جواب سوالات درس هفتم فلسفه دوازدهم انسانی | عقل در فلسفه ـ قسمت اول
پاسخ کامل درس ۷ فلسفه دوازدهم «عقل در فلسفه ـ قسمت اول» شامل جواب به کار ببندیم صفحه ۵۸ کتاب و بررسی محدوده عملیات عقل نزد ارسطو، بزرگان اولیه کلیسا، بیکن، دکارت و اوگوست کنت.
درس هفتم فلسفه دوازدهم، عقل در فلسفه ـ قسمت اوّل، کاربردهای عقل و تفاوت دیدگاه فیلسوفان دربارهٔ تواناییهای آن را بررسی میکند. پاسخ جدول به کار ببندیم صفحهٔ ۵۸ در ادامه قرار دارد تا محدودهٔ عقل نزد ارسطو، بزرگان اولیۀ کلیسا، بیکن، دکارت و اوگوست کنت را با یکدیگر مقایسه کنید.
درس بعدی : جواب سوالات درس هشتم فلسفه دوازدهم انسانی | عقل در فلسفه ـ قسمت دوم
جواب به کار ببندیم صفحه ۵۸ فلسفه دوازدهم
با توجه به نکاتی که در این درس ارائه شده است، محدودۀ عملیات عقل را نزد فیلسوفان زیر بیان کنید.
پاسخ:
| ۱ـ ارسطو | عقل هم در شناخت اشیا و واقعیتها و هم در تشخیص بایدها و نبایدهای رفتار انسان فعالیت میکند؛ بنابراین، دارای دو کاربرد نظری و عملی است. در شناخت واقعیتها نیز هم استدلال تجربی و هم استدلال عقلی محض اعتبار دارند و توانایی عقل به امور حسی محدود نیست. |
|---|---|
| ۲ـ بزرگان اولیۀ کلیسا | مطابق گزارش کتاب، برای عقل در بررسی و نقد باورهای دینی استقلال قائل نبودند و چونوچرای عقلی را موجب تضعیف ایمان میدانستند. در تعارض میان استدلال عقل و اعتقاد دینی، ایمان را مقدم میشمردند؛ برخی از آنان حتی با فلسفه و استدلال عقلی مخالفت میکردند. |
| ۳ـ بیکن | بر کاربرد عقل در مشاهده، تجربه و نتیجهگیری از یافتههای تجربی تأکید داشت. روش تجربی را بهترین راه پیشرفت زندگی بشر میدانست و خواهان فاصله گرفتن از پیشداوریها و تکیهٔ بیشتر بر تجربه بود. |
| ۴ـ دکارت | عقل را به تجربه محدود نمیکرد و بدیهیات عقلی، استدلال عقلی محض و تجربه را معتبر میدانست. معتقد بود عقل میتواند وجود خدا، نفس غیرمادی انسان و اختیار او را اثبات کند. در توضیح کتاب، عقل نزد او دستگاه تفکر و استدلال انسان است، نه عالمی مستقل و متعالی. |
| ۵ـ اوگوست کنت | شناخت معتبر واقعیت را به فعالیت عقل با روش حسی و تجربی محدود میکرد. از نظر او، تأملات فلسفیِ مستقل از تجربه، شناخت علمیِ واقعیت نیستند و عقل تنها در چارچوب علم تجربی به شناخت واقعیت میرسد. |
📌 دو نکته برای فهم دقیق جدول
عقل نظری و عقل عملی، دو کاربرد عقلاند: عقل نظری دربارهٔ «هست و نیست» و چگونگی واقعیتها بحث میکند؛ عقل عملی دربارهٔ «باید و نباید» رفتارهای اختیاری انسان.
تأکید بیکن بر تجربه را با محدود کردن شناخت به تجربه نزد کنت یکسان نگیرید. در متن درس، بیکن خواهان تکیهٔ بیشتر بر تجربه است؛ کنت شناخت معتبر واقعیت را منحصر به روش تجربی میداند.
خلاصه درس هفتم فلسفه دوازدهم
عقل در فلسفه دو کاربرد دارد: یکی توانایی تفکر و استدلال انسان و دیگری موجودی مجرد و برتر از ماده. در کاربرد نخست، عقل با آموزش و تمرین رشد میکند و انسان به کمک آن دربارهٔ واقعیتها و رفتارهای خود میاندیشد. ارسطو عقل را از نظر کارکرد به نظری و عملی تقسیم میکند. در ادامهٔ درس، دیدگاههای متفاوت دربارهٔ قلمرو عقل بررسی میشوند: بزرگان اولیۀ کلیسا، مطابق گزارش کتاب، چونوچرای عقل در باورهای دینی را محدود میکردند؛ بیکن بر تجربه تأکید داشت؛ دکارت علاوه بر تجربه، استدلال عقلی مستقل را معتبر میدانست و کنت شناخت واقعیت را به روش حسی و تجربی محدود میکرد.
