در این مطلب جواب کارگاه متن پژوهی درس نهم فارسی دهم «کلاس نقاشی» صفحات ۶۸ و ۶۹ را بررسی میکنیم. پاسخ همه فعالیتهای قلمرو زبانی، قلمرو ادبی و قلمرو فکری مطابق ترتیب کتاب نوشته شده و نکات مهم امتحانی نیز در جای مناسب توضیح داده شدهاند.
📘 راهنمای سریع: در این کارگاه، معادلهای «نقاشی کردن»، واژههای تخصصی درس، نقش دستوری، انواع «و»، کنایه و ویژگیهای نثر شاعرانه سهراب سپهری اهمیت بیشتری دارند.
جواب قلمرو زبانی درس نهم فارسی دهم صفحه ۶۸
۱- سپهری برای کلمه «نقاشی کردن» از چه معادلهای معنایی دیگری استفاده کرده است؟
✓ پاسخ: نگار کردن، نقشبندی، رقم زدن، بستن، گرته ریختن، طرح ریختن، رونگاری، نقطهچینی، صورت دادن، نشاندن، گرته زدن و صورتگری.
⭐ نکته: سهراب سپهری برای جلوگیری از تکرار واژه «نقاشی کردن»، از واژهها و ترکیبهای متنوعی استفاده کرده است؛ همین تنوع یکی از نشانههای توانایی زبانی نویسنده است.
۲- برای هریک از موارد زیر، یک مترادف از درس بیابید.
✓ پاسخ:
برآمدگی پشت پای اسب: کُلّه
چنبره گردن: آخُره
میان دو کتف: غارِب
۳- از متن درس، چهار واژه مهم املایی بیابید و بنویسید.
✓ پاسخ پیشنهادی: وَقَب، آخُره، غارِب، مَخمصه
واژههای املایی بیشتر برای تمرین: خَلَف، صدق، رعنا، صورتگری، متواضع، مشوّش.
⭐ برای نوشتن در کتاب: چون سؤال فقط چهار واژه خواسته است، همان چهار مورد نخست کافی است.
۴- نقش دستوری کلمات مشخصشده را بنویسید.
«صاد» هرگز جانوری جز از پهلو نکشید.
✓ پاسخ:
صاد: نهاد
هرگز: قید
جانوری: مفعول
پهلو: متمم
۵- از متن درس، برای هریک از انواع «و» نمونهای بیابید.
الف) واو عطف
دو یا چند واژه همنقش را به یکدیگر پیوند میدهد.
«زنگ نقاشی، دلخواه و روان بود.»
✓ پاسخ: «و» میان دلخواه / روان واو عطف است.
ب) واو پیوند
دو جمله را به یکدیگر پیوند میدهد.
«کارش نگار نقشۀ قالی بود و در آن دستی نازک داشت.»
✓ پاسخ: «و» پس از «بود» دو جمله را به هم متصل کرده و واو پیوند است.
پ) واو میانوند
اجزای یک واژه مرکب را به یکدیگر پیوند میدهد.
«در پیچ و تاب عرفانی اسلیمی…»
✓ پاسخ: «و» در ترکیب پیچوتاب میانوند است و اجزای این واژۀ مرکب را به یکدیگر پیوند میدهد.
⭐ نکته چاپ جدید: در چاپ جدید کتاب، واو میانوند نیز به این فعالیت اضافه شده است؛ پس فقط «واو عطف» و «واو پیوند» را نخوانید.
جواب قلمرو ادبی درس نهم فارسی دهم صفحه ۶۹
۱- در کدام قسمت از این متن میتوان نشانههای شاعری نویسنده را یافت؟
✓ پاسخ: نشانههای شاعری سهراب سپهری در بخشهای مختلف متن دیده میشود؛ اما در توصیف حرکت دست معلم هنگام کشیدن اسب این ویژگی آشکارتر است.
«دست معلّم از وَقَب حیوان روان شد؛ فرود آمد… چشم را نشاند… گُرده را برآورد؛ دم را آویخت… صورت از او چیزی میطلبید؛ تمامت خود میخواست.»
توضیح: تصویرسازی دقیق، جانبخشی به «صورت» و انتخاب فعلهای متنوع و تصویری، زبان این قسمت را به زبان شعر نزدیک کرده است.
۲- دو کنایه در متن درس پیدا کنید و مفهوم آنها را بنویسید.
✓ پاسخ:
صورتک به رو نداشت: کنایه از صادق، ساده و بیریا بودن
حرفی به کارش بود: کنایه از مشکل داشتن و ماهر نبودن در آن کار
📌 نمونههای بیشتر: «چشم به راه بودن» کنایه از منتظر بودن و «راه دستش نبود» کنایه از دشوار بودن کاری برای شخص است.
جواب قلمرو فکری درس نهم فارسی دهم صفحه ۶۹
۱- از نظر نویسنده، کلاس درس نقاشی در مقایسه با کلاسهای دیگر چه ویژگیهایی داشت؟
✓ پاسخ: کلاس نقاشی دلخواه، روان، شاد و صمیمی بود؛ خشکی نداشت، خیلی جدی گرفته نمیشد، خندیدن در آن آزاد بود و معلم نیز با دانشآموزان فاصله نداشت.
⭐ پاسخ کوتاه برای کتاب: کلاس نقاشی شاد، صمیمی، دوستداشتنی و به دور از خشکی و سختگیری بود.
۲- معنی و مفهوم عبارتهای زیر را بنویسید.
«خَلَف صدق نیاکان هنرور خود بود.»
✓ معنی: او جانشین شایسته و راستین هنرمندان پیش از خود بود و راه و شیوه آنان را بهخوبی ادامه میداد.
واژهها: خَلَف صدق: جانشین راستین و شایسته؛ نیاکان: گذشتگان و اجداد؛ هنرور: هنرمند.
«اسب از پهلو، اسبیِ خود را به کمال نشان میداد.»
✓ معنی: وقتی اسب از پهلو و به صورت نیمرخ دیده یا نقاشی میشد، ویژگیها و شکل مخصوص یک اسب به کاملترین صورت نمایان میشد.
مفهوم: نیمرخ برای نمایش شکل و ویژگیهای ظاهری اسب مناسبتر است.
۳- یک پرسش متناسب با متن درس طراحی کنید و پاسخ دهید.
✍️ پرسش پیشنهادی: معلم در کشیدن کدام قسمت اسب مشکل داشت و برای حل مشکل خود چه چارهای اندیشید؟
✓ پاسخ پیشنهادی: معلم در کشیدن قسمت پایین پاها و سُمهای اسب مشکل داشت؛ بنابراین زیرکانه علفزاری کشید و پاهای اسب را تا ساق در میان علفها پنهان کرد.
⭐ توجه مهم: شماره ۳ قلمرو فکری در کتاب پرسش آزاد است؛ یعنی این سؤال و پاسخ فقط یک نمونه مناسب است و دانشآموز میتواند پرسش دیگری از متن طراحی کند.
نکات مهم کارگاه متن پژوهی درس نهم فارسی دهم
کُلّه: برآمدگی پشت پای اسب
آخُره: چنبره و قوس زیر گردن اسب
غارِب: میان دو کتف اسب
وَقَب: فرورفتگی و گودی اندام
مخمصه: گرفتاری و تنگنا
صورتک به رو نداشت: صادق و بیریا بود
حرفی به کارش بود: در آن کار مشکل داشت
واو عطف: پیونددهنده واژههای همنقش
واو پیوند: پیونددهنده دو جمله
واو میانوند: پیونددهنده اجزای یک واژه مرکب
ویژگی برجسته متن: تصویرسازی شاعرانه در نثر
جمع بندی جواب درس نهم فارسی دهم
در کارگاه متنپژوهی «کلاس نقاشی»، بخش زبانی بیشتر بر تنوع واژگان نقاشی، واژههای تخصصی، نقش دستوری و کاربردهای حرف «و» تمرکز دارد. در قلمرو ادبی، توجه به زبان شاعرانه سهراب سپهری و کنایهها مهم است و در قلمرو فکری نیز باید فضای صمیمی کلاس، مفهوم عبارتهای مهم و خلاقیت معلم در حل مشکل نقاشی اسب را درک کنیم.
مطالب بیشتر :
معنی و آرایههای درس نهم کلاس نقاشی فارسی دهم؛ صفحه ۶۶ و ۶۷
معنی و آرایههای گنج حکمت شبی در کاروان فارسی دهم صفحه ۶۵
جواب کارگاه متن پژوهی درس هشتم فارسی دهم؛ قلمرو زبانی، ادبی و فکری
معنی درس هشتم سفر به بصره فارسی دهم؛ آرایههای ادبی و زبانی
