مطالب درسی

معنی کلمات شعر درس پانزدهم فارسی پنجم (کاجستان) ✅ هم خانواده و مخالف

معنی شعر کاجستان فارسی پنجم همراه با متضاد مخالف و معنی لغات جدید درس 15 + نتیجه گیری و آرایه های ادبی

در این مطلبِ تاپ‌ناپ، برای درس پانزدهم فارسی پنجم «کاجستان»، همه چیز را یک‌جا و خلاصه اما کامل آماده کرده‌ایم: معنی شعر را بیت‌به‌بیت به زبانی روان آورده‌ایم، سپس معنی واژه‌ها و ترکیب‌های مهم را نوشته‌ایم. بعد، واژگانِ هم‌خانواده و متضادهای پرکاربرد را کنار «کلماتِ دشوارِ املایی» آورده‌ایم تا مرور سریع باشد. در ادامه، نتیجه‌گیری و پیام‌های تربیتیِ درس را جمع‌بندی کرده‌ایم و در پایان، آرایه‌های ادبیِ شعر (مثل تشبیه، استعاره، تشخیص و مراعات‌نظیر) را با نمونه‌های روشن از خود متن نشان داده‌ایم. هدف این صفحه، کمک به فهم سریع و دانش‌آموزپسندِ «کاجستان» است.

معنی شعر کاج فارسی پنجم دبستان

    1. در کنار خطوط سیم پیام
      خارج از ده، دو کاج روییدند
      معنی: کنار سیم‌های پیام‌رسانِ بیرونِ روستا، دو درخت کاج سبز شدند و بالا آمدند.

    1. سالیان دراز، رهگذران
      آن دو را چون دو دوست می‌دیدند
      معنی: سال‌های زیاد، عابران آن دو کاج را مثل دو رفیقِ صمیمی می‌نگریستند.

    1. روزی از روزهای پاییزی
      زیر رگبار و تازیانه‌ی باد
      معنی: در یکی از روزهای پاییز، زیر بارش و وزش تندِ باد، حادثه‌ای رخ داد.

    1. یکی از کاج‌ها به خود لرزید
      خم شد و روی دیگری افتاد
      معنی: یکی از کاج‌ها تابِ باد را نیاورد، لرزید و خم شد و بر تنِ کاجِ کناری افتاد.

    1. گفت: «ای آشنا، ببخش مرا
      خوب در حالِ من، تأمّل کن»
      معنی: گفت: «ای همراه، مرا ببخش؛ کمی در وضعِ من دقّت کن.»

    1. ریشه‌هایم ز خاک، بیرون است
      چند روزی، مرا تحمّل کن
      معنی: «ریشه‌هایم از خاک بیرون آمده؛ چند روزی مرا تحمّل کن تا سرپا شوم.»

    1. کاجِ همسایه، گفت با نرمی:
      «دوستی را نمی‌برم از یاد،
      معنی: کاجِ کنار دستی به آرامی گفت: «یادِ رفاقت‌مان از خاطرم نمی‌رود.»

    1. شاید این اتّفاق هم روزی
      ناگهان از برای من افتاد»
      معنی: «چه بسا روزی همین اتفاق ناگهان برای من هم پیش بیاید.»

    1. مهربانی به گوش باد رسید
      باد، آرام شد، ملایم شد
      معنی: خبرِ مهربانیِ آن دو به «باد» رسید؛ باد آرام گرفت و نرم وزید.

    1. کاجِ آسیب‌دیده‌یِ ما هم
      کم‌کمک، پا گرفت و سالم شد
      معنی: کاجِ آسیب‌دیده کم‌کم قوّت گرفت و حالش رو به بهبود رفت.

    1. میوه‌یِ کاج‌ها، فرو می‌ریخت
      دانه‌ها ریشه می‌زدند آسان
      معنی: مخروط‌های کاج می‌افتاد و دانه‌ها به‌آسانی در خاک می‌نشستند و ریشه می‌دواندند.

  1. ابر، باران رساند و چندی بعد
    دهِ ما، نام یافت «کاجستان»
    معنی: بارانِ ابرها رسید و پس از مدتی، روستای ما چنان پر از کاج شد که نامش «کاجستان» گذاشته شد.

معنی کلمات درس پانزدهم فارسی پنجم

واژه / ترکیب معنیِ روان
خطوط جمعِ «خط»، چندین خط
پیمودن مسافتی راهی را طی کردن؛ گذر از فاصله‌ای
سیم پیام سیمِ ارتباطی (تلفن/تلگراف)
ویولن سازِ زهی (از خانوادهٔ آرشه‌ای)
رگبار بارانِ تند و پیاپی، درشت‌دانه
به دل پسرک نشست کنایه؛ موردِ پسندِ پسرک شد
تازیانه شلاقِ چرمیِ قدیمی برای زدن
مایل بود تمایل داشت؛ دلش می‌خواست
آشنا دوست و همدمِ آشنا
مدارک اسناد و گواهی‌ها (به‌ویژه علمی)
تامل کن درنگ کن و بیندیش
غلام بنده/خدمتکار (قدیمی)
تحمل کن صبر و مدارا داشته باش
محنت رنج و اندوه
نرمی مهربانی و ملایمت
نیازموده آزموده‌نشده؛ بی‌تجربه
ملایم آرام، نرم و معتدل
در نهاد آغاز کرد؛ شروع به کاری نمود
آسیب دیده صدمه‌دیده؛ مجروح
ملاطفت مهربانی و رأفت
کم کمک آهسته‌آهسته؛ یواش‌یواش
ملک پادشاه؛ شاه
پا گرفت جان گرفت؛ استوار شد و رشد کرد
آزرده رنجیده؛ دل‌خور
نام یافت نام گرفت؛ نام‌گذاری شد
حکیمی طبیبی؛ پزشک (قدیمی)
پیش از آن که پیش از اینکه؛ قبل از اینکه
طریق راه و روش؛ شیوه
پسرک پسربچه؛ پسرِ کوچک
خامش ساکت؛ خاموش
خودرو ماشین؛ وسیلهٔ نقلیهٔ سواری
غایب حاضر نبود؛ ناپیدا
مسیر راه؛ مسیر حرکت
کرم لطف؛ بخشش
نصحیت پند و اندرز (املای رایج: «نصیحت»)
باری چند چند بار؛ چند نوبت
احتیاج دارم نیاز دارم؛ لازم دارم
غوطه خورد در آب فرو رفت/غرق شد
مطمئن شوی یقین پیدا کنی؛ خاطرجمع شوی
جامه لباس؛ پوشاک
بلافاصله بی‌درنگ؛ فوراً
سکان ابزار/فرمانِ هدایتِ کشتی
سرنگون شدن واژگون شدن؛ زیرورو شدن
برآمد بالا آمد؛ در متن: واردِ کشتی شد
مراقبت کردن مواظبت و نگهداری کردن
پسندیده آمد پسندش افتاد؛ پذیرفت
محصول حاصل؛ نتیجهٔ کار/کشت
حکم حکمت/دانش؛ داوری و دلیلِ سنجیده

مخالف و متضاد — درس پانزدهم فارسی پنجم

خارج ↔ داخل
دوست ↔ دشمن
آشنا ↔ غریبه
روز ↔ شب
خم ↔ راست
ملایم ↔ تند
سالم ↔ بیمار
آسان ↔ سخت
زیاد ↔ کم
ثروت ↔ فقر
بزرگ ↔ کوچک
زیر ↔ رو
عاقبت ↔ آغاز
بالا ↔ پایین
محکم ↔ سست
کمترین ↔ بیشترین
ناامید ↔ امیدوار

هم‌خانواده — درس پانزدهم

خطوط
خط خطاط

سالم
سلامت سلیم

عبور
عابر معابر

تشکر
شکر شکور شاکر

خبرک
اخبار مخبر

فکر
فکور تفکر افکار

کلماتِ سخت املایی — درس پانزدهم

خطوطِ سیم رهگذران تازیانه تَحمّل / تَأمّل اتّفاق کاجستان ساحل حصار ثروت نصیحت نوه‌اش احتیاج بلافاصله مطمئن خاراند بذر خاطر محصول تصوّر سقف ضرر خوابید افق آغوش

نکتهٔ سریع: در «تَحمّل / تَأمّل» تشدیدِ «م/ل» و در «مطمئن» جای همزه درست نوشته شود؛ «نوه‌اش» با نیم‌فاصله خواناتر است.

نتیجه‌گیری درس «کاجستان» (کلاس پنجم)

  • همدلی، تکیه‌گاهِ سختی‌هاست: یکی از کاج‌ها آسیب دید؛ دیگری «تحمّل» کرد و پناه شد. همراهیِ به‌موقع جان می‌بخشد.
  • مهربانی، تندباد را آرام می‌کند: «مهربانی به گوشِ باد رسید» و باد نرم شد؛ یعنی نیکی، خشونتِ محیط را هم کم می‌کند.
  • نیکی، اثرِ زنجیره‌ای دارد: بهبودِ یک کاج، به «میوه‌دادن»، «ریشه‌زدنِ دانه‌ها» و سرانجام آبادانی انجامید؛ ده «کاجستان» شد.
  • دوستیِ واقعی در عمل پیدا می‌شود: رفیقِ راستین، وقتی به او تکیه می‌دهی، «از یاد نمی‌برد» و دوام می‌آورد.
  • پیامِ پایانی: هر مهربانیِ کوچک، آینده‌ای بزرگ می‌سازد.

آرایه‌های ادبی درس «کاجستان»

نوع آرایه نمونه از شعر + توضیح کوتاه
تشبیه «آن دو را چون دو دوست می‌دیدند» — کاج‌ها به دو دوست مانند شده‌اند؛ شباهتِ نزدیکی و رفاقت را نشان می‌دهد.
استعاره «زیر تازیانهٔ باد» — باد مانند کسی تصویر شده که شلاق می‌زند؛ ضربه‌های باد تند و پی‌درپی است.
تشخیص (جان‌بخشی) «مهربانی به گوشِ باد رسید» و «باد، آرام شد» — برای باد «شنیدن» و «آرام گرفتن» قائل شده است.
مراعات نظیر واژه‌های هم‌گروهِ طبیعت: کاج، میوه، دانه، ریشه، ابر، باران — هماهنگیِ معناییِ تصاویر طبیعت.
کنایه «پا گرفت و سالم شد» — کنایه از جان‌گرفتن و قوّت یافتنِ درختِ آسیب‌دیده.
تقابل معنایی آسیب‌دیدن ⇄ سالم‌شدن، تازیانهٔ باد ⇄ آرام‌شدنِ باد — حرکت از رنج به آرامش.
واج‌آرایی/تکرار تکرارِ واج «ک» در «کم‌کمک»، «کاج»، «کاجستان» موسیقیِ درونی می‌سازد؛ تکرارِ «شد» در «آرام شد، ملایم شد» آهنگ را تشدید می‌کند.
تصویرسازی صحنه‌های دیدنی: رگبار پاییزی، خم‌شدنِ کاج، ریزشِ میوه و ریشه‌زدنِ دانه‌ها — تصاویر، داستان را زنده و قابل‌لمس می‌کند.

قبلی : جواب درک مطلب و درست و نادرست درس چهاردهم فارسی پنجم صفحه 108

بعدی : جواب درک مطلب و درست و نادرست درس پانزدهم فارسی پنجم (کاجستان)

5/5 - (1 امتیاز)

سعید شکری

علاقه‌مند به دنیای وب و تولید محتوا هستم و در تاپ ناپ تلاش می‌کنم مطالبی متنوع، ساده و کاربردی بر اساس نیاز کاربران تهیه و منتشر کنم.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا