مطالب درسی
جواب درس ۶ علوم ششم؛ پاسخ ورزش و نیرو (۱) – صفحه ۴۰ تا ۴۶
جواب کامل درس ۶ علوم ششم - ورزش و نیرو (۱)؛ پاسخ فعالیت، گفتوگو، فکر کنید، علم و زندگی، آزمایش و کاوشگری صفحات ۴۰ تا ۴۶.
در درس ششم علوم ششم با عنوان «ورزش و نیرو (۱)» با مفهوم نیرو و اثرهای آن بر اجسام آشنا میشویم. در این درس یاد میگیریم که هل دادن و کشیدن نوعی وارد کردن نیرو است و نیرو میتواند باعث شروع حرکت، توقف، تند یا کند شدن حرکت، تغییر جهت و حتی تغییر شکل جسم شود. همچنین بررسی میکنیم که نیرو نتیجهی اثر متقابل حداقل دو جسم است و اگر چند نیرو همزمان به جسم وارد شوند، ممکن است اثر یکدیگر را تقویت یا خنثی کنند. در ادامه پاسخ کامل فعالیتها، گفتوگوها، فکر کنیدها، علم و زندگی، آزمایش و کاوشگری صفحات ۴۰ تا ۴۶ علوم ششم را به ترتیب کتاب میخوانید.
جواب فعالیت صفحه ۴۰ علوم ششم
به تصویرهای بالا نگاه کنید.
الف) در هر یک از تصویرها چه فعالیتی در حال اجرا است؟
پاسخ بر اساس هر شش تصویر کتاب:
تصویر ۱ ـ بالا سمت راست: ورزشکار در حال وزنهبرداری است و با وارد کردن نیرو، وزنه را بالا میبرد.
تصویر ۲ ـ بالا سمت چپ: بادبادک در هوا در حال حرکت است و نیروی باد بر آن اثر میگذارد.
تصویر ۳ ـ وسط سمت راست: ورزشکار در حال تیراندازی با کمان است و با کشیدن زه و رها کردن آن، نیرو به تیر وارد میشود.
تصویر ۴ ـ وسط سمت چپ: موشک در حال پرتاب شدن و حرکت به سمت بالا است.
تصویر ۵ ـ پایین سمت راست: بازیکن تنیس روی میز با راکت به توپ ضربه میزند.
تصویر ۶ ـ پایین سمت چپ: دروازهبان با وارد کردن نیرو به توپ، آن را میگیرد و متوقف میکند.
ب) نتیجهی این فعالیت بر جسم (توپ، تیر و …) چیست؟
پاسخ:
وزنهبرداری: وزنه به حرکت درمیآید و به سمت بالا جابهجا میشود.
بادبادک: نیروی باد باعث حرکت و تغییر جهت بادبادک میشود.
تیراندازی: تیر از حالت سکون خارج میشود و به حرکت درمیآید.
موشک: موشک شروع به حرکت میکند و به سمت بالا میرود.
تنیس روی میز: ضربهی راکت میتواند سرعت یا جهت حرکت توپ را تغییر دهد.
دروازهبانی: نیروی دست دروازهبان باعث کند شدن و سپس توقف توپ میشود.
وزنهبرداری: وزنه به حرکت درمیآید و به سمت بالا جابهجا میشود.
بادبادک: نیروی باد باعث حرکت و تغییر جهت بادبادک میشود.
تیراندازی: تیر از حالت سکون خارج میشود و به حرکت درمیآید.
موشک: موشک شروع به حرکت میکند و به سمت بالا میرود.
تنیس روی میز: ضربهی راکت میتواند سرعت یا جهت حرکت توپ را تغییر دهد.
دروازهبانی: نیروی دست دروازهبان باعث کند شدن و سپس توقف توپ میشود.
جواب فعالیت صفحه ۴۱ علوم ششم
در گروه خود، چند فعالیت ورزشی را طراحی کنید که در آنها اثرات نیرو نشان داده شوند؛ سپس به همراه معلّم خود به حیاط مدرسه بروید و آنها را انجام دهید. پس از بازگشت به کلاس، هر گروه نتیجهی فعالیت خود را به سایر دانشآموزان گزارش دهد.
جواب گفت و گو صفحه ۴۱ علوم ششم
جدول زیر شامل تعدادی از فعالیتهای روزانه است. در کدام مورد، جسم کشیده شده یا هل داده میشود یا هم کشیده میشود و هم هل داده میشود. ردیف اول جدول به عنوان نمونه پر شده است. شما میتوانید موارد دیگری را به جدول اضافه یا جایگزین کنید.
توجه: باز کردن درِ اتاق با توجه به جهت باز شدن در ممکن است با کشیدن یا هل دادن انجام شود؛ به همین دلیل هر دو حالت میتواند درست باشد.
آیا در این فعالیتها حالتی هست که جسم کشیده نشود یا هل داده نشود؟
پاسخ: خیر؛ در همهی این نمونهها برای جابهجا کردن یا تغییر حرکت جسم، نوعی هل دادن، فشار دادن یا کشیدن وجود دارد.
آیا میتوانیم از این فعالیتها نتیجه بگیریم: برای حرکت دادن هر جسم، باید آن را بکشیم یا هل دهیم؟
پاسخ: بله؛ در این فعالیتها مشاهده میکنیم که برای تغییر حرکت جسم باید نیرویی به آن وارد شود. هل دادن یا کشیدن نمونههایی از وارد کردن نیرو هستند.
جواب فکر کنید صفحه ۴۲ علوم ششم
در شکلهای زیر با توجه به اثر نیرو بر جسم مورد نظر، جاهای خالی را پر کنید.
پاسخ هر شش شکل:
الف) وارد کردن نیرو به جسم ممکن است سبب شروع حرکت آن شود.
ب) وارد کردن نیرو به جسم ممکن است سبب کند شدن حرکت آن شود.
پ) وارد کردن نیرو به جسم ممکن است سبب سریع یا تند شدن حرکت آن شود.
ت) وارد کردن نیرو به جسم ممکن است باعث توقف آن شود.
ث) وارد کردن نیرو به جسم میتواند سبب تغییر جهت حرکت آن شود.
ج) وارد کردن نیرو به جسم میتواند سبب تغییر شکل جسم شود.
توضیح تصاویر:
شکل الف: هل دادن واگن باعث شروع حرکت آن میشود.
شکل ب: باز شدن چتر پشت خودروی مسابقه باعث کند شدن حرکت آن میشود.
شکل پ: ورزشکاران با هل دادن وسیله باعث سریعتر شدن حرکت آن میشوند.
شکل ت: نیروی ترمز باعث توقف قطار میشود.
شکل ث: برخورد توپ با دست بازیکن باعث تغییر جهت توپ میشود.
شکل ج: ضربه به کیسهی بوکس باعث تغییر شکل آن میشود.
شکل الف: هل دادن واگن باعث شروع حرکت آن میشود.
شکل ب: باز شدن چتر پشت خودروی مسابقه باعث کند شدن حرکت آن میشود.
شکل پ: ورزشکاران با هل دادن وسیله باعث سریعتر شدن حرکت آن میشوند.
شکل ت: نیروی ترمز باعث توقف قطار میشود.
شکل ث: برخورد توپ با دست بازیکن باعث تغییر جهت توپ میشود.
شکل ج: ضربه به کیسهی بوکس باعث تغییر شکل آن میشود.
جواب علم و زندگی صفحه ۴۲ علوم ششم
با انجام دادن فعالیتهای زیر میتوانید نیرو را بهتر حس کنید:
پاسخ:
۱- مسابقهی مچاندازی در کلاس
۲- مسابقهی طنابکشی بین گروههای مختلف کلاس
۳- وارد کردن توپ با ضربهی پا به دروازه
۴- نمونه پیشنهادی: ضربه زدن با چکش به میخ یا هل دادن یک توپ سنگین
۱- مسابقهی مچاندازی در کلاس
۲- مسابقهی طنابکشی بین گروههای مختلف کلاس
۳- وارد کردن توپ با ضربهی پا به دروازه
۴- نمونه پیشنهادی: ضربه زدن با چکش به میخ یا هل دادن یک توپ سنگین
جواب سوالات صفحه ۴۳ علوم ششم
شخصی را در نظر بگیرید که در پشت یک خودروی خاموش ایستاده است (شکل الف). آیا خودرو به این علت که شخصی پشت آن ایستاده است، حرکت میکند؟
پاسخ: خیر؛ فقط نزدیک یا پشت خودرو ایستادن باعث حرکت آن نمیشود. شخص باید خودرو را هل دهد و به آن نیرو وارد کند تا امکان شروع حرکت وجود داشته باشد.
شکلهای زیر دو وضعیت را نشان میدهد که ممکن است برای شما آشنا باشد. آیا میتوانید در هر حالت تشخیص دهید چه کسی هل میدهد و چه کسی میکشد؟
پاسخ بر اساس دو تصویر:
شکل الف: دو دختر با دستهای خود یکدیگر را هل میدهند؛ یعنی هر کدام به دیگری نیرو وارد میکند.
شکل الف: دو دختر با دستهای خود یکدیگر را هل میدهند؛ یعنی هر کدام به دیگری نیرو وارد میکند.
شکل ب: دو دختر یکدیگر را میکشند؛ در این حالت نیز هر دو به یکدیگر نیرو وارد میکنند.
در شکل روبهرو مرد و اسب، همدیگر را میکشند یا هل میدهند؟
پاسخ: مرد و اسب یکدیگر را میکشند.
در شکلهای الف و ب دخترها به یکدیگر نیرو وارد میکنند. آیا به نظر شما مرد و اسب نیز به هم نیرو وارد میکنند؟
پاسخ: بله؛ مرد به اسب نیرو وارد میکند و اسب نیز به مرد نیرو وارد میکند. بنابراین نیرو اثر متقابل بین دو جسم است.
جواب فکر کنید صفحه ۴۴ علوم ششم
الف) چند جسم باید بر هم اثر کنند تا نیرو ظاهر شود؟
پاسخ: حداقل دو جسم باید بر یکدیگر اثر کنند تا نیرو ظاهر شود.
ب) اگر دو جسم برهم اثر نگذارند، مانند حالتی که شخص در نزدیکی خودرو ایستاده است و خودرو را هل نمیدهد، آیا دو جسم به هم نیرو وارد میکنند؟
پاسخ: خیر؛ در این مثال تا زمانی که شخص با خودرو اثر متقابل لازم برای هل دادن نداشته باشد، نیروی هل دادن به خودرو وارد نمیشود.
جواب علم و زندگی صفحه ۴۴ علوم ششم
در علوم پایهی سوم، با بازی طنابکشی آشنا شدهاید. در این بازی دو گروه مثلاً سه نفره طناب را در دو جهت مختلف میکشند. اعضای هر دو گروه تلاش زیادی میکنند تا طناب را به طرف خودشان بکشند. گاهی اوقات طناب به سادگی حرکت نمیکند.
الف) به نظر شما در چه حالتی با اینکه بر طناب نیرو وارد میشود، طناب حرکت نمیکند؟
پاسخ: وقتی دو گروه طناب را در جهت مخالف و با نیروهای برابر بکشند، اثر نیروها یکدیگر را خنثی میکند و طناب حرکت نمیکند.
ب) در چه حالتی یکی از گروهها برنده میشود؟
پاسخ: وقتی نیروی کشش یک گروه از گروه دیگر بیشتر باشد، نیروها یکدیگر را کاملاً خنثی نمیکنند و طناب به سمت گروهی که نیروی بیشتری وارد میکند حرکت میکند.
جواب آزمایش کنید صفحه ۴۵ علوم ششم
۱- یک جسم سنگین را انتخاب کنید که با هل دادن به راحتی حرکت نکند.
۲- تلاش کنید با وارد کردن نیروی کافی آن را به حرکت درآورید.
۳- از یکی از دوستانتان بخواهید تا او نیز به جسم در همان جهت هل دادن شما نیرو وارد کند. آیا در این حالت جسم راحتتر حرکت میکند؟ توضیح دهید.
پاسخ: بله؛ وقتی هر دو نفر جسم را در یک جهت هل میدهند، اثر نیروهای آنها با هم جمع میشود و نیروی خالص بیشتری به جسم وارد میشود؛ بنابراین جسم راحتتر حرکت میکند.
۴- حال از دوستتان بخواهید از طرف مقابل به جسم نیرو وارد کند.
۵- در کدام حالت، نیروها اثر همدیگر را خنثی کردهاند و جسم حرکت نمیکند؟
پاسخ: در حالتی که دو نفر از دو جهت مخالف و با نیروی تقریباً برابر به جسم نیرو وارد کنند، نیروها میتوانند اثر همدیگر را خنثی کنند و جسم حرکت نکند.
۶- در کدام حالت، نیروها اثر یکدیگر را خنثی نمیکنند و نیروی خالص بیشتری به جسم وارد میشود و جسم سریعتر شروع به حرکت میکند؟
پاسخ: وقتی هر دو نفر جسم را در یک جهت هل دهند، نیروها یکدیگر را تقویت میکنند و جسم سریعتر شروع به حرکت میکند.
از این آزمایشها چه نتیجهای میگیرید؟
پاسخ: اگر چند نیرو در یک جهت به جسم وارد شوند، اثر آنها بیشتر میشود. اگر نیروهایی در جهت مخالف وارد شوند، ممکن است بخشی یا تمام اثر یکدیگر را خنثی کنند. حرکت جسم به نیروی خالص وارد بر آن بستگی دارد.
جواب سوال پایین صفحه ۴۵ علوم ششم
وقتی به جسمی در دو جهت مخالف نیرو وارد شود، جسم در کدام جهت حرکت خواهد کرد؟ نیروی خالص وارد بر جسم در کدام جهت است؟ برای یافتن پاسخ این پرسشها، کاوشگری صفحهی بعد را انجام دهید.
پاسخ: اگر نیروهای دو جهت برابر نباشند، جسم در جهت نیروی بزرگتر حرکت میکند و نیروی خالص نیز در همان جهت است. اگر دو نیروی مخالف برابر باشند، اثر یکدیگر را خنثی میکنند و جسمی که ساکن است، شروع به حرکت نمیکند.
جواب کاوشگری صفحه ۴۶ علوم ششم
۱- دو قرقره را روی دو لبهی یک میز نصب کنید.
۲- یک چهارچرخه بردارید و مانند شکل، نخها را به دو طرف آن ببندید و از طرف دیگر به کفهها (لیوانهای کاغذی) وصل کنید. توجه کنید که نخها باید از روی قرقره عبور کنند.
۳- وسط میز را علامتگذاری کنید و چهارچرخه را روی آن قرار دهید.
۴- یکی از دانشآموزان چهارچرخه را نگه دارد و دانشآموز دیگری در هر یک از کفهها وزنهی ۱۰۰ گرمی قرار دهد. حال چهارچرخه را با دقت رها کنید. چه چیزی مشاهده میکنید؟
پاسخ: چهارچرخه ثابت میماند؛ زیرا دو وزنه برابر هستند و نیروهای واردشده از دو طرف اثر یکدیگر را خنثی میکنند.
۵- اکنون وزنهی کفهی شمارهی یک را با وزنهی ۲۰۰ گرمی جایگزین و آزمایش را تکرار کنید. چه چیزی مشاهده میکنید؟
پاسخ: چهارچرخه به سمت کفهی شمارهی یک که وزنهی سنگینتر دارد حرکت میکند.
۶- آزمایش را با وزنههای گوناگون تکرار و جدول زیر را کامل کنید.
در کدام حالتها چهارچرخه ثابت میماند و حرکت نمیکند؟
پاسخ: در آزمایشهای ۱، ۲ و ۴.
در کدام حالتها چهارچرخه شروع به حرکت میکند؟
پاسخ: در آزمایشهای ۳، ۵ و ۶.
آیا در آزمایشهای شمارهی ۲ و ۴ به چهارچرخه نیرو وارد میشود؟ اگر پاسخ شما آری است، پس چرا جسم حرکت نمیکند؟
پاسخ: بله؛ از هر دو طرف به چهارچرخه نیرو وارد میشود، اما نیروها برابر و در جهت مخالف هستند و اثر یکدیگر را خنثی میکنند؛ بنابراین نیروی خالص صفر است و چهارچرخهی ساکن حرکت نمیکند.
به نظر شما شرط شروع به حرکت کردن یک جسم چیست؟
پاسخ: باید نیرویی به جسم وارد شود که نیروهای دیگر اثر آن را کاملاً خنثی نکنند؛ یعنی نیروی خالص وارد بر جسم صفر نباشد.
نتیجهی کاوش خود را در یک یا چند سطر بنویسید.
پاسخ: اگر دو نیروی مخالف و برابر به جسم وارد شوند، اثر یکدیگر را خنثی میکنند و جسم ساکن شروع به حرکت نمیکند. اما اگر نیروها برابر نباشند، نیروی خالص به سمت نیروی بزرگتر خواهد بود و جسم به همان سمت شروع به حرکت میکند.
نکتهی مهم درس: نیرو را نمیبینیم، اما اثر آن را مشاهده میکنیم. نیرو میتواند حرکت جسم را شروع یا متوقف کند، سرعت یا جهت آن را تغییر دهد و باعث تغییر شکل جسم شود. همچنین نیرو نتیجهی اثر متقابل اجسام است و معمولاً برای بررسی حرکت یک جسم باید همهی نیروهای وارد بر آن را در نظر بگیریم.
جمعبندی کوتاه درس ششم علوم ششم: هل دادن و کشیدن نمونههایی از وارد کردن نیرو هستند. وارد کردن نیرو میتواند باعث شروع حرکت، توقف، تند یا کند شدن حرکت، تغییر جهت و تغییر شکل جسم شود. برای ظاهر شدن نیرو حداقل دو جسم باید بر یکدیگر اثر کنند. اگر چند نیرو بر جسم وارد شوند، نیروهای همجهت اثر بیشتری ایجاد میکنند و نیروهای مخالف ممکن است اثر یکدیگر را کاهش دهند یا خنثی کنند. اگر نیروهای مخالف برابر نباشند، جسم در جهت نیروی خالص و نیروی بزرگتر حرکت میکند.
بیشتر بخوانید :
