جواب پاسخ دهید صفحه ۱۰۵ زمین شناسی یازدهم؛ فصل ششم

زمینه لازم از متن کتاب:

مصالح مورد نیاز برای احداث هر سازه به شاخص‌های مهندسی آن وابسته است. در احداث سازه‌ها از موادی مانند خاک، شن، ماسه و سنگ استفاده می‌شود و این مصالح باید از نظر مقاومت، نفوذپذیری و اندازه دانه‌ها شرایط مناسبی داشته باشند.

در سدهای خاکی نیز از موادی مانند خاک رس، ماسه، شن و قلوه‌سنگ استفاده می‌شود.

پاسخ: مصالح رسی دارای نفوذپذیری بسیار کمی هستند؛ بنابراین استفاده از آنها در هسته سد باعث کاهش عبور و نشت آب از بدنه سد می‌شود.

همچنین ذرات ریز رس پس از تراکم، توده‌ای نسبتاً یکپارچه ایجاد می‌کنند و به دلیل خاصیت خمیری می‌توانند مقدار محدودی تغییر شکل را بدون ایجاد ترک‌های بزرگ تحمل کنند.

پس مهم‌ترین دلیل استفاده از رس در هسته سد، ایجاد یک بخش کم‌نفوذ و جلوگیری از نشت آب است.

پاسخ: مصالح درشت‌دانه مانند شن و ماسه درشت دارای منافذ بزرگ‌تر و نفوذپذیری بیشتری هستند؛ بنابراین آب نفوذکرده به داخل بدنه سد می‌تواند به‌راحتی از میان آنها عبور کرده و از سد خارج شود.

خروج آب از طریق زهکش باعث کاهش فشار آب در منافذ بدنه سد و افزایش پایداری آن می‌شود. همچنین طراحی مناسب زهکش و لایه‌های فیلتر از حرکت و شسته شدن ذرات ریز خاک همراه آب جلوگیری می‌کند.

بنابراین از مصالح درشت‌دانه در زهکش استفاده می‌شود تا آب به‌خوبی تخلیه شود و فشار آب و خطر ناپایداری سد کاهش یابد.

نتیجه:
هسته رسی ← نفوذپذیری کم ← جلوگیری از نشت آب
زهکش درشت‌دانه ← نفوذپذیری زیاد ← خروج آب و کاهش فشار آب در سد