جواب فعالیت های درس اول مطالعات نهم | زمین، مهد زیبای انسانها

در این مطلب از تاپ ناپ، جواب فعالیت‌های درس ۱ مطالعات اجتماعی نهم «زمین، مهد زیبای انسان‌ها» را می‌خوانید. پاسخ فعالیت‌های صفحات ۴، ۵، ۶ و ۸، همراه با جواب کاربرگ‌های ۱ و ۲، به‌ترتیب کتاب آمده است. برای تمرین‌های مربوط به کره و نقشه نیز راهنمای پیدا کردن مکان‌ها نوشته شده تا بتوانید پاسخ را بهتر درک کنید.

پاسخ درس بعدی: جواب فعالیت های درس دوم مطالعات نهم | حرکات زمین

جواب فعالیت صفحه ۴ مطالعات نهم

۱ـ الف) پرس‌وجو کنید که آیا تاکنون در اکتشافات فضایی، اثری از حیات در نقاط دیگر فضا یافت شده است.

پاسخ: تاکنون وجود حیات در جایی خارج از زمین به‌طور قطعی تأیید نشده است. دانشمندان در برخی اجرام آسمانی آب، مواد آلی و نشانه‌هایی از شرایط مناسب برای زندگی پیدا کرده‌اند؛ اما وجود این مواد به‌تنهایی به معنی وجود موجود زنده نیست. جست‌وجو برای یافتن حیات در فضا همچنان ادامه دارد.

ب) به نظر شما چرا در کاوش‌های فضایی به تحقیق دربارهٔ سیارهٔ بهرام (مریخ) بسیار توجه می‌شود؟

پاسخ: چون مریخ سیاره‌ای سنگی است و شواهد نشان می‌دهد در گذشته روی آن رودها و دریاچه‌هایی وجود داشته است. دانشمندان با بررسی سنگ‌ها و خاک مریخ می‌خواهند بفهمند آیا این سیاره در گذشته شرایط مناسب برای زندگی داشته و آیا نشانه‌ای از حیات میکروبی در آن باقی مانده است.

۲ـ الف) با مراجعه به کتاب‌های علوم و نجوم یا پایگاه‌های اینترنتی، چند مورد از شگفتی‌های کهکشان‌ها و اجرام آسمانی، منظومهٔ خورشیدی و سیارهٔ زمین را استخراج کنید و در کلاس بخوانید.

پاسخ: می‌توانیم نمونه‌های زیر را در کلاس بخوانیم:

• کهکشان راه شیری: خورشید فقط یکی از ستاره‌های بسیار فراوان این کهکشان است. منظومهٔ خورشیدی با همهٔ سیاره‌ها و فاصله‌های بزرگش، بخش کوچکی از راه شیری را تشکیل می‌دهد.
• جرم خورشید: حدود ۹۹٫۸ درصد جرم منظومهٔ خورشیدی در خورشید قرار دارد؛ یعنی مجموع جرم همهٔ سیاره‌ها و دیگر اجرام این منظومه در مقایسه با خورشید بسیار کم است.
• گرمای زهره: زهره با اینکه نزدیک‌ترین سیاره به خورشید نیست، داغ‌ترین سیارهٔ منظومهٔ خورشیدی است. جوّ ضخیم آن گرما را نگه می‌دارد و باعث افزایش شدید دمای سطح سیاره می‌شود.
• چرخش اورانوس: محور چرخش اورانوس به‌شدت کج است؛ به همین دلیل، این سیاره هنگام گردش به دور خورشید، تقریباً به پهلو قرار دارد.
• آب‌های زمین: حدود ۷۱ درصد سطح زمین را اقیانوس‌ها پوشانده‌اند. به همین دلیل، زمین از فضا بیشتر به رنگ آبی دیده می‌شود.
• کوه‌های زیر آب: طولانی‌ترین رشته‌کوه زمین زیر آب‌های اقیانوس قرار دارد؛ بنابراین همهٔ کوه‌های بزرگ زمین روی خشکی نیستند.

ب) به نظر شما، تفکر در این شگفتی‌ها چه ارتباطی با موضوع خداشناسی دارد؟

پاسخ: از دیدگاه خداشناسی، توجه به نظم، هماهنگی و عظمت جهان، انسان را به اندیشیدن دربارهٔ آفرینندهٔ آن دعوت می‌کند. با شناخت این شگفتی‌ها، به قدرت، علم و حکمت خداوند بیشتر پی می‌بریم و قدر نعمت‌های او را بهتر می‌دانیم.

پ) از معنی آیهٔ ۵۷ سورهٔ غافر چه می‌فهمید؟

پاسخ: آفرینش آسمان‌ها و زمین از آفرینش انسان بزرگ‌تر و شگفت‌انگیزتر است، اما بسیاری از مردم به این عظمت توجه نمی‌کنند. خدایی که چنین جهان بزرگی را آفریده، بر آفرینش انسان و زنده کردن دوبارهٔ او نیز تواناست.

جواب فعالیت صفحه ۵ مطالعات نهم

۳ـ ایران در نیمکرهٔ شمالی قرار دارد یا نیمکرهٔ جنوبی؟ نیمکرهٔ شرقی یا نیمکرهٔ غربی؟ چگونه می‌فهمید؟

پاسخ: ایران در نیمکرهٔ شمالی و نیمکرهٔ شرقی قرار دارد؛ زیرا در شمال مدار استوا و در شرق نصف‌النهار مبدأ واقع شده است. با پیدا کردن جای ایران نسبت به این دو خط روی نقشه یا کره، می‌توانیم این موضوع را تشخیص دهیم.

۴ـ چند کرهٔ جغرافیایی به کلاس بیاورید. هر گروه با یک کره کار کند.

الف) مدار استوا، مدار قطبی شمال، مدار قطبی جنوب، مدار رأس‌السرطان و مدار رأس‌الجَدی را روی کره پیدا کنید و نشان دهید.

پاسخ: برای پیدا کردن این مدارها، درجهٔ نوشته‌شده کنار آن‌ها را بخوانید:

• مدار استوا: مدار صفر درجه که زمین را به نیمکرهٔ شمالی و جنوبی تقسیم می‌کند.
• مدار رأس‌السرطان: حدود ۲۳٫۵ درجهٔ شمالی؛ در شمال استوا.
• مدار رأس‌الجَدی: حدود ۲۳٫۵ درجهٔ جنوبی؛ در جنوب استوا.
• مدار قطبی شمال: حدود ۶۶٫۵ درجهٔ شمالی؛ نزدیک قطب شمال.
• مدار قطبی جنوب: حدود ۶۶٫۵ درجهٔ جنوبی؛ نزدیک قطب جنوب.

ب) نصف‌النهار مبدأ را پیدا کنید و درجهٔ آن را بخوانید. امتداد نصف‌النهار مبدأ را در آن سوی کره پیدا کنید و درجهٔ آن را بخوانید.

پاسخ: نصف‌النهار مبدأ صفر درجه است و از گرینویچ می‌گذرد. نیمهٔ دیگر این دایره در سمت مقابل کره، نصف‌النهار ۱۸۰ درجه است. نصف‌النهار ۱۸۰ درجهٔ شرقی و ۱۸۰ درجهٔ غربی بر یکدیگر منطبق‌اند.

جواب فعالیت صفحه ۶ مطالعات نهم

۵ـ به کمک معلم، چند کرهٔ جغرافیایی را به کلاس بیاورید؛ به طوری که هر گروه، یک کره در اختیار داشته باشد. سپس در هر گروه:

الف) طول و عرض جغرافیایی یک مکان را که درجهٔ آن صفر است، روی کره نشان دهید.

پاسخ: محل برخورد مدار استوا با نصف‌النهار مبدأ را نشان می‌دهیم. این نقطه طول جغرافیایی صفر درجه و عرض جغرافیایی صفر درجه دارد و در اقیانوس اطلس، در جنوب غربی سواحل آفریقا قرار گرفته است.

ب) سه مکانی را که روی یک مدار قرار دارند، در نظر بگیرید و بگویید آیا این سه مکان عرض جغرافیایی یکسانی دارند؟ چرا؟

پاسخ: بله؛ چون هر سه مکان روی یک مدار قرار دارند، فاصلهٔ زاویه‌ای آن‌ها از استوا یکسان است. برای مثال، سه نقطه روی مدار ۳۰ درجهٔ شمالی، همگی عرض جغرافیایی ۳۰ درجهٔ شمالی دارند؛ هرچند طول جغرافیایی آن‌ها متفاوت است.

پ) سه مکانی را که روی یک نصف‌النهار قرار دارند، در نظر بگیرید و بگویید آیا این سه مکان طول جغرافیایی یکسانی دارند؟ چرا؟

پاسخ: بله؛ چون نصف‌النهار هر سه مکان با نصف‌النهار مبدأ زاویهٔ یکسانی می‌سازد. برای مثال، سه نقطه روی نصف‌النهار ۴۰ درجهٔ شرقی، همگی طول جغرافیایی ۴۰ درجهٔ شرقی دارند؛ اما عرض جغرافیایی آن‌ها می‌تواند متفاوت باشد.

۶ـ کاربرگه‌های شمارهٔ ۱ و ۲ را کامل کنید.

پاسخ: جواب هر دو کاربرگ در ادامه آمده است.

جواب کاربرگ شماره ۱ مطالعات نهم

کاربرگ اول دربارهٔ طول و عرض جغرافیایی است. در قسمت نخست، باید نام خطوط و بخش‌های مشخص‌شده روی کره را بنویسید و در قسمت دوم، مختصات سه نقطه را بخوانید.

۱ـ هر یک از عبارت‌های زیر را مانند مثال در جای مربوط بنویسید: نصف‌النهار مبدأ، قطب جنوب، استوا، عرض جغرافیایی، طول جغرافیایی.

پاسخ: عبارت‌ها را با توجه به محل پیکان‌ها به این صورت وارد کنید:

• کادر سمت چپِ بالا، متصل به خط قرمز افقی: طول جغرافیایی.
• کادر سمت راستِ میانه، متصل به خط آبی عمودی: نصف‌النهار مبدأ.
• کادر سمت چپِ میانه، متصل به خط آبی افقی: استوا.
• کادر سمت چپِ پایین، متصل به خط قرمز عمودی: عرض جغرافیایی.
• کادر پایین کره، متصل به انتهای جنوبی محور: قطب جنوب.

۲ـ با توجه به شکل، طول و عرض جغرافیایی مکان‌های زیر را بنویسید.

پاسخ:

جواب کاربرگ شماره ۲ مطالعات نهم

در این کاربرگ، مختصات چند شهر را از روی نقشهٔ استان کرمان و نواحی اطراف آن می‌خوانیم. توجه کنید که هر درجه، ۶۰ دقیقه است.

۱ـ نزدیک‌ترین طول و عرض جغرافیایی به هر یک از مکان‌های زیر را بنویسید.

پاسخ: با تقریب به نزدیک‌ترین درجه و با توجه به خطوط نقشه:

• رودبار: طول جغرافیایی ۵۸ درجهٔ شرقی و عرض جغرافیایی ۲۸ درجهٔ شمالی.
• رفسنجان: طول جغرافیایی ۵۶ درجهٔ شرقی و عرض جغرافیایی ۳۰ درجهٔ شمالی.
• یزد: طول جغرافیایی ۵۴ درجهٔ شرقی و عرض جغرافیایی ۳۲ درجهٔ شمالی.
• بندرعباس: طول جغرافیایی ۵۶ درجهٔ شرقی و عرض جغرافیایی ۲۷ درجهٔ شمالی.

۲ـ نام شهر یا روستایی را که در نقاط زیر واقع شده است، به‌طور تقریبی بنویسید.

پاسخ:

• طول ۵۸ درجهٔ شرقی و عرض ۲۶ درجه و ۳۰ دقیقهٔ شمالی: سردشت.
• طول ۵۶ درجه و ۳۰ دقیقهٔ شرقی و عرض ۳۰ درجهٔ شمالی: بردسیر.
• طول ۵۶ درجهٔ شرقی و عرض ۳۱ درجه و ۵۵ دقیقهٔ شمالی: بهاباد.

۳ـ به نظر شما، آیا ممکن است برای نشان دادن طول و عرض جغرافیایی مکانی در کشور ایران از علامت‌های غرب (W) و جنوب (S) استفاده کنیم؟ چرا؟

پاسخ: خیر؛ چون همهٔ نقاط ایران در شرق نصف‌النهار مبدأ و شمال استوا قرار دارند. بنابراین برای طول جغرافیایی مکان‌های ایران از علامت E به معنی شرقی و برای عرض جغرافیایی آن‌ها از علامت N به معنی شمالی استفاده می‌کنیم.

جواب فعالیت صفحه ۸ مطالعات نهم

به نقشه توجه کنید و از سه شهر مشهد، بندرعباس و تبریز خطی به سمت خانهٔ کعبه رسم کنید.

پاسخ: از محل هر سه شهر، خطی به نقطهٔ مشخص‌شدهٔ مکه بکشید. خط مشهد به سمت جنوب غربی می‌رود؛ خط بندرعباس بیشتر به سمت غرب و کمی به سمت جنوب است؛ خط تبریز بیشتر به سمت جنوب و کمی به سمت غرب قرار می‌گیرد.

۷ـ مردم بندرعباس برای اینکه در جهت قبله قرار بگیرند، بیشتر به سمت غرب متمایل می‌شوند یا مردم تبریز؟

پاسخ: مردم بندرعباس بیشتر به سمت غرب متمایل می‌شوند؛ زیرا مکه نسبت به بندرعباس، بیشتر در سمت غرب قرار دارد. اما مردم تبریز برای قرار گرفتن در جهت قبله، بیشتر رو به جنوب و کمی متمایل به غرب می‌ایستند.

۸ـ در آدیس‌آبابا (اتیوپی) و قاهره، قبله در کدام سمت است؟

پاسخ: با توجه به جای مکه روی نقشه:

• آدیس‌آبابا: قبله در جهت شمال شرقی است.
• قاهره: قبله در جهت جنوب شرقی است.

۹ـ با استفاده از یک نقشهٔ جهان‌نما بگویید که در مالزی قبله رو به کدام سمت است.

پاسخ: در مالزی، قبله رو به شمال غربی است؛ زیرا مکه در شمال غربی این کشور قرار دارد.

خلاصه درس اول مطالعات نهم

زمین یکی از هشت سیارهٔ منظومهٔ خورشیدی و خانهٔ انسان‌ها و دیگر جانداران است. منظومهٔ خورشیدی در کهکشان راه شیری قرار دارد. برای مشخص کردن موقعیت مکان‌ها روی زمین، از مدارها و نصف‌النهارها استفاده می‌کنیم. مدار استوا زمین را به نیمکرهٔ شمالی و جنوبی و نصف‌النهار مبدأ همراه با نصف‌النهار مقابل آن، زمین را به نیمکرهٔ شرقی و غربی تقسیم می‌کند. عرض جغرافیایی، فاصلهٔ زاویه‌ای مکان از استوا و طول جغرافیایی، فاصلهٔ زاویه‌ای نصف‌النهار مکان از نصف‌النهار مبدأ است. شناخت موقعیت مکان‌ها در مسیریابی، پیدا کردن جهت قبله و استفاده از سامانه‌های ناوبری ماهواره‌ای کاربرد دارد.