جواب فعالیت های درس دهم مطالعات هشتم | از رحلت پیامبر تا قیام کربلا (نینوا)

در این مطلب از تاپ ناپ، جواب فعالیت‌های درس ۱۰ مطالعات اجتماعی هشتم «از رحلت پیامبر تا قیام کربلا (نینوا)» را می‌خوانید. پاسخ فعالیت‌های صفحات ۵۷، ۵۹ و ۶۱، لینک پاسخ کاربرگ ۶ و نمونه تحقیق‌های بخش به کار ببندیم صفحه ۶۲ در ادامه قرار دارد.

پاسخ درس بعدی : جواب فعالیت های درس یازدهم مطالعات هشتم | ورود اسلام به ایران

جواب فعالیت صفحه ۵۷ مطالعات هشتم

۱ـ پس از مطالعهٔ درس، با یکدیگر همفکری کنید و دلایل بروز فتنه‌ها و جنگ‌ها علیه حکومت امام علی (ع) را بیان کنید.

پاسخ: امام علی (ع) بر اجرای عدالت، تقسیم برابر بیت‌المال و انتخاب افراد شایسته برای ادارهٔ کشور تأکید داشت. این روش با خواسته‌های ریاست‌طلبان و ثروت‌اندوزانی که به امتیازهای ویژه عادت کرده بودند، سازگار نبود. آنان وقتی فهمیدند امام برای حفظ قدرت از عدالت دست نمی‌کشد و به افراد ناصالح مقام نمی‌دهد، به مخالفت و فتنه‌جویی پرداختند و جنگ‌هایی را بر حکومت ایشان تحمیل کردند.

جواب فعالیت صفحه ۵۹ مطالعات هشتم

۲ـ کاربرگهٔ شمارهٔ (۶) منشور حکومتی امام علی (ع) را انجام دهید.

پاسخ: در این کاربرگ، باید هر سخن از منشور حکومتی امام علی (ع) را به اصل مناسبِ کشورداری مربوط کنید. برای دیدن پاسخ کامل همهٔ عبارت‌ها و توضیح ارتباط آن‌ها، وارد مطلب زیر شوید.

۳ـ به طور گروهی با مراجعه به کتاب نهج‌البلاغه، چند عبارت از آن انتخاب کنید و با خط خوش روی مقوا بنویسید و در کلاس نصب کنید.

پاسخ: می‌توانید عبارت‌های زیر را انتخاب کنید. معنی‌ها به زبان ساده نوشته شده‌اند:

«صَدْرُ الْعَاقِلِ صُنْدُوقُ سِرِّهِ»
معنی: انسان خردمند، راز خود را در دل نگه می‌دارد.
نشانی: بخشی از حکمت ۶ نهج‌البلاغه.

«لَا غِنَى كَالْعَقْلِ»
معنی: هیچ ثروتی مانند خرد و دانایی نیست.
نشانی: بخشی از حکمت ۵۴ نهج‌البلاغه.

«الْقَنَاعَةُ مَالٌ لَا يَنْفَدُ»
معنی: قناعت، ثروتی است که تمام نمی‌شود.
نشانی: حکمت ۵۷ نهج‌البلاغه.

برای آماده کردن مقوا، عبارت عربی را در بالا و معنی فارسی را زیر آن بنویسید. پایین نوشته، نام امام علی (ع) و شمارهٔ حکمت را درج کنید و اطراف مقوا را با حاشیه‌ای ساده تزیین کنید.

۴ـ با مطالعهٔ درس، سه ویژگی برای حکومت معاویه بنویسید. این ویژگی‌ها چه مغایرتی با دستورات اسلام داشت؟

پاسخ:

۱ـ جذب افراد با پول و مقام: معاویه برای همراه کردن افراد بانفوذ، به آن‌ها پول و مقام می‌داد. این رفتار با عدالت، امانت‌داری در مصرف بیت‌المال و انتخاب افراد بر پایهٔ شایستگی مغایرت داشت.

۲ـ پایبند نبودن به پیمان صلح: او به تعهدات خود در صلح با امام حسن (ع) عمل نکرد. این کار برخلاف دستور اسلام دربارهٔ وفای به عهد و رعایت پیمان‌ها بود.

۳ـ انتخاب یزید و موروثی کردن خلافت: معاویه فرزندش را جانشین خود کرد؛ در حالی که طبق پیمان صلح، حق تعیین جانشین نداشت. این کار هم پیمان‌شکنی بود و هم با ضرورت شایستگی و صلاحیتِ اداره‌کنندهٔ جامعه ناسازگار بود.

جواب فعالیت صفحه ۶۱ مطالعات هشتم

۵ـ انگیزه و اهداف امام حسین (ع) از قیام عاشورا چه بود؟ فهرست کنید.

پاسخ:

۱ـ اصلاح جامعهٔ اسلامی و امت پیامبر (ص).
۲ـ امر به معروف و نهی از منکر.
۳ـ اجرای سیره و روش پیامبر (ص) و امام علی (ع).
۴ـ مقابله با حکومت ستمگر و فاسد یزید و نپذیرفتن بیعت با او.
۵ـ جلوگیری از گسترش انحراف در دین و جامعهٔ اسلامی.

۶ـ منظور از زنده نگه داشتن قیام ابا عبداللّه (ع) چیست؟ گفت‌وگو کنید.

پاسخ: یعنی هدف‌ها و پیام‌های قیام امام حسین (ع) را بشناسیم، به دیگران معرفی کنیم و در زندگی به آن‌ها عمل کنیم. شرکت آگاهانه در مراسم یادبود، مطالعهٔ درست واقعهٔ عاشورا، دفاع از حق مظلوم، مقابله با ظلم و رعایت صداقت و عدالت، راه‌هایی برای زنده نگه داشتن این قیام هستند. برای نمونه، در مدرسه در برابر زورگویی بی‌تفاوت نباشیم و با کمک معلم از دانش‌آموزی که حقش ضایع شده حمایت کنیم.

۷ـ در صورتی که در مدرسه به فیلم «روز واقعه» دسترسی دارید با راهنمایی معلم، بخش‌هایی از آن را تماشا کنید و سپس به سؤالات معلم پاسخ دهید.

پاسخ: پاسخ این فعالیت به بخش نمایش‌داده‌شده و سؤال‌های معلم بستگی دارد. برای بیان برداشت خود می‌توانید از این نمونه کمک بگیرید:

«برداشت من این است که شناخت حق باید با انتخاب درست و عمل همراه باشد. انسان نباید در برابر ظلم بی‌تفاوت بماند و یاری کردن حق را به تأخیر بیندازد. پیام قیام امام حسین (ع)، آزادگی، وفاداری و ایستادگی در برابر ستم است.»

جواب به کار ببندیم صفحه ۶۲ مطالعات هشتم

یکی از فعالیت‌ها را انتخاب کنید و انجام دهید.

۱ـ با رجوع به پایگاه الکترونیکی شبکهٔ رشد (www.Roshd.ir) دربارهٔ دلایل پیروزی مسلمانان در جنگ بدر و شکست آنان در جنگ اُحد، پژوهشی انجام دهید و گزارش آن را به صورت روزنامهٔ دیواری در کلاس نمایش دهید.

پاسخ: نمونهٔ گزارش برای روزنامهٔ دیواری:

درس‌هایی از جنگ بدر و اُحد

دلایل پیروزی مسلمانان در بدر: جنگ بدر در سال دوم هجری رخ داد. مسلمانان با وجود کمتر بودن تعداد نیروها و امکانات، با ایمان، همبستگی و شجاعت جنگیدند. فرماندهی پیامبر (ص)، رعایت نظم، همکاری رزمندگان و توکل به خدا در پیروزی آنان نقش داشت. قرآن نیز در آیهٔ ۱۲۳ سورهٔ آل‌عمران، یاری خداوند به مسلمانان در بدر را یادآوری می‌کند.

دلایل شکست مسلمانان در اُحد: در جنگ اُحد، در سال سوم هجری، مسلمانان ابتدا برتری یافتند. اما گروهی از تیراندازان، برخلاف دستور پیامبر (ص)، محل نگهبانی خود را برای جمع‌آوری غنیمت ترک کردند. دشمن از مسیر بی‌دفاع حمله کرد و نظم سپاه مسلمانان به هم خورد. نافرمانی و توجه به غنیمت، از علت‌های اصلی این شکست بود؛ آیهٔ ۱۵۲ سورهٔ آل‌عمران نیز به سستی، اختلاف و نافرمانی در این واقعه اشاره می‌کند.

نتیجهٔ پژوهش: ایمان و شجاعت باید با نظم، همکاری و عمل به مسئولیت همراه باشد. پیروزی قبلی، موفقیت همیشگی را تضمین نمی‌کند و رها کردن یک مسئولیت مهم می‌تواند به همهٔ گروه آسیب بزند.

پیشنهاد چیدمان: مقوا را به سه بخش «بدر»، «اُحد» و «درس‌های مشترک» تقسیم کنید. در بخش اُحد، طرح ساده‌ای از محل استقرار تیراندازان بکشید و در پایین روزنامه، منابع پژوهش را بنویسید.

۲ـ به چند گروه تقسیم شوید و با رجوع به پایگاه الکترونیکی شبکهٔ رشد، دربارهٔ هریک از شخصیت‌های زیر ده سطر مطلب تهیه کنید.

گروه ۱: بلال حبشی ـ گروه ۲: سمیه همسر یاسر ـ گروه ۳: عمّار ـ گروه ۴: ابوذر ـ گروه ۵: مالک اشتر

پاسخ: نمونهٔ متن ده‌سطری برای هر گروه:

گروه ۱؛ بلال حبشی

بلال حبشی از نخستین مسلمانان و یاران پیامبر اسلام (ص) بود.
او ریشهٔ حبشی داشت و در مکه زندگی می‌کرد.
بلال پیش از آزادی، در بردگی به سر می‌برد.
پس از پذیرش اسلام، به دلیل ایمانش آزار دید.
مخالفان می‌خواستند او را از اعتقاد به خدای یگانه بازگردانند.
او در برابر فشارها بر ایمان خود پایداری کرد.
بلال پس از آزادی، همراه جامعهٔ مسلمانان باقی ماند.
او به مدینه هجرت کرد و در کنار پیامبر بود.
بلال به عنوان مؤذن پیامبر شناخته می‌شود.
زندگی او نمونه‌ای از استقامت و ارزش انسان فراتر از رنگ پوست و موقعیت اجتماعی است.

گروه ۲؛ سمیه، همسر یاسر

سمیه از نخستین زنانی بود که به پیامبر اسلام (ص) ایمان آورد.
او همسر یاسر و مادر عمار بود.
این خانواده در مکه زندگی می‌کردند.
سمیه همراه همسر و فرزندش اسلام را پذیرفت.
خانوادهٔ آنان از حمایت نیرومند قبیله‌ای برخوردار نبودند.
به همین دلیل، مشرکان آنان را به‌شدت آزار می‌دادند.
سمیه با وجود فشارها از ایمان خود دست نکشید.
او به دست ابوجهل کشته شد و به شهادت رسید.
سمیه به عنوان نخستین بانوی شهید اسلام شناخته می‌شود.
سرگذشت او یادآور شجاعت و پایداری زنان در آغاز تاریخ اسلام است.

گروه ۳؛ عمار یاسر

عمار از یاران پیامبر اسلام (ص) و فرزند یاسر و سمیه بود.
او و پدر و مادرش از نخستین مسلمانان بودند.
خانوادهٔ عمار به دلیل پذیرش اسلام در مکه شکنجه شدند.
پدر و مادرش در این راه جان خود را از دست دادند.
عمار با وجود این رنج‌ها به جامعهٔ مسلمانان وفادار ماند.
او به مدینه هجرت کرد و در ساخت مسجد پیامبر همکاری داشت.
در دوران پیامبر در دفاع از مسلمانان حضور داشت.
پس از آن، از یاران و پشتیبانان امام علی (ع) شد.
عمار در جنگ صفین در سپاه امام علی (ع) جنگید و به شهادت رسید.
زندگی او نمونه‌ای از ایمان، پایداری و وفاداری به راهی است که حق می‌دانست.

گروه ۴؛ ابوذر

ابوذر غفاری از یاران شناخته‌شدهٔ پیامبر اسلام (ص) بود.
نام او جندب بن جناده بود.
او به قبیلهٔ غفار تعلق داشت.
ابوذر از مسلمانان پیشگام به شمار می‌رفت.
او به ساده‌زیستی و دوری از تجمل شهرت داشت.
در بیان دیدگاه خود دربارهٔ حق و عدالت شجاع بود.
ابوذر با ثروت‌اندوزی و مصرف نادرست اموال عمومی مخالفت می‌کرد.
در زمان عثمان، از رفتار حکومت و اطرافیان آن انتقاد کرد.
او به ربذه تبعید شد و در همان‌جا درگذشت.
سرگذشت ابوذر یادآور اهمیت عدالت‌خواهی و بی‌تفاوت نبودن در برابر نابرابری است.

گروه ۵؛ مالک اشتر

مالک اشتر از یاران وفادار و فرماندهان سپاه امام علی (ع) بود.
نام او مالک بن حارث نخعی بود.
او به شجاعت و توانایی در فرماندهی شهرت داشت.
مالک از مخالفان رفتار ناعادلانهٔ کارگزاران عثمان بود.
در دوران حکومت امام علی (ع)، از ایشان پشتیبانی کرد.
او در جنگ صفین نقش مهمی در سپاه امام داشت.
امام علی (ع) به توانایی و وفاداری او اعتماد داشت.
ایشان مالک را برای ادارهٔ مصر برگزید.
نامهٔ معروف امام به مالک، دربارهٔ عدالت و شیوهٔ رفتار با مردم است.
مالک پیش از رسیدن به مصر درگذشت و فرصت اجرای این مسئولیت را پیدا نکرد.

۳ـ دربارهٔ یکی از فرزندان، بستگان و یاران امام حسین (ع) و نقشی که در واقعهٔ عاشورا ایفا کردند تحقیق و مطلبی گردآوری کنید.

پاسخ: نمونهٔ تحقیق دربارهٔ حضرت زینب (س):

حضرت زینب (س)، دختر امام علی (ع) و حضرت فاطمه (س) و خواهر امام حسین (ع) بود. ایشان همراه کاروان امام حسین (ع) در کربلا حضور داشت و در روز عاشورا و پس از آن، رنج‌های فراوانی را تحمل کرد. پس از شهادت امام حسین (ع)، حضرت زینب در حمایت از بازماندگان کاروان و رساندن پیام قیام نقش مهمی داشت. ایشان در دوران اسارت با سخنرانی‌های روشنگرانه، اهداف قیام را بیان کرد و رفتار حکومت بنی‌امیه را آشکار ساخت. شجاعت، صبر و آگاهی او باعث شد پیام عاشورا در میان مردم گسترش یابد. زندگی حضرت زینب نشان می‌دهد که دفاع از حق، هم با ایستادگی و هم با آگاهی‌بخشی ممکن است.

خلاصه درس ۱۰ مطالعات هشتم

این درس رویدادهای پس از رحلت پیامبر (ص) تا قیام کربلا را بررسی می‌کند. پس از دوران سه خلیفهٔ نخست، امام علی (ع) حکومت را پذیرفت و بر اجرای عدالت، ساده‌زیستی و انتخاب کارگزاران شایسته تأکید کرد. مخالفت قدرت‌طلبان و صاحبان امتیاز، جنگ‌هایی را بر حکومت ایشان تحمیل کرد. پس از شهادت امام علی (ع)، امام حسن (ع) در شرایط دشوار و با سست شدن همراهی فرماندهان سپاه، صلح با معاویه را پذیرفت. معاویه به تعهدات صلح پایبند نماند و یزید را جانشین خود کرد. امام حسین (ع) با هدف اصلاح جامعه، امر به معروف و نهی از منکر و اجرای روش پیامبر و امام علی، در برابر حکومت یزید ایستاد و در کربلا به شهادت رسید. حضرت زینب (س) و امام سجاد (ع) نیز با روشنگری، پیام این قیام را به مردم رساندند.

بیشتر بخوانید :

جواب فعالیت های درس نهم مطالعات هشتم | ظهور اسلام در شبه جزیره عربستان

جواب فعالیت های درس هشتم مطالعات هشتم | رسانه ها در زندگی ما