ترجمه و معنی درس دوم عربی دوازدهم انسانی؛ الوجه النافع و الوجه المضر

اَلْوَجْهُ النّافِعُ، وَ الْوَجْهُ الْمُضِرُّ
وجه سودمند و وجه زیان‌آور

ترجمه: همانا کسانی که ایمان آورده‌اند و کارهای شایسته انجام داده‌اند، بدانند که ما پاداش کسی را که کار نیکی انجام داده است، تباه نمی‌کنیم.

ترجمه: در سال ۱۸۳۳ میلادی در کشور سوئد پسری به دنیا آمد که «آلفرد نوبل» نامیده شد.

ترجمه: پدر او کارخانه‌ای برای تولید ماده «نیتروگلیسیرین» ساخته بود؛ مایعی که حتی با حرارت اندک نیز به سرعت منفجر می‌شد.

ترجمه: آلفرد از کودکی به این ماده توجه و علاقه نشان داد و با تلاش فراوان برای بهینه‌سازی آن کار کرد تا از انفجار ناخواسته‌اش جلوگیری کند.

ترجمه: آزمایشگاه کوچکی ساخت تا آزمایش‌هایش را در آن انجام دهد؛ اما متأسفانه آزمایشگاه منفجر شد و بر سر برادر کوچک‌ترش فرو ریخت و او را کشت.

ترجمه: این حادثه اراده او را سست نکرد؛ بلکه با پشتکار به کار خود ادامه داد.

ترجمه: تا اینکه توانست ماده «دینامیت» را اختراع کند؛ ماده‌ای که تنها با اراده و اقدام انسان منفجر می‌شد.

ترجمه: پس از اختراع دینامیت، مدیران شرکت‌های ساختمانی، معادن و نیروهای مسلح که مشتاق استفاده از آن بودند، به خریدش روی آوردند؛ در نتیجه دینامیت در سراسر جهان گسترش یافت.

ترجمه: آلفرد ده‌ها کارخانه و کارگاه در بیست کشور تأسیس کرد و از این راه ثروت بسیار زیادی به دست آورد؛ تا جایی که به یکی از ثروتمندترین افراد جهان تبدیل شد.

ترجمه: انسان از این ماده بهره برد و دینامیت انجام بسیاری از کارهای دشوار را آسان کرد؛ مانند حفر تونل‌ها، شکافتن کانال‌ها، ساخت جاده‌ها، کندن معادن و تبدیل کوه‌ها و تپه‌ها به دشت‌های مناسب کشاورزی.

ترجمه: یکی از کارهای بزرگی که با کمک این ماده انجام شد، انفجار زمین در کانال پاناما با مقداری دینامیت بود که به چهل تُن می‌رسید.

ترجمه: پس از آنکه نوبل دینامیت را اختراع کرد، جنگ‌ها افزایش یافت و ابزارهای کشتار و ویرانی با استفاده از این ماده بیشتر شد؛ هرچند هدف او از این اختراع، کمک به انسان در زمینه آبادانی و ساخت‌وساز بود.

نکته مهم: این قسمت نمونه روشنی از «دو چهره داشتن فناوری» است؛ یک اختراع می‌تواند هم در خدمت پیشرفت انسان قرار گیرد و هم به شکل زیان‌آور به کار رود.

ترجمه: یکی از روزنامه‌های فرانسوی هنگام مرگ برادر دیگر نوبل، به اشتباه چنین عنوانی منتشر کرد:

«ماتَ أَلْفِرِد نوبِل تاجِرُ الْمَوْتِ الَّذي أَصْبَحَ غَنِيّاً مِنْ خِلالِ إيجادِ طُرُقٍ لِقَتْلِ الْمَزيدِ مِنَ النّاسِ».

ترجمه: «آلفرد نوبل، تاجر مرگ که از راه ایجاد روش‌هایی برای کشتن تعداد بیشتری از مردم ثروتمند شده بود، مُرد.»

ترجمه: نوبل با دیدن این عنوان احساس گناه و ناامیدی کرد، اندوهگین ماند و ترسید که مردم پس از مرگش از او به بدی یاد کنند.

ترجمه: به همین دلیل بنیادی برای اعطای جایزه‌های مشهور به نام «جایزه نوبل» تأسیس کرد.

ترجمه: او ثروتش را برای تهیه جایزه‌های ارزشمند اختصاص داد تا اشتباه خود را جبران کند.

ترجمه: این جایزه هر سال به کسی داده می‌شود که در زمینه‌هایی که نوبل تعیین کرده است به بشریت سود برساند؛ از جمله صلح، شیمی، فیزیک، پزشکی، ادبیات و دیگر زمینه‌ها.

ترجمه: اما آیا امروزه این جایزه‌ها به کسانی داده می‌شود که واقعاً شایسته آن هستند؟!

ترجمه: هر اختراع علمی و هر نوآوری در فناوری دو چهره دارد: یک چهره سودمند و یک چهره زیان‌آور.

ترجمه: و انسان خردمند باید از چهره سودمند آن بهره ببرد.

پیام اصلی درس: علم و فناوری به خودی خود خوب یا بد نیستند؛ شیوه استفاده انسان از آنهاست که می‌تواند نتیجه‌ای سازنده یا ویرانگر داشته باشد.

أَجْرى: اجرا کرد، انجام داد
أَضْعَفَ: ضعیف کرد، سست کرد
اَلْإِعْمار: آباد کردن، آبادانی
أَفادَ: سود رساند
أَقْبَلَ عَلى: به … روی آورد
اَلْأَنْحاء: سمت‌ها، سوها
اَلْأَنْفاق: تونل‌ها
اِنْهَدَمَ: ویران شد، فرو ریخت
اِهْتَمَّ: اهتمام ورزید، توجه کرد
اَلْأَهْل: شایسته
اَلتَّحْويل: دگرگونی، تبدیل
اَلتَّطْوير: بهینه‌سازی، توسعه
اَلتِّقْنِيَّة: فناوری
اَلتِّلال: تپه‌ها
تَمَّ: انجام شد، کامل شد
حَدَّدَ: مشخص کرد، تعیین کرد
خَيْبَةُ الْأَمَل: ناامیدی
اَلدَّؤوب: با پشتکار، پیگیر
اَلسُّويد: سوئد
سَهَّلَ: آسان کرد
اَلسُّهول: دشت‌ها
اَلشَّقّ: شکافتن
صالِحَةٌ لِلزِّراعَة: مناسب و قابل کشت
اَلصَّبِيّ: کودک، پسر
صَحَّحَ: تصحیح کرد، درست کرد
اَلطُّنّ: تُن
اَلْفَرَنْسِيَّة: فرانسوی
اَلْفيزياء: فیزیک
قَناةُ بَنَما: کانال پاناما
اَلْقَنَوات: کانال‌ها
كَسَبَ: به دست آورد
اَلْمَجال: زمینه
اَلْمَناجِم: معادن
نَشَرَ: منتشر کرد، پخش کرد

أ. ضَعْ فِي الْفَراغِ كَلِمَةً مُناسِبَةً حَسَبَ نَصِّ الدَّرْسِ.
در جای خالی، با توجه به متن درس، واژه‌ای مناسب قرار بده.

۱- بَعْدَ اخْتِراعِ الدِّيناميتِ، اِزْدادَتْ ……………… وَ كَثُرَتْ وَسائِلُ الْقَتْلِ وَ التَّخْريبِ بِهٰذِهِ الْمادَّةِ.
پاسخ: اَلْحُروبُ
ترجمه: پس از اختراع دینامیت، جنگ‌ها افزایش یافت و ابزارهای کشتار و ویرانی با این ماده بیشتر شد.۲- أَقْبَلَ عَلى شِراءِ الدِّيناميتِ رُؤَساءُ شَرِكاتِ الْبِناءِ وَ ……………… وَ الْقُوّاتُ الْمُسَلَّحَةُ.
پاسخ: اَلْمَناجِمِ
ترجمه: مدیران شرکت‌های ساختمانی، معادن و نیروهای مسلح به خرید دینامیت روی آوردند.

۳- تُمْنَحُ جائِزَةُ نوبِل في كُلِّ ……………… إِلى مَنْ يُفيدُ الْبَشَرِيَّةَ في مَجالاتٍ مُحَدَّدَةٍ.
پاسخ: سَنَةٍ
ترجمه: جایزه نوبل هر سال به کسی اعطا می‌شود که در زمینه‌های مشخصی به بشریت سود برساند.

۴- كانَ ……………… نوبِل قَدْ أَقامَ مَصْنَعاً لِصِناعَةِ مادَّةِ «النِّيتروغِليسِرين».
پاسخ: والِدُ
ترجمه: پدر نوبل کارخانه‌ای برای تولید ماده نیتروگلیسیرین ساخته بود.

۵- قامَ أَلْفِرِدُ بِإِنْشاءِ عَشَراتِ الْمَصانِعِ وَ الْمَعامِلِ في ……………… دَوْلَةً.
پاسخ: عِشْرينَ
ترجمه: آلفرد ده‌ها کارخانه و کارگاه در بیست کشور تأسیس کرد.

۶- بَنى نوبِلُ مُخْتَبَراً وَ لٰكِنَّهُ انْفَجَرَ وَ انْهَدَمَ، وَ تَسَبَّبَ بِقَتْلِ ……………… .
پاسخ: أَخيهِ الْأَصْغَرِ
ترجمه: نوبل آزمایشگاهی ساخت؛ اما آزمایشگاه منفجر و ویران شد و باعث مرگ برادر کوچک‌ترش شد.

ب. عَيِّنِ الصَّحيحَ وَ الْخَطَأَ حَسَبَ نَصِّ الدَّرْسِ.
با توجه به متن درس، درست و نادرست را مشخص کن.

۱- لَمْ يَكُنْ لِاخْتِراعِ الدِّيناميتِ تَأْثيرٌ في تَسْهيلِ الْأَعْمالِ الصَّعْبَةِ كَحَفْرِ الْأَنْفاقِ وَ شَقِّ الْقَنَواتِ.
ترجمه: اختراع دینامیت در آسان شدن کارهای دشوار مانند حفر تونل‌ها و شکافتن کانال‌ها تأثیری نداشت.
✗ نادرست
دینامیت بسیاری از این کارهای دشوار را آسان کرد.۲- خافَ نوبِلُ أَنْ يَذْكُرَهُ النّاسُ بِالسّوءِ بَعْدَ مَوْتِهِ؛ لِذٰلِكَ فَقَدْ بَنى مُؤَسَّسَةَ «جائِزَةِ نوبِل».
ترجمه: نوبل ترسید مردم پس از مرگش از او به بدی یاد کنند؛ بنابراین بنیاد «جایزه نوبل» را تأسیس کرد.
✓ درست

۳- اَلَّذينَ حَصَلوا عَلى جَوائِزِ نوبِل خِلالَ السَّنَواتِ الْماضِيَةِ كانوا كُلُّهُمْ أَهْلاً لِذٰلِكَ.
ترجمه: کسانی که در سال‌های گذشته جایزه نوبل دریافت کرده‌اند، همگی شایسته آن بوده‌اند.
✗ نادرست
متن درس درباره شایسته بودن همه دریافت‌کنندگان جایزه نوبل تردید مطرح می‌کند.

۴- لِكُلِّ اخْتِراعٍ عِلْمِيٍّ وَ ابْتِكارٍ فِي التِّقْنِيَّةِ وَجْهٌ نافِعٌ، وَ وَجْهٌ مُضِرٌّ.
ترجمه: هر اختراع علمی و نوآوری در فناوری یک چهره سودمند و یک چهره زیان‌آور دارد.
✓ درست

۵- إِنَّ الْمُخْتَرَعاتِ الْحَديثَةَ ساعَدَتِ الْبَشَرَ لِتَسْهيلِ أُمورِ الْحَياةِ.
ترجمه: اختراعات جدید به انسان برای آسان‌تر شدن امور زندگی کمک کرده‌اند.
✓ درست

۶- كانَ غَرَضُ نوبِل مِنِ اخْتِراعِ الدِّيناميتِ إِشاعَةَ الْحُروبِ.
ترجمه: هدف نوبل از اختراع دینامیت گسترش جنگ‌ها بود.
✗ نادرست
هدف اصلی او کمک به انسان در آبادانی و ساخت‌وساز بود.

اِخْتَبِرْ نَفْسَكَ: عَيِّنِ «الْحالَ» فِي الْجُمَلِ التّالِيَةِ.
در جمله‌های زیر «حال» را مشخص کن.

۱- وَصَلَ الْمُسافِرانِ إِلَى الْمَطارِ مُتَأَخِّرَيْنِ وَ رَكِبا الطّائِرَةَ.
ترجمه: دو مسافر با تأخیر به فرودگاه رسیدند و سوار هواپیما شدند.
حال: مُتَأَخِّرَيْنِ۲- تَجْتَهِدُ الطّالِبَةُ في أَداءِ واجِباتِها راضِيَةً وَ تُساعِدُ أُمَّها.
ترجمه: دختر دانش‌آموز با رضایت و خشنودی در انجام تکالیفش تلاش می‌کند و به مادرش کمک می‌کند.
حال: راضِيَةً

۳- يُشَجِّعُ الْمُتَفَرِّجونَ فَريقَهُمُ الْفائِزَ فَرِحينَ.
ترجمه: تماشاگران با خوشحالی تیم پیروز خود را تشویق می‌کنند.
حال: فَرِحينَ

۴- اَلطّالِبَتانِ تَقْرَآنِ دُروسَهُما مُجِدَّتَيْنِ.
ترجمه: دو دانش‌آموز دختر با جدیت درس‌هایشان را می‌خوانند.
حال: مُجِدَّتَيْنِ

اِخْتَبِرْ نَفْسَكَ: تَرْجِمِ الْآياتِ الْكَريمَةَ، ثُمَّ عَيِّنِ «الْحالَ».
آیات شریف را ترجمه کن؛ سپس «حال» را مشخص کن.

۱- ﴿… وَ خُلِقَ الْإِنْسانُ ضَعيفاً﴾ النساء: ۲۸
ترجمه: و انسان ناتوان آفریده شده است.
حال: ضَعيفاً۲- ﴿وَ لا تَهِنوا وَ لا تَحْزَنوا وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ …﴾ آل عمران: ۱۳۹
ترجمه: سست نشوید و اندوهگین نباشید، در حالی که شما برترید.
حال: أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ

۳- ﴿كانَ النّاسُ أُمَّةً واحِدَةً فَبَعَثَ اللهُ النَّبِيّينَ مُبَشِّرينَ …﴾ البقرة: ۲۱۳
ترجمه: مردم امتی یگانه بودند؛ پس خداوند پیامبران را مژده‌دهنده فرستاد.
حال: مُبَشِّرينَ

۴- ﴿يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ارْجِعي إِلى رَبِّكِ راضِيَةً مَرْضِيَّةً﴾ الفجر: ۲۷ و ۲۸
ترجمه: ای جان آرام‌یافته، در حالی که خشنود و مورد رضایت خدا هستی، به سوی پروردگارت بازگرد.
حال: راضِيَةً، مَرْضِيَّةً

۵- ﴿إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللهُ وَ رَسولُهُ وَ الَّذينَ آمَنُوا الَّذينَ يُقيمونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعونَ﴾ المائدة: ۵۵
ترجمه: سرپرست شما تنها خدا و پیامبر او و کسانی هستند که ایمان آورده‌اند؛ همان کسانی که نماز را برپا می‌دارند و زکات می‌دهند، در حالی که در رکوع هستند.
حال: هُمْ راكِعونَ

درس دوم عربی دوازدهم انسانی با عنوان «اَلْوَجْهُ النّافِعُ وَ الْوَجْهُ الْمُضِرُّ» داستان زندگی آلفرد نوبل و اختراع دینامیت را بیان می‌کند. نوبل در ابتدا قصد داشت ماده‌ای ایمن‌تر برای فعالیت‌های عمرانی و صنعتی بسازد و دینامیت نیز در حفر تونل، ساخت راه، استخراج معادن و پروژه‌های بزرگ کاربردهای فراوانی پیدا کرد.

اما همین اختراع بعدها در جنگ‌ها و کشتار انسان‌ها نیز به کار گرفته شد. این اتفاق نوبل را نگران کرد که پس از مرگش چگونه از او یاد خواهند کرد؛ به همین دلیل بخش بزرگی از ثروتش را برای ایجاد جایزه نوبل اختصاص داد.

پیام اصلی درس: هر اختراع علمی و فناوری می‌تواند یک وجه سودمند و یک وجه زیان‌آور داشته باشد و انسان خردمند باید از جنبه مفید آن استفاده کند.

در بخش قواعد نیز با «حال» یا قید حالت آشنا می‌شویم. «حال» وضعیت و چگونگی یک فرد یا چیز را هنگام انجام شدن فعل نشان می‌دهد؛ مانند «مُتَأَخِّرَيْنِ» به معنی «با تأخیر»، «فَرِحينَ» به معنی «با خوشحالی» و «راضِيَةً» به معنی «با رضایت و خشنودی».