جواب فکر کنید و پرسش های نمونه درس ۲۵ تاریخ یازدهم؛ صفحات ۲۲۱ و ۲۳۳

پاسخ: زیرا تا زمانی که مردم یک کشور خود را از نظر فکری وابسته به بیگانگان بدانند و برتری آنان را بپذیرند، دستیابی به استقلال واقعی دشوار خواهد بود.

استقلال فکری موجب می‌شود مردم به توانایی‌ها، استعدادها و ظرفیت‌های خود اعتماد کنند و باور داشته باشند که با تلاش، پشتکار و استفاده از فرهنگ و توان داخلی می‌توانند به پیشرفت، سازندگی و نوآوری برسند.

بنابراین استقلال فکری زمینه دستیابی به دیگر ابعاد استقلال، از جمله استقلال سیاسی، فرهنگی و اقتصادی را فراهم می‌کند و جامعه را از خودباختگی و وابستگی به بیگانگان دور می‌سازد.

پاسخ:
استقلال فکری: یعنی مردم یک کشور باور داشته باشند که بیگانگان برتری ذاتی بر آنان ندارند و خودشان نیز با تلاش، پشتکار، اعتمادبه‌نفس و استفاده از استعدادهای داخلی می‌توانند به پیشرفت، نوآوری و سازندگی دست یابند.

استقلال سیاسی: یعنی مدیران، مسئولان و سران کشور در تعیین خط‌مشی‌ها و اجرای برنامه‌های کشور، تابع دستور و دخالت قدرت‌های بیگانه نباشند و براساس منافع و اراده ملت خود تصمیم بگیرند.

استقلال اقتصادی: یعنی کشور در ابعاد گوناگون اقتصادی وابستگی نداشته باشد و برای تأمین نیازهای اساسی جامعه خود به دیگران وابسته نباشد. البته مبادله اقتصادی و خرید و فروش کالا میان کشورها به‌خودی‌خود به معنای از بین رفتن استقلال اقتصادی نیست.

پاسخ: مهم‌ترین دستاوردهای سیاسی انقلاب اسلامی در داخل کشور عبارت‌اند از:
۱ـ برچیده شدن رژیم وابسته و خودکامه شاهنشاهی.
۲ـ استقرار نظام جمهوری اسلامی بر پایه آرای مردم.
۳ـ تدوین قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.
۴ـ تثبیت اصل ولایت فقیه در ساختار نظام جمهوری اسلامی.
۵ـ افزایش مشارکت سیاسی مردم در اداره کشور از طریق انتخابات ریاست جمهوری، مجلس شورای اسلامی، مجلس خبرگان رهبری و شوراهای اسلامی شهر و روستا.
۶ـ دستیابی به استقلال سیاسی و کوتاه شدن دست قدرت‌های بیگانه از تصمیم‌گیری‌های کشور.
۷ـ پیوند دین و سیاست و ارائه الگویی از مردم‌سالاری دینی.
۸ـ افزایش رشد سیاسی و آگاهی عمومی مردم و حضور گسترده آنان در عرصه‌های مختلف سیاسی و اجتماعی.
۹ـ تقویت روحیه استقلال‌خواهی و نفی سلطه‌پذیری در برابر قدرت‌های خارجی.

پاسخ: براساس متن کتاب، ولایت فقیه به عنوان هسته مرکزی نظام جمهوری اسلامی، دارای مشروعیت الهی است که با مقبولیت مردمی تحقق و عینیت می‌یابد.

پاسخ: سه مورد از دستاوردهای مهم اقتصادی عبارت‌اند از:
۱ـ افزایش تولید کالاها در داخل کشور و رشد صادرات غیرنفتی.
۲ـ توجه گسترده به عمران و آبادانی روستاها و گسترش امکاناتی مانند آب، برق، مخابرات، راه، مراکز آموزشی و مراکز بهداشتی.
۳ـ توجه به صنایع سنگین و فعالیت‌های بنیادی و زیربنایی مانند صنایع نفت و پتروشیمی، ذوب‌آهن، فولاد، برق، سدسازی و توسعه و نوسازی راه‌های کشور.

پاسخ: یکی از مهم‌ترین دستاوردهای علمی و فنی پس از انقلاب، دستیابی به فناوری هسته‌ای صلح‌آمیز و چرخه کامل سوخت هسته‌ای است.

چرخه سوخت هسته‌ای شامل فرایندهای فنی پیچیده برای تبدیل اورانیوم طبیعی به سوخت موردنیاز تولید انرژی هسته‌ای است. دانشمندان ایرانی با دستیابی به دانش و فناوری لازم در این زمینه توانستند ایران را در شمار کشورهایی قرار دهند که از توانایی فنی مربوط به چرخه کامل سوخت هسته‌ای برخوردارند.

نمونه پاسخ پژوهشی: آزادی یکی از مفاهیم مهم در اندیشه‌های سیاسی و اجتماعی است، اما درباره مبنا، حدود و هدف آن در مکاتب مختلف دیدگاه‌های یکسانی وجود ندارد. برای مقایسه دقیق‌تر باید توجه داشت که نه اندیشه اسلامی و نه مکاتب سیاسی غربی کاملاً یکدست نیستند؛ با این حال، می‌توان برخی تفاوت‌ها و شباهت‌های کلی را بیان کرد.

آزادی در مکتب اسلام:
در اندیشه اسلامی، انسان دارای اختیار و کرامت است و نباید بنده و مطیع خودسرانه انسان‌های دیگر باشد. آزادی در این نگاه مطلق و بدون حد و مرز نیست، بلکه در کنار قانون، اخلاق، حقوق دیگران و مسئولیت انسان در برابر خدا و جامعه معنا پیدا می‌کند.

کتاب تاریخ یازدهم نیز تأکید می‌کند که رهایی کامل از هرگونه قید و انجام اعمال خودسرانه، می‌تواند به سلب آزادی دیگران و جلوگیری از رشد و تعالی انسان منجر شود. ازاین‌رو آزادی مطلوب، آزادی‌ای است که با قانون و معنویت همراه باشد و به حفظ منافع عمومی و رشد فرد و جامعه کمک کند.

آزادی در نظام جمهوری اسلامی:
در نظام جمهوری اسلامی، آزادی از آرمان‌های اصلی انقلاب و در کنار «استقلال» و «جمهوری اسلامی» قرار گرفته است. در این دیدگاه، مردم از آزادی‌های فردی، اجتماعی و سیاسی در چارچوب قانون و موازین اسلامی برخوردارند و هم‌زمان در تعیین سرنوشت سیاسی خود از طریق انتخابات و مشارکت عمومی نقش دارند.

آزادی در مکاتب و نظام‌های سیاسی غرب:
در اندیشه سیاسی غرب دیدگاه‌های مختلفی درباره آزادی وجود دارد. در سنت‌های لیبرال، معمولاً بر آزادی فردی، حق انتخاب، آزادی بیان، آزادی اندیشه، آزادی تشکیل انجمن‌ها و محدود بودن قدرت حکومت تأکید می‌شود. در این نظام‌ها نیز آزادی مطلق نیست و قانون، حقوق دیگران، امنیت عمومی و نظم اجتماعی می‌توانند برای آن محدودیت‌هایی ایجاد کنند.

در بسیاری از نظام‌های سیاسی غربی، مبنای حقوقی آزادی بیشتر بر حقوق فردی، قوانین مصوب و اصول قانون اساسی استوار است و رابطه میان دین و حکومت نیز با توجه به ساختار هر کشور متفاوت است.

شباهت‌ها:
هر دو دیدگاه می‌توانند بر کرامت انسان، جلوگیری از اجبار و خودکامگی، رعایت حقوق افراد، قانون‌گرایی و امکان مشارکت مردم در امور اجتماعی و سیاسی تأکید داشته باشند.

تفاوت اصلی:
تفاوت مهم در مبنای تعیین حدود و هدف آزادی است. در دیدگاه اسلامی، آزادی با تعالیم دینی، مسئولیت اخلاقی و حرکت انسان به سوی رشد و کمال پیوند دارد؛ در بسیاری از مکاتب لیبرال غربی، استقلال و حق انتخاب فرد و حمایت قانونی از حقوق و آزادی‌های فردی جایگاه محوری‌تری دارد.

بنابراین نمی‌توان آزادی در اسلام را به معنای نبود آزادی و آزادی در غرب را به معنای آزادی بدون هیچ محدودیتی دانست؛ هر دو برای آزادی حدودی قائل‌اند، اما مبانی فکری و معیارهای تعیین این حدود با یکدیگر تفاوت دارند.

نکته: در مقایسه آزادی در اسلام و غرب بهتر است از تعمیم‌های مطلق پرهیز شود؛ زیرا مکاتب و نظام‌های سیاسی غربی دیدگاه‌های متنوعی درباره آزادی دارند. محور اصلی مقایسه، تفاوت در مبانی، اهداف و حدود آزادی است.

جمع‌بندی درس بیست‌وپنجم: استقلال، آزادی و جمهوری اسلامی سه آرمان محوری انقلاب اسلامی هستند. استقلال دارای ابعاد فکری، سیاسی و اقتصادی است و جمهوری اسلامی بر آرای مردم و قوانین اسلامی استوار است. براساس مطالب این درس، انقلاب اسلامی در حوزه‌های سیاسی، فرهنگی، اقتصادی، علمی و فناوری دستاوردهای گوناگونی داشته است؛ از استقرار جمهوری اسلامی و تدوین قانون اساسی و افزایش مشارکت سیاسی مردم تا توسعه زیرساخت‌ها، گسترش تولید داخلی و پیشرفت در فناوری‌هایی مانند انرژی هسته‌ای صلح‌آمیز.