جواب سوالات درس دوازدهم فلسفه دوازدهم انسانی | حکمت معاصر
پاسخ کامل درس ۱۲ فلسفه دوازدهم «حکمت معاصر» شامل جواب ذکر نمونه صفحه ۹۷، تطبیق و مقایسه صفحه ۱۰۶، خودارزیابی صفحه ۱۰۹، ذکر نمونه صفحه ۱۱۰ و دستهبندی و ذکر نمونه صفحه ۱۱۱ کتاب.
درس دوازدهم فلسفه دوازدهم انسانی با عنوان «حکمت معاصر» به آشنایی فیلسوفان ایرانی با اندیشههای جدید اروپا و فعالیتهای فلسفی امام خمینی، علامه طباطبایی و شهید مطهری میپردازد. پاسخ فعالیتهای صفحات ۹۷، ۱۰۶، ۱۰۹، ۱۱۰ و ۱۱۱ را در ادامه میخوانید.
جواب ذکر نمونه صفحه ۹۷ فلسفه دوازدهم
آیا میتوانید برخی مکاتب فلسفی در اروپا را که در صد سال اخیر وارد ایران شده و طرفدارانی پیدا کردهاند، نام ببرید؟
پاسخ: مارکسیسم، پوزیتیویسم، اگزیستانسیالیسم و پدیدارشناسی از نمونههای این مکتبها و جریانهای فلسفی هستند که از راه ترجمه، تدریس و پژوهش در ایران شناخته شدهاند و علاقهمندانی پیدا کردهاند.
📌 نکته: منظور سؤال، زمان آشنایی و گسترش این اندیشهها در ایران است؛ لازم نیست زمان پیدایش خود مکتب نیز در همین صد سال باشد.
جواب تطبیق و مقایسه صفحه ۱۰۶ فلسفه دوازدهم
با توجه به آنچه دربارۀ امام خمینی و علّامه طباطبایی در اینجا آمد، این دو شخصیت را با هم مقایسه کنید و ویژگیهای مشترک آنها را بیان نمایید.
پاسخ:
۱. هر دو در فلسفۀ اسلامی، بهویژه حکمت متعالیه، تسلط داشتند و در کنار فلسفه به عرفان، اخلاق و تهذیب نفس توجه میکردند.
۲. هر دو در شرایطی که تدریس فلسفه با مخالفتهایی روبهرو بود، به آموزش آن پرداختند و به زنده ماندن و گسترش مباحث فلسفی در حوزه کمک کردند.
۳. هر دو به نیازهای فکری و فرهنگی زمان خود توجه داشتند و اندیشۀ فلسفی را جدا از مسائل زندگی و جامعه نمیدانستند.
۴. هر دو شاگردان برجستهای تربیت کردند که در آموزش، تألیف و فعالیتهای فکری و اجتماعی نقش داشتند؛ شهید مطهری از شاگردان مشترک آنان بود.
۵. هر دو با تدریس و تألیف، میراث فلسفی و دینی را به نسل جدید منتقل کردند و برای توضیح و گسترش اندیشۀ اسلامی کوشیدند.
تفاوت در زمینۀ فعالیت: امام خمینی علاوه بر تدریس فلسفه و عرفان، رهبری یک نهضت سیاسی و اجتماعی را بر عهده گرفت. فعالیت علامه طباطبایی بیشتر در آموزش و پژوهش فلسفی، تفسیر قرآن، بررسی تطبیقی اندیشهها و گفتوگو با محافل دانشگاهی متمرکز بود.
جواب خودارزیابی صفحه ۱۰۹ فلسفه دوازدهم
هرکدام از ما خوب است که خود را ارزیابی کنیم و ببینیم که جزء کدام دسته قرار میگیریم و برای رسیدن به آینده بهتر باید چگونه عمل نماییم.
منظور از «دسته»، چهار گروهی است که کتاب بر اساس نظام فکری و ارتباط اندیشه با زندگی معرفی میکند:
گروه اول: کسانی که نظام فکری مشخصی ندارند و بیشتر از دیگران و فضای حاکم بر جامعه پیروی میکنند.
گروه دوم: کسانی که وارد تفکر شدهاند، اما هنوز ارتباط منظمی میان اندیشههایشان و تصمیمهای زندگی برقرار نکردهاند.
گروه سوم: کسانی که مبانی فکری نادرستی انتخاب کردهاند و بر اساس آنها به سبک زندگی ناسالم رسیدهاند.
گروه چهارم: کسانی که مبانی فکری استواری دارند و تصمیمها و دیدگاههایشان را آگاهانه بر همان مبانی بنا میکنند.
پاسخ: این فعالیت شخصی است؛ نمونههای زیر را میتوانید با توجه به وضعیت واقعی خود انتخاب و تنظیم کنید.
نمونه پاسخ اول؛ نزدیک به گروه دوم
من خودم را بیشتر در گروه دوم میبینم. دربارۀ باورها و هدفهایم فکر میکنم، اما گاهی تصمیمهایم تحت تأثیر دیگران قرار میگیرد و با آنچه درست میدانم هماهنگ نیست. برای پیشرفت، باید دلایل باورهایم را بهتر بشناسم، بیشتر مطالعه کنم و پیش از تصمیمگیری از خودم بپرسم آیا این انتخاب با اصولی که پذیرفتهام سازگار است یا نه.
نمونه پاسخ دوم؛ نزدیک به گروه اول
من در بعضی انتخابها بیشتر از دوستان و فضای مجازی پیروی میکنم و هنوز برای دیدگاههایم دلیل روشنی ندارم؛ بنابراین، در این زمینهها به گروه اول نزدیک هستم. میخواهم بهجای پذیرفتن فوری هر نظر، دربارۀ آن پرسوجو کنم، دلیل بخواهم و با کمک مطالعه و گفتوگو، نظام فکری مشخصتری بسازم.
نمونه پاسخ سوم؛ تلاش برای نزدیک شدن به گروه چهارم
تلاش میکنم باورهایم را با دلیل بپذیرم و در رفتارم نیز به آنها پایبند باشم؛ مثلاً اگر صداقت را ارزشمند میدانم، هنگام روبهرو شدن با مشکل هم راست بگویم. برای نزدیکتر شدن به گروه چهارم، باید اشتباههایم را بپذیرم، مبانی فکری خود را نقد و بررسی کنم و ارتباط اندیشه و عملم را قویتر سازم.
جواب ذکر نمونه صفحه ۱۱۰ فلسفه دوازدهم
عدالت، آرمان فطری انسانهاست. همه آرزو میکنند که در یک جامعۀ عادلانه زندگی کنند. فیلسوفان علوم سیاسی همواره تلاش کردهاند با یک تبیین فلسفی ضرورت عدالت و ابعاد آن را روشن کنند. شهید مطهری کتابی دارد با نام «عدل الهی». ایشان در این کتاب جایگاه عدل را در «وجودشناسی» تبیین میکند و ثمرات آن را تا ابعاد مختلف حیات اجتماعی انسان نشان میدهد. اکنون به عبارتی از ایشان توجه کنید که در عین کوتاهی، سیمای کلّی کتاب را به ما نشان میدهد. ایشان میگوید:
«در قرآن، از توحید گرفته تا معاد،
از نبوت تا امامت و زعامت،
و از آرمانهای فردی
تا هدفهای اجتماعی
همه بر محور عدل استوار شده است …
عدل قرآن، آنجا که به توحید یا معاد مربوط میشود، به نگرش انسان به هستی و آفرینش، شکل خاصی میدهد و به عبارت دیگر، نوعی «جهانبینی» است.
آنجا که به نبوت و تشریع و قانون مربوط میشود، یک «مقیاس» و «معیار» قانونشناسی است…
آنجا که به امامت و رهبری مربوط میشود، یک شایستگی است،
آنجا که پای اخلاق به میان میآید، آرمانی انسانی است،
و آنجا که به اجتماع کشیده میشود، یک مسئولیت است».
با توجه به آموختههای قبلی دربارۀ «هستیشناسی» و «فلسفههای مضاف»، ببینید که هر یک از عبارتهای ایشان مربوط به کدام یک از فلسفههای مضاف زیر است، شمارۀ مخصوص آن فلسفه را روبهروی عبارت بنویسید.
۱ـ انسانشناسی فلسفی
۲ـ فلسفۀ اجتماع
۳ـ فلسفۀ سیاست و حکمرانی
۴ـ فلسفۀ فقه
۵ـ فلسفۀ اخلاق
۶ـ فلسفۀ دین
(توجه: ممکن است برخی عبارتها به دو مورد از فلسفههای مضاف مربوط باشد.)
پاسخ: شمارهها بر اساس نزدیکترین موضوع در فهرست کتاب نوشته شدهاند:
«از توحید گرفته تا معاد»
۶؛ فلسفۀ دین. از جهت بحث دربارۀ معاد و سرنوشت انسان، با ۱؛ انسانشناسی فلسفی نیز ارتباط دارد.
«از نبوت تا امامت و زعامت»
۶ و ۳؛ فلسفۀ دین و فلسفۀ سیاست و حکمرانی.
«و از آرمانهای فردی»
۵؛ فلسفۀ اخلاق.
«تا هدفهای اجتماعی»
۲؛ فلسفۀ اجتماع.
«عدل قرآن، آنجا که به توحید یا معاد مربوط میشود، به نگرش انسان به هستی و آفرینش، شکل خاصی میدهد و به عبارت دیگر، نوعی جهانبینی است.»
موضوع اصلی این عبارت هستیشناسی است که در فهرست ششگانۀ سؤال شماره ندارد. از میان گزینههای شمارهدار، ۶؛ فلسفۀ دین به آن نزدیکتر است؛ زیرا به تبیین عقلی توحید، معاد و عدل الهی مربوط میشود.
«آنجا که به نبوت و تشریع و قانون مربوط میشود، یک مقیاس و معیار قانونشناسی است…»
۴ و ۶؛ فلسفۀ فقه و فلسفۀ دین.
«آنجا که به امامت و رهبری مربوط میشود، یک شایستگی است»
۳؛ فلسفۀ سیاست و حکمرانی.
«آنجا که پای اخلاق به میان میآید، آرمانی انسانی است»
۵؛ فلسفۀ اخلاق.
«و آنجا که به اجتماع کشیده میشود، یک مسئولیت است.»
۲؛ فلسفۀ اجتماع.
معنی زعامت: رهبری جامعه.
جواب ذکر نمونه صفحه ۱۱۱ فلسفه دوازدهم
آثار مکتوب شهید مطهری مبناییترین موضوعات فلسفی تا عملیترین موضوعات فردی و اجتماعی را شامل میشود که میتوانیم این آثار را از آثار فلسفی محض تا آثار مربوط به زندگی جاری در سه پله و رتبه، از بسیار فلسفی تا موضوعات جاری قرار دهیم. نام برخی از آثار ایشان را در اینجا آوردهایم. شما صرفاً براساس نام کتابها، آنطور که خود تشخیص میدهید، رتبههای آنها را مشخص کنید.
پاسخ: چون سؤال دستهبندی را بر اساس تشخیص دانشآموز خواسته است، جدول زیر یک پاسخ پیشنهادی است. در آن، آثار تخصصی فلسفه در گروه اول، آثار پیونددهندۀ مبانی فکری با مسائل انسانی در گروه دوم و آثار نزدیکتر به زندگی فردی و اجتماعی در گروه سوم قرار گرفتهاند.
| دستهبندی | نام کتابها |
|---|---|
| کتابهای فلسفی محض | حرکت و زمان (شرح کتاب اسفار ملاصدرا) ـ ۵ جلد مقالات فلسفی ـ ۳ جلد درسهای کتاب شفای ابنسینا ـ ۳ جلد شرح منظومۀ ملاهادی سبزواری فلسفۀ تاریخ فلسفۀ اخلاق |
| کتابهای میانی | انسان و سرنوشت تکامل اجتماعی انسان انسان کامل فطرت عدل الهی حق و باطل انسان و ایمان هدف زندگی |
| کتابهای مسائل جاری | خدمات متقابل ایران و اسلام نظام حقوق زن در اسلام نظام اقتصادی اسلام اخلاق جنسی سیرۀ نبوی خدا در زندگی داستان راستان آزادی معنوی تعلیم و تربیت |
📌 نکته: «فلسفۀ تاریخ» و «فلسفۀ اخلاق» از فلسفههای مضافاند و در این تقسیمبندی سهگانه، در گروه آثار تخصصی فلسفی قرار گرفتهاند. بعضی آثار نیز با بیش از یک گروه ارتباط دارند؛ برای نمونه، «نظام حقوق زن در اسلام» هم مبانی نظری دارد و هم به مسائل اجتماعی میپردازد. مهم این است که برای دستهبندی خود دلیل داشته باشید.
خلاصه درس دوازدهم فلسفه دوازدهم
ورود اندیشههای جدید اروپایی، فلسفه در ایران معاصر را با پرسشها و مقایسههای تازهای روبهرو کرد. فیلسوفانی مانند امام خمینی و علامه طباطبایی با تدریس، تألیف و تربیت شاگردان در ادامۀ حیات فلسفی نقش داشتند. علامه طباطبایی و شهید مطهری در «اصول فلسفه و روش رئالیسم» به بررسی تطبیقی دیدگاههای فلسفی پرداختند. این درس همچنین نشان میدهد که مبانی فکری انسان مانند ریشۀ یک درخت، بر تصمیمها و سبک زندگی او اثر میگذارند. آثار شهید مطهری نمونهای از ارتباط بحثهای بنیادی فلسفه با موضوعاتی مانند عدالت، اخلاق، تربیت و زندگی اجتماعیاند.
