مطالب درسی
سوالات متن فصل دهم علوم هفتم با جواب؛ فصل ۱۰ گرما و بهینهسازی مصرف انرژی
سوالات متن فصل دهم علوم هفتم با جواب؛ فصل ۱۰ گرما و بهینهسازی مصرف انرژی
در این مطلب سوالات فصل دهم علوم هفتم «گرما و بهینهسازی مصرف انرژی» را با جوابهای دقیق، کوتاه و امتحانی آماده کردهایم. سؤالها بر اساس مهمترین مفاهیم کتاب درسی تنظیم شدهاند و موضوعاتی مانند دما و دماسنج، گرما و دمای تعادل، رسانش، همرفت، تابش گرمایی، عایقهای گرمایی، رادیاتور خودرو، کاهش اتلاف گرما و دمابان (فلاسک) را پوشش میدهند.
⭐ راهنمای شب امتحان: سؤالهای ستارهدار، مهمترین پرسشهای این فصل هستند. اگر زمان کمی دارید ابتدا آنها را بخوانید و در پایان، بخش درست و نادرست و جای خالی را مرور کنید.
سوالات فصل دهم علوم هفتم با جواب
دما و دماسنج
۱- هرچه جسمی گرمتر باشد، دمای آن چه تغییری میکند؟
✓ پاسخ: هرچه جسمی گرمتر باشد، دمای آن بیشتر است.
۲- آیا با حس لامسه میتوان دمای یک جسم را به طور دقیق تعیین کرد؟ ⭐
✓ پاسخ: خیر؛ با حس لامسه میتوانیم تا حدودی گرم یا سرد بودن جسم را تشخیص دهیم، اما برای اندازهگیری دقیق دما باید از دماسنج استفاده کنیم.
۳- دماسنج چیست؟ ⭐
✓ پاسخ: وسیلهای است که با استفاده از آن دما را اندازه میگیریم.
۴- دماسنج پزشکی چه کاربردی دارد؟
✓ پاسخ: برای اندازهگیری دمای بدن استفاده میشود.
۵- دماسنجهای جیوهای و الکلی چگونه دما را نشان میدهند؟ ⭐
✓ پاسخ: با گرم شدن، جیوه یا الکل درون مخزن منبسط میشود و در لوله باریک بالا میرود. ارتفاع ستون مایع درون لوله، دما را نشان میدهد.
۶- دماسنجهای نواری چگونه دما را نشان میدهند؟
✓ پاسخ: دماسنجهای نواری با تغییر رنگ دما را نشان میدهند.
۷- دماسنجهای جیوهای و الکلی بر اساس چه تغییری دما را نشان میدهند؟
✓ پاسخ: بر اساس تغییر حجم جیوه یا الکل.
۸- دماسنجهای الکلی و جیوهای چگونه درجهبندی میشوند؟ ⭐
✓ پاسخ: ابتدا مخزن دماسنج را در مخلوط آب و یخ قرار میدهند و سطح مایع را با عدد صفر مشخص میکنند. سپس آن را در مجاورت بخار آب در حال جوش قرار میدهند و سطح مایع را با عدد ۱۰۰ علامت میزنند. فاصله بین صفر تا ۱۰۰ را به صد قسمت مساوی تقسیم میکنند که هر قسمت یک درجه سلسیوس است.
۹- آب خالص در فشار یک اتمسفر در چه دماهایی یخ میزند و میجوشد؟ ⭐
✓ پاسخ: در صفر درجه سلسیوس یخ میزند و در ۱۰۰ درجه سلسیوس میجوشد.
۱۰- برای اندازهگیری دمای یک جسم با دماسنج چه میکنیم؟ ⭐
✓ پاسخ: مخزن دماسنج را در تماس با جسم قرار میدهیم و مدتی صبر میکنیم تا ارتفاع مایع در لوله باریک دیگر تغییر نکند؛ سپس عدد مقابل ارتفاع مایع را میخوانیم.
۱۱- چرا لوله دماسنج را معمولاً بلند و نازک میسازند؟ ⭐
✓ پاسخ: تا یک تغییر کوچک در حجم جیوه یا الکل باعث تغییر ارتفاع قابل ملاحظهای در لوله شود و اندازهگیری دما آسانتر و دقیقتر باشد.
۱۲- برای خواندن دقیقتر دماسنج چگونه باید به آن نگاه کنیم؟
✓ پاسخ: لوله باریک دماسنج و خط نشان مایع باید در خط افق و مقابل چشم قرار گیرند.
گرما و دمای تعادل
۱۳- وقتی دو جسم با دماهای متفاوت با یکدیگر تماس پیدا کنند چه اتفاقی میافتد؟ ⭐
✓ پاسخ: دمای جسم گرم کاهش و دمای جسم سرد افزایش مییابد تا سرانجام دمای دو جسم یکسان شود.
۱۴- دمای تعادل چیست؟ ⭐
✓ پاسخ: دمایی که پس از تماس دو جسم با دماهای متفاوت، دمای هر دو جسم به آن مقدار یکسان میرسد، دمای تعادل نام دارد.
۱۵- تعادل گرمایی چیست؟
✓ پاسخ: وقتی دو جسم در تماس با یکدیگر به دمای یکسان برسند، میگوییم با یکدیگر در تعادل گرماییاند.
۱۶- گرما چیست؟ ⭐
✓ پاسخ: به مقدار انرژیای که بر اثر اختلاف دما از جسمی به جسم دیگر منتقل میشود، گرما میگویند.
۱۷- گرما به طور طبیعی از کدام جسم به کدام جسم منتقل میشود؟ ⭐
✓ پاسخ: گرما به طور طبیعی همواره از جسم گرمتر به جسم سردتر منتقل میشود.
۱۸- یکای گرما چیست؟
✓ پاسخ: ژول (J).
۱۹- جنبوجوش مولکولهای جسم گرم و سرد چه تفاوتی دارد؟ ⭐
✓ پاسخ: در جسم گرمتر، مولکولها به طور متوسط انرژی و جنبوجوش بیشتری دارند و در جسم سردتر، انرژی و جنبوجوش مولکولها کمتر است.
۲۰- وقتی آب را گرم میکنیم، چرا دمای آن افزایش مییابد؟
✓ پاسخ: زیرا انرژی دادهشده به آب باعث افزایش انرژی و جنبش مولکولهای آب میشود و در نتیجه دمای آب افزایش مییابد.
۲۱- در انتقال گرما چه قانونی برقرار است؟
✓ پاسخ: قانون پایستگی انرژی.
روشهای انتقال گرما
۲۲- گرما به چه روشهایی منتقل میشود؟ ⭐
✓ پاسخ: به سه روش: رسانش، همرفت و تابش.
رسانش گرمایی
۲۳- رسانش گرمایی چیست؟ ⭐
✓ پاسخ: انتقال گرما از قسمت دارای دمای بیشتر به قسمت دارای دمای کمتر یک جسم، رسانش گرمایی نام دارد.
۲۴- گرما در یک میله فلزی چگونه به روش رسانش منتقل میشود؟ ⭐
✓ پاسخ: با گرم شدن یک سر میله، جنبش اتمهای آن قسمت بیشتر میشود و آنها به اتمهای مجاور انرژی منتقل میکنند. به این ترتیب گرما به تدریج از بخش گرم به بخش سرد میله منتقل میشود.
۲۵- رسانای گرما چیست؟
✓ پاسخ: به موادی که گرما را بسیار سریع منتقل میکنند، رسانای گرما میگویند؛ مانند بسیاری از فلزها.
۲۶- عایق یا نارسانای گرما چیست؟ ⭐
✓ پاسخ: به موادی که گرما را بسیار آهسته منتقل میکنند، نارسانا یا عایق گرما میگویند.
۲۷- چند نمونه عایق گرمایی نام ببرید. ⭐
✓ پاسخ: شیشه، چوب، لاستیک، هوا، پشم و چوبپنبه.
۲۸- چرا پشم شیشه و فایبرگلاس نارساناهای خوبی برای گرما هستند؟ ⭐
✓ پاسخ: به علت وجود هوای محبوس در میان آنها.
۲۹- چرا پشم، پر و پنبه میتوانند از انتقال سریع گرما جلوگیری کنند؟
✓ پاسخ: زیرا هوای موجود در لابهلای آنها باعث کاهش رسانایی گرمایی میشود.
همرفت
۳۰- همرفت چیست؟ ⭐
✓ پاسخ: روشی از انتقال گرما در مایعات و گازها است که در آن ماده با جابهجا شدن، گرما را منتقل میکند.
۳۱- جریان همرفتی در آب چگونه ایجاد میشود؟ ⭐
✓ پاسخ: قسمتی از آب که گرم میشود، منبسط شده و چگالی آن کاهش مییابد و به سمت بالا حرکت میکند. آب سردتر از بالا به پایین میآید و جای آن را میگیرد.
۳۲- با گرم شدن آب، فاصله مولکولها و چگالی آن چه تغییری میکند؟ ⭐
✓ پاسخ: فاصله مولکولها بیشتر میشود، آب منبسط میشود و در نتیجه چگالی آن کاهش مییابد.
۳۳- نسیم دریا چگونه تشکیل میشود؟ ⭐
✓ پاسخ: در طول روز خشکی زودتر از آب دریا گرم میشود. هوای روی ساحل گرم شده و به سمت بالا حرکت میکند و هوای خنک بالای دریا به سمت ساحل میآید. حاصل این فرایند نسیم دریا است.
۳۴- جریانهای همرفتی هوا چگونه میتوانند باد ایجاد کنند؟
✓ پاسخ: با بالا رفتن هوای گرم و جایگزین شدن آن با هوای سردتر، جریان هوا ایجاد میشود که به صورت باد مشاهده میشود.
تابش گرمایی
۳۵- تابش گرمایی چیست؟ ⭐
✓ پاسخ: روشی از انتقال انرژی گرمایی است که برای انجام آن به محیط مادی نیاز نیست و انرژی میتواند حتی از خلأ عبور کند.
۳۶- انرژی خورشید به چه روشی به زمین میرسد؟ ⭐
✓ پاسخ: به روش تابش گرمایی.
۳۷- چرا انرژی خورشید نمیتواند با رسانش یا همرفت به زمین برسد؟ ⭐
✓ پاسخ: زیرا رسانش و همرفت برای انتقال گرما به محیط مادی نیاز دارند، اما بین خورشید و زمین بخش بزرگی از فضا خلأ است. تابش میتواند از خلأ عبور کند.
۳۸- آیا همه اجسام انرژی تابشی منتشر میکنند؟ ⭐
✓ پاسخ: بله؛ همه اجسام بخشی از انرژی خود را به صورت تابش منتشر میکنند، اما اجسام گرمتر انرژی تابشی بیشتری منتشر میکنند.
۳۹- سطوح تیره و ناهموار چه اثری بر انرژی تابشی دارند؟ ⭐
✓ پاسخ: سطوح تیره و ناهموار انرژی تابشی بیشتری جذب میکنند.
۴۰- سطوح صاف و براق چه اثری بر انرژی تابشی دارند؟ ⭐
✓ پاسخ: مقدار کمتری از انرژی تابشی را جذب میکنند و مقدار بیشتری از آن را بازتاب میدهند.
۴۱- آسفالت یا آینه، کدامیک تابش گرمایی خورشید را بیشتر جذب میکند؟ چرا؟ ⭐
✓ پاسخ: آسفالت؛ زیرا سطح آن تیرهتر و ناهموارتر است و انرژی تابشی بیشتری جذب میکند. آینه بخش بیشتری از تابش را بازتاب میدهد.
رادیاتور و انتقال گرما
۴۲- چرا باید دمای موتور خودرو کنترل شود؟
✓ پاسخ: زیرا اگر دمای موتور بیش از حد بالا رود، ممکن است آسیب جدی ببیند و حتی بسوزد.
۴۳- وظیفه سامانه خنککننده خودرو چیست؟
✓ پاسخ: انرژی گرمایی موتور را به رادیاتور منتقل میکند تا گرما به هوای بیرون انتقال یابد.
۴۴- چرا رادیاتور خودرو فلزی، تیرهرنگ و دارای سطح بزرگ ساخته میشود؟ ⭐
✓ پاسخ: این ویژگیها باعث میشوند رادیاتور بتواند گرما را بهتر و سریعتر به هوای بیرون منتقل کند.
۴۵- رادیاتور خودرو گرما را به چه روشهایی منتقل میکند؟ ⭐
✓ پاسخ: به هر سه روش رسانش، همرفت و تابش.
۴۶- فن خنککننده خودرو چه کاری انجام میدهد؟
✓ پاسخ: هنگامی که موتور داغ میشود، فن روشن شده و باعث دور شدن هوای داغ اطراف رادیاتور میشود.
کاهش اتلاف گرما در خانه
۴۷- دمای مناسب داخل خانه، محل کار و مدرسه در فصلهای سرد چقدر است؟ ⭐
✓ پاسخ: بین ۱۸ تا ۲۱ درجه سلسیوس.
۴۸- چرا در روزهای سرد مقدار زیادی گرما از خانه تلف میشود؟ ⭐
✓ پاسخ: زیرا اختلاف دمای داخل خانه و محیط بیرون زیاد است و گرما از هوای گرم داخل خانه به محیط سرد بیرون منتقل میشود.
۴۹- چند راه برای کاهش اتلاف گرما در خانه نام ببرید. ⭐
✓ پاسخ: استفاده از سقف عایق، پنجره دوجداره، دیوار عایق، فرش یا موکت، درزگیر، رادیاتور دارای دماپا و عایق کردن مخزن آب داغ.
۵۰- کاهش اتلاف گرما در خانه چه فوایدی دارد؟
✓ پاسخ: باعث کاهش مصرف انرژی، کاهش هزینههای برق و گاز و کاهش آسیبهای زیستمحیطی ناشی از مصرف سوخت میشود.
دمابان یا فلاسک خلأ
۵۱- دمابان (فلاسک) خلأ چه کاربردی دارد؟ ⭐
✓ پاسخ: برای گرم نگه داشتن مواد گرم و خنک نگه داشتن مواد سرد برای مدت نسبتاً طولانی استفاده میشود.
۵۲- اصلیترین جزء دمابان خلأ چیست؟ ⭐
✓ پاسخ: یک بطری شیشهای دوجداره که بین دو جداره آن خلأ وجود دارد و سطح آن از داخل و بیرون نقرهاندود شده است.
۵۳- دمابان خلأ چگونه از تغییر سریع دمای نوشیدنی جلوگیری میکند؟ ⭐
✓ پاسخ: ساختار دمابان به گونهای طراحی شده است که انتقال گرما را به روشهای رسانش، همرفت و تابش تا حد زیادی کاهش دهد؛ بنابراین ماده درون آن مدت بیشتری گرم یا سرد باقی میماند.
سوالات مفهومی مهم فصل دهم
۵۴- تفاوت دما و گرما چیست؟ ⭐
✓ پاسخ: دما وضعیت گرم یا سرد بودن جسم را نشان میدهد؛ اما گرما انرژیای است که بر اثر اختلاف دما از جسم گرمتر به جسم سردتر منتقل میشود.
۵۵- تفاوت رسانش و همرفت چیست؟ ⭐
✓ پاسخ: در رسانش انرژی از ذرهای به ذره مجاور منتقل میشود، اما در همرفت خود مایع یا گاز جابهجا میشود و گرما را منتقل میکند.
۵۶- کدام روش انتقال گرما به محیط مادی نیاز ندارد؟ ⭐
✓ پاسخ: تابش گرمایی.
۵۷- چرا لباسهای پشمی در هوای سرد به گرم ماندن بدن کمک میکنند؟ ⭐
✓ پاسخ: زیرا هوای موجود در لابهلای پشم رسانایی گرمایی کمی دارد و باعث میشود گرمای بدن با سرعت کمتری به محیط منتقل شود.
درست یا نادرست فصل دهم علوم هفتم
۱- حس لامسه میتواند دمای اجسام را به طور دقیق تعیین کند. ❌ نادرست
۲- دماسنج وسیلهای برای اندازهگیری دما است. ✅ درست
۳- گرما به طور طبیعی از جسم سرد به جسم گرم منتقل میشود. ❌ نادرست
۴- یکای گرما ژول است. ✅ درست
۵- جسم گرمتر دارای مولکولهایی با جنبوجوش متوسط بیشتری است. ✅ درست
۶- گرما به سه روش رسانش، همرفت و تابش منتقل میشود. ✅ درست
۷- فلزها معمولاً رسانای خوب گرما هستند. ✅ درست
۸- هوا میتواند عایق گرمایی مناسبی باشد. ✅ درست
۹- در همرفت، مایع یا گاز جابهجا میشود. ✅ درست
۱۰- با گرم شدن بخشی از آب، چگالی آن افزایش مییابد. ❌ نادرست
۱۱- برای انتقال گرما به روش تابش وجود ماده ضروری است. ❌ نادرست
۱۲- انرژی خورشید به روش تابش به زمین میرسد. ✅ درست
۱۳- اجسام گرمتر انرژی تابشی بیشتری منتشر میکنند. ✅ درست
۱۴- سطوح تیره و ناهموار تابش بیشتری جذب میکنند. ✅ درست
۱۵- سطوح صاف و براق بخش بیشتری از تابش را بازتاب میدهند. ✅ درست
جای خالیهای مهم فصل دهم
۱- وسیله اندازهگیری دما دماسنج نام دارد.
۲- آب خالص در فشار یک اتمسفر در دمای صفر درجه سلسیوس یخ میزند.
۳- آب خالص در فشار یک اتمسفر در دمای ۱۰۰ درجه سلسیوس میجوشد.
۴- به انرژی منتقلشده بر اثر اختلاف دما گرما میگویند.
۵- گرما به طور طبیعی از جسم گرم به جسم سرد منتقل میشود.
۶- یکای گرما ژول است.
۷- سه روش انتقال گرما عبارتاند از رسانش، همرفت و تابش.
۸- موادی که گرما را بسیار آهسته منتقل میکنند عایق یا نارسانای گرما نام دارند.
۹- در جریان همرفتی، قسمت گرم مایع به طرف بالا حرکت میکند.
۱۰- با گرم شدن آب، چگالی آن کاهش مییابد.
۱۱- انرژی خورشید به روش تابش به زمین میرسد.
۱۲- سطوح تیره و ناهموار انرژی تابشی بیشتری جذب میکنند.
۱۳- بین دو جداره بطری شیشهای دمابان خلأ وجود دارد.
⭐ مهمترین سوالات فصل دهم برای شب امتحان
اگر فرصت کمی دارید، ابتدا پاسخ این سؤالها را یاد بگیرید:
- دماسنج چیست و دماسنجهای الکلی و جیوهای چگونه کار میکنند؟
- دماسنج چگونه درجهبندی میشود؟
- گرما چیست و در چه جهتی منتقل میشود؟
- دمای تعادل چیست؟
- سه روش انتقال گرما را نام ببرید.
- رسانش گرمایی چیست و چگونه انجام میشود؟
- رسانا و نارسانای گرما چیست؟
- همرفت چیست و چگونه در آب ایجاد میشود؟
- نسیم دریا چگونه تشکیل میشود؟
- تابش گرمایی چیست؟
- چرا انرژی خورشید از طریق تابش به زمین میرسد؟
- سطوح تیره و براق چه تفاوتی در جذب تابش دارند؟
- رادیاتور خودرو چگونه به خنک شدن موتور کمک میکند؟
- راههای کاهش اتلاف گرما در خانه چیست؟
- دمابان خلأ چگونه مانع انتقال سریع گرما میشود؟
جمعبندی فصل دهم علوم هفتم
در فصل «گرما و بهینهسازی مصرف انرژی» ابتدا با مفهوم دما و روش اندازهگیری آن آشنا میشویم. سپس یاد میگیریم که گرما نوعی انرژی انتقالی است که بر اثر اختلاف دما از جسم گرمتر به جسم سردتر منتقل میشود و این انتقال تا رسیدن دو جسم به دمای تعادل ادامه پیدا میکند.
یکی از مهمترین بخشهای این فصل، سه روش انتقال گرما یعنی رسانش، همرفت و تابش است. رسانش را بیشتر در جامدها مشاهده میکنیم، همرفت با جابهجایی مایعات و گازها همراه است و تابش برخلاف دو روش دیگر میتواند بدون وجود محیط مادی و حتی از خلأ انجام شود.
📘 روش پیشنهادی مطالعه: برای این فصل فقط تعریفها را حفظ نکنید. برای هر یک از سه روش انتقال گرما یک مثال در ذهن داشته باشید: میله فلزی داغ = رسانش، آب در حال گرم شدن = همرفت، رسیدن انرژی خورشید به زمین = تابش. اگر این سه مثال را همراه با دلیل آنها یاد بگیرید، پاسخ دادن به بسیاری از سؤالهای مفهومی فصل بسیار سادهتر میشود.
نمونه سوالات درس قبلی : سوالات متن فصل نهم علوم هفتم با جواب؛ فصل ۹ منابع انرژی
