جواب فعالیت های درس ۳ تاریخ دهم انسانی؛ صفحات ۲۰ تا ۲۸

اشیای آرامگاه توتنخامون و نقاشی غار لاسکو را به دقت ملاحظه کنید و با همفکری به پرسش‌های زیر پاسخ دهید.

الف ـ به نظر شما باستان‌شناسان با بررسی اشیای صفحه قبل و نقاشی بالا، به چه اطلاعاتی درباره گذشتگان دست می‌یابند؟

پاسخ: باستان‌شناسان از بررسی اشیای آرامگاه توتنخامون می‌توانند اطلاعاتی درباره باورها و آیین‌های مربوط به مرگ، نظام اجتماعی، وضعیت اقتصادی، هنر، فرهنگ، نوع وسایل مورد استفاده و میزان پیشرفت فنی مصریان باستان به دست آورند.

نقاشی‌های غار لاسکو نیز اطلاعاتی درباره جانوران محیط زندگی، شکار، شیوه تأمین غذا، توانایی هنری، ابزارها و برخی باورها و فعالیت‌های انسان‌های دوران پیش از تاریخ در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهد.

پاسخ: این اطلاعات به ما کمک می‌کنند جنبه‌های مختلف زندگی مردمان گذشته، مانند باورها، فرهنگ، هنر، اقتصاد، خوراک، شیوه زندگی و پیشرفت‌های فنی آنان را بهتر بشناسیم.

اهمیت چنین آثاری برای شناخت دوران پیش از تاریخ بیشتر است؛ زیرا از آن دوران نوشته و سند مکتوبی در دست نیست و بخش عمده اطلاعات ما از طریق آثار و یافته‌های باستان‌شناسی به دست می‌آید.

پاسخ پیشنهادی: اشیای باستانی پس از ورود به موزه معمولاً مراحل مختلفی را طی می‌کنند:
۱ـ تحویل گرفتن و ثبت اولیه شیء و مشخصات آن؛
۲ـ بررسی و کارشناسی برای شناسایی جنس، قدمت، محل کشف و ویژگی‌های تاریخی اثر؛
۳ـ مستندسازی، شماره‌گذاری و تهیه اطلاعات و تصاویر لازم از شیء؛
۴ـ پاک‌سازی و در صورت نیاز مرمت و تثبیت اثر به وسیله متخصصان؛
۵ـ تعیین شرایط مناسب نگهداری مانند دما، رطوبت، نور و شیوه حفاظت؛
۶ـ انتقال اثر به مخزن موزه برای نگهداری یا آماده‌سازی آن برای نمایش؛
۷ـ قرار دادن اثر منتخب در ویترین همراه با اطلاعات مربوط به آن.هدف از این مراحل، شناخت دقیق، حفاظت، مرمت و نگهداری صحیح آثار باستانی برای پژوهش و نمایش به نسل‌های امروز و آینده است.

پاسخ: معماری سردر موزه ایران باستان با الهام و الگوگیری از طاق کسری یا ایوان کسری، از آثار مشهور دوره ساسانی، طراحی شده است.

پاسخ: دوران پیش از تاریخ مربوط به زمانی است که انسان هنوز خط را اختراع نکرده بود؛ بنابراین منابع مکتوبی از آن دوران وجود ندارد و شناخت آن تا حد زیادی به یافته‌های باستان‌شناسی وابسته است.

باستان‌شناسان از طریق بررسی ابزارها، ظروف، استخوان‌ها، بقایای گیاهان و جانوران، غارها، گورها، سکونتگاه‌ها و دیگر آثار باقی‌مانده می‌توانند اطلاعاتی درباره:
۱ـ شیوه زندگی و سکونت انسان‌ها؛
۲ـ نوع خوراک و راه‌های تأمین آن؛
۳ـ شکار، کشاورزی و دامداری؛
۴ـ ابزارها و میزان پیشرفت فنی؛
۵ـ باورها و آیین‌های تدفین؛
۶ـ هنر و فرهنگ؛
۷ـ شکل‌گیری روستاها و زندگی اجتماعی
به دست آورند.

به همین دلیل، بخش عمده دانسته‌های ما درباره زندگی انسان و جوامع دوران پیش از تاریخ حاصل تحقیقات علمی باستان‌شناسان است.

نمونه گزارش: با مطالعه درس باستان‌شناسی متوجه شدم که بخش بزرگی از اطلاعات ما درباره گذشته، به‌ویژه دوران پیش از تاریخ، از بررسی آثار باقی‌مانده از انسان‌ها به دست آمده است.

اشیا، بناها، گورها، سکونتگاه‌ها، سنگ‌نوشته‌ها و دیگر آثار تاریخی می‌توانند اطلاعات زیادی درباره زندگی اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و هنری گذشتگان در اختیار ما قرار دهند. همچنین آموختم که کار باستان‌شناس فقط حفاری نیست و شامل شناسایی مکان‌های باستانی، کاوش دقیق، ثبت اطلاعات، تعیین قدمت و بررسی علمی یافته‌ها نیز می‌شود.

این درس باعث شد اهمیت آثار تاریخی و میراث فرهنگی را بهتر درک کنم و بدانم که این آثار فقط اشیای قدیمی نیستند، بلکه بخشی از هویت، تاریخ و فرهنگ ملت‌ها محسوب می‌شوند. بنابراین حفاظت از آنها و جلوگیری از تخریب یا قاچاق آثار تاریخی وظیفه‌ای مهم برای همۀ ماست.

پاسخ: باستان‌شناسی علمی است که آثار باستانی و تاریخی را برای شناخت فرهنگ و شیوه زندگی انسان‌ها و جوامع گذشته بررسی می‌کند.

بنابراین موضوع آن، آثار باقی‌مانده از انسان و جوامع گذشته و هدف اصلی آن شناخت انسان و پژوهش در فرهنگ او است.

پاسخ: مراحل اصلی کار باستان‌شناسان به ترتیب عبارت‌اند از:
۱ـ شناسایی و کشف؛
۲ـ حفاری؛
۳ـ استخراج و تنظیم اطلاعات.در مرحله نخست، مکان‌ها و محوطه‌های باستانی شناسایی می‌شوند. سپس کاوش و حفاری با دقت فراوان انجام می‌گیرد و در مرحله پایانی، آثار کشف‌شده از نظر قدمت، مواد و مصالح، کاربرد و ارتباط آنها با دیگر آثار بررسی و تحلیل می‌شوند.

پاسخ: زیرا در گورها و آرامگاه‌های باستانی علاوه بر بقایای انسان، اشیای مختلفی نیز یافت می‌شود و شیوه تدفین، معماری و مصالح آرامگاه‌ها و اشیای قرار داده‌شده در قبرها اطلاعات ارزشمندی درباره جوامع گذشته ارائه می‌کنند.

از بررسی این شواهد می‌توان درباره نظام اجتماعی، باورها، فرهنگ، وضعیت اقتصادی و میزان پیشرفت‌های فنی مردم آن دوره اطلاعات به دست آورد.

پاسخ: آثار باستانی بخشی از هویت تاریخی و میراث فرهنگی ملت‌ها هستند و اطلاعات ارزشمندی درباره زندگی و تمدن گذشتگان در اختیار انسان امروز قرار می‌دهند.

حفظ این آثار از نظر ملی اهمیت دارد؛ زیرا هر جامعه از طریق آنها با گذشته، فرهنگ و هویت خود آشنا می‌شود.

از سوی دیگر، بسیاری از آثار تاریخی بخشی از میراث مشترک بشریت هستند و شناخت آنها به درک تاریخ و تمدن انسان در سراسر جهان کمک می‌کند؛ به همین علت حفاظت، مرمت و جلوگیری از تخریب و قاچاق آنها وظیفه‌ای ملی و جهانی است.

پاسخ: باستان‌شناسی فقط برای شناخت دوران پیش از تاریخ کاربرد ندارد، بلکه در شناخت دوره‌های تاریخی نیز نقش بسیار مهمی دارد.

منابع مکتوب برای شناخت کامل دوره‌های تاریخی، به‌ویژه دوره‌های آغازین، کافی نیستند. افزون بر این، بیشتر منابع مکتوب قدیمی درباره رویدادهای سیاسی و نظامی و اقدامات فرمانروایان نوشته شده‌اند و اطلاعات کمتری درباره زندگی عادی مردم ارائه می‌کنند.

یافته‌های باستان‌شناسی به مورخان کمک می‌کنند تا:
۱ـ اطلاعات منابع مکتوب را تکمیل و بررسی کنند؛
۲ـ زندگی اجتماعی و اقتصادی مردم را بهتر بشناسند؛
۳ـ وضعیت علمی، فنی، هنری و فرهنگی جوامع را بررسی کنند؛
۴ـ روابط و تأثیرات فرهنگی و اقتصادی تمدن‌های مختلف بر یکدیگر را بشناسند.

بنابراین یافته‌های باستان‌شناسی یکی از منابع بسیار ارزشمند برای دستیابی به شناخت کامل‌تر از دوره‌های تاریخی هستند.

جمع‌بندی درس سوم: باستان‌شناسی علمی برای شناخت انسان و فرهنگ جوامع گذشته از طریق بررسی آثار باستانی و تاریخی است. محوطه‌هایی مانند شهرها، روستاها، غارها، گورستان‌ها، آرامگاه‌ها و تپه‌های باستانی اطلاعات ارزشمندی در اختیار باستان‌شناسان قرار می‌دهند. مراحل اصلی کار باستان‌شناسان شامل شناسایی و کشف، حفاری و استخراج و تنظیم اطلاعات است و برای تعیین سن آثار نیز از روش‌های علمی استفاده می‌شود. باستان‌شناسی در شناخت دوران پیش از تاریخ نقشی اساسی دارد و در دوره‌های تاریخی نیز اطلاعات منابع مکتوب را تکمیل می‌کند. موزه‌ها نیز از مهم‌ترین مراکز نگهداری، مرمت، مطالعه و نمایش آثار باستانی و میراث فرهنگی هستند.