دربارهٔ گوریلها و فیلهای جنگلی توضیح داد و گفت که تخریب جنگل و شکار غیرقانونی، زندگی آنها را تهدید میکند.
با ادامهٔ سفر به سوی شمال، وارد ساوان شدیم. در اینجا علفزارها گستردهتر و درختان پراکنده بودند. تفاوت فصل خشک و مرطوب بر زندگی گیاهان و جانوران این ناحیه اثر میگذارد. دیدن چشمانداز باز علفزارها پس از جنگلهای انبوه برای ما بسیار جالب بود.
سپس به بیابان رسیدیم؛ جایی با بارش اندک و پوشش گیاهی کمپشت. سازگاری شتر و روباه صحرایی با کمآبی و گرما از شگفتیهای این بخش سفر بود. سرانجام به اسکندریه در کنار دریای مدیترانه رسیدیم. این سفر به ما نشان داد که تغییر دما و بارش چگونه چهرهٔ طبیعت را عوض میکند.
به امید دیدار
دوست شما، سرپرست گروه پژوهشی
۵ـ فرض کنید قرار است به شما یک سفر رایگان همراه با گروهی از گردشگران طبیعت (اکوتوریست) جایزه بدهند. کدام زیستبوم را برای سفر انتخاب میکنید؟ چرا؟
پاسخ: این سؤال پاسخ شخصی دارد. میتوانید یکی از نمونههای زیر را متناسب با علاقهٔ خود انتخاب کنید:
نمونهٔ اول؛ جنگلهای بارانی استوایی: من جنگلهای بارانی استوایی را انتخاب میکنم؛ چون دوست دارم درختان بلند و چندطبقه، گیاهان بالارونده و جانوران متنوع آن را ببینم و با زندگی در محیط گرم و پرباران آشنا شوم.
نمونهٔ دوم؛ ساوان: من ساوان را انتخاب میکنم؛ زیرا تماشای علفزارهای وسیع، درختان بائوباب و جانورانی مانند گورخر، زرافه و فیل برایم جذاب است.
نمونهٔ سوم؛ تایگا: من تایگا را انتخاب میکنم؛ چون به جنگلهای سوزنیبرگ علاقه دارم و میخواهم بدانم گیاهان و جانوران چگونه زمستانهای سرد و طولانی را پشت سر میگذارند.
۶ـ بهطور گروهی، یک برگهٔ تبلیغاتی (بروشور) مسافرتی برای مسافران یکی از زیستبومها تهیه کنید. روی برگه، یک پیام جالب برای ترغیب گردشگران به مسافرت به آنجا بنویسید. چند تصویر جذاب از گیاهان یا جانوران آن ناحیه هم روی آن بچسبانید یا نقاشی کنید. در برگهٔ تبلیغاتی خود دربارهٔ آبوهوا، جانوران و گیاهان آن منطقه مطالبی بنویسید و به مسافران توصیه کنید که هنگام سفر به آن منطقه، چه وسایل یا لباسهایی به همراه داشته باشند.
پاسخ: نمونهٔ بروشور برای زیستبوم ساوان آفریقا:
سفر به ساوان آفریقا
به تماشای علفزارهای پهناور و زندگی شگفتانگیز جانوران بیایید!
چه منظرهای در انتظار شماست؟
علفزارهای گسترده، درختان پراکنده و آسمانی باز؛ در ساوان میتوانید تفاوت چشمانداز فصل خشک و فصل مرطوب را بشناسید.
آبوهوا:
هوا در سراسر سال گرم است، اما دو فصل خشک و مرطوب دارد. در فصل مرطوب، علفزارها سرسبزتر میشوند و در فصل خشک، دسترسی به آب برای جانوران اهمیت بیشتری پیدا میکند.
جانوران و گیاهان:
در بخشهای مختلف ساوان آفریقا، جانورانی مانند شیر، گورخر، زرافه و فیل زندگی میکنند. علفها پوشش اصلی زمیناند و درختانی مانند بائوباب بهصورت پراکنده دیده میشوند.
لباس و وسایل پیشنهادی:
لباس سبک و آستینبلند، کفش بسته و راحت، کلاه لبهدار، عینک آفتابی، بطری آب، دوربین دوچشمی و دفترچهٔ یادداشت همراه داشته باشید. لباس بارانی سبک نیز برای فصل مرطوب مناسب است.
تصاویر بروشور:
یک تصویر بزرگ از علفزار و درخت بائوباب در بالای برگه قرار دهید. پایین آن، سه تصویر کوچک از زرافه، گورخر و فیل بچسبانید و نام هر جانور را زیر تصویر بنویسید.
۷ـ تصاویر ۱، ۲، ۳ و ۴ در صفحهٔ ۳۰ کدام نواحی جغرافیایی را نشان میدهند؟ در هریک از این نواحی، کدام گیاهان و جانوران میتوانند زندگی کنند؟
پاسخ:
| تصویر | ناحیه | نمونهٔ گیاهان | نمونهٔ جانوران |
|---|---|---|---|
| ۱ | بیابان | کاکتوس و بوتههای خاردار | مارمولک و روباه صحرایی |
| ۲ | ناحیهٔ قطبی؛ مرتبط با توندرا | خزه و گلسنگ در زمینهای توندرا | خرس قطبی و روباه قطبی |
| ۳ | تایگا | کاج و دیگر درختان سوزنیبرگ | گرگ خاکستری و گوزن موس |
| ۴ | جنگلهای بارانی استوایی | درختان پهنبرگ و گیاهان بالارونده | انواع میمون، مار و پرندگان |
📌 تصویر شمارهٔ ۱ با کاکتوسها و پوشش گیاهی کمپشت، بیابان را نشان میدهد. ساوان علفزار وسیعی با درختان پراکنده است.
خلاصه درس پنجم مطالعات نهم
زیستبوم ناحیهٔ وسیعی است که گیاهان و جانوران ویژهای در آن زندگی میکنند. دما و بارش نقش مهمی در شکلگیری زیستبومها دارند و عواملی مانند ارتفاع، ناهمواری و خاک نیز بر آنها اثر میگذارند. توندرا در نزدیکی قطب شمال قرار دارد و پوشش گیاهی آن کوتاه و محدود است. در جنوب آن، تایگا با جنگلهای سوزنیبرگ گسترش یافته است. جنگلهای بارانی استوایی به دلیل گرما و بارندگی فراوان، پوشش گیاهی انبوه و تنوع زیستی زیادی دارند. ساوان علفزاری گرم با درختان پراکنده و دو فصل خشک و مرطوب است. بیابانها نیز به علت کمبود بارش، پوشش گیاهی اندکی دارند و ممکن است گرم یا سرد باشند.
مطالب پیشنهادی:
