جواب درس سیزدهم جامعه‌ شناسی دهم انسانی | هویت ایرانی (۱)

درس سیزدهم جامعه شناسی دهم با عنوان «هویت ایرانی (۱)؛ هویت فرهنگی ایرانی»، تغییرات هویت ایرانی، نقش اسلام و زبان فارسی و ارتباط هویت فرهنگی با تاریخ و سرزمین را بررسی می‌کند. در ادامه، پاسخ پرسش‌ها و فعالیت‌های صفحات ۱۰۶، ۱۰۹، ۱۱۰، ۱۱۲ و ۱۱۳ را می‌خوانید.

جواب سوال صفحه ۱۰۶ جامعه شناسی دهم

فردوسی در این ابیات چه تصویری از هویت ایرانی ارائه می‌کند؟

پاسخ: فردوسی ایرانیان را مردمی خداشناس، متحد، نیکوکار، هنرمند و شجاع معرفی می‌کند که به سرزمین خود علاقه دارند و برای حفظ استقلال آن از جانشان می‌گذرند. در این تصویر، دوست داشتن ایران با یکتاپرستی، نیکی و ایستادگی در برابر دشمن پیوند دارد.

عبارت «همه یکدلانند یزدان‌شناس» بر همبستگی و خداشناسی تأکید دارد و بیت «اگر سر به سر تن به کشتن دهیم / از آن به که کشور به دشمن دهیم» نشان‌دهندهٔ فداکاری برای دفاع از میهن است.

جواب تحقیق کنید صفحه ۱۰۹ جامعه شناسی دهم

آیا نویسندگان کتاب‌های «غرب‌زدگی»، «بازگشت به خویشتن»، «خدمات متقابل اسلام و ایران» و «فطرت» را می‌شناسید؟ دربارهٔ این آثار و نویسندگان آنها تحقیق کنید.

پاسخ: این چهار اثر به موضوعاتی مانند شناخت هویت، نقد تقلید فرهنگی و رابطهٔ انسان و جامعه با ارزش‌های دینی می‌پردازند.

تحقیق درباره کتاب غرب زدگی و نویسنده آن

جلال آل‌احمد، نویسنده و منتقد اجتماعی ایرانی، در «غرب‌زدگی» وابستگی اقتصادی و فرهنگی و مصرف‌کنندگی در برابر کشورهای صنعتی را نقد می‌کند. مسئلهٔ اصلی او تقلیدی است که جامعه را از شناخت توانایی‌ها و مسائل خودش دور می‌سازد.

تحقیق درباره کتاب بازگشت به خویشتن و نویسنده آن

علی شریعتی، نویسنده و متفکر اجتماعی، در «بازگشت به خویشتن» بر شناخت دوبارهٔ هویت فرهنگی و اسلامی تأکید دارد. مقصود او تکرار بی‌چون‌وچرای گذشته نیست؛ شناخت آگاهانهٔ میراث فرهنگی برای مقابله با ازخودبیگانگی و ساختن آینده است.

تحقیق درباره کتاب خدمات متقابل اسلام و ایران

مرتضی مطهری، اندیشمند اسلامی، در این کتاب هم تأثیر اسلام بر جامعهٔ ایران و هم سهم ایرانیان در تمدن اسلامی را بررسی می‌کند. فعالیت‌های علمی، ادبی و فرهنگی ایرانیان از موضوعات آن است.

تحقیق درباره کتاب فطرت

مطهری در «فطرت» سرشت انسان و تفاوت آن با طبیعت و غریزه را توضیح می‌دهد. شناخت حقیقت و گرایش‌های انسانی و دینی، از مباحث این اثر است.

جواب سوال صفحه ۱۱۰ جامعه شناسی دهم

انقلاب‌ها از مهم‌ترین تحولات در هر جهان اجتماعی محسوب می‌شوند. یکی از مهم‌ترین بحث‌ها دربارهٔ انقلاب، دستاوردها و پیامدهای آن می‌باشد. پیامدهای انقلاب را به شیوه‌های مختلفی دسته‌بندی می‌کنند؛ مثلاً پیامدهای کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت؛ یا پیامدهای اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی. یکی از مهم‌ترین پیامدهای انقلاب، تحولات هویتی است. انقلاب اسلامی چه آثار هویتی‌ای در ایران و جهان به دنبال آورد؟

پاسخ: بر اساس توضیح کتاب، آثار هویتی انقلاب اسلامی را می‌توان در سه سطح بررسی کرد:

در ایران: انقلاب اسلامی زمینهٔ بازگشت به هویت اسلامی و توحیدی را فراهم کرد و استقلال‌خواهی، خودباوری و توجه به ارزش‌های دینی را تقویت کرد. در این نگاه، تاریخ و سرزمین ایران در پیوند با هویت اسلامی معنا پیدا می‌کنند.

در جهان اسلام: انقلاب، الگویی برای توجه دوباره به هویت اسلامی و فاصله گرفتن از خودباختگی فرهنگی معرفی شد. کتاب این تأثیر را با بیداری اسلامی و جست‌وجوی هویتی مستقل مرتبط می‌داند.

در سطح جهانی: حضور اثرگذار دین در یک تحول اجتماعی بزرگ، تصور حتمی بودن کنار رفتن دین از زندگی اجتماعی را به پرسش کشید و زمینهٔ بازاندیشی دربارهٔ نقش دین در جامعه را فراهم کرد.

جواب تحلیل کنید صفحه ۱۱۲ جامعه شناسی دهم

حجاب و پوشش به‌عنوان نماد هویت جهان اسلام در صد سال اخیر، فراز و فرودهایی داشته است. در دوران رضاخان حجاب مسئله و معضل درون جامعهٔ ایران بود و زنان مسلمان اجازهٔ رعایت ضوابط دینی خود را نداشتند. اینک حجاب مسئلهٔ کشورهای اروپایی شده است و برخی از کشورهای اروپایی از ورود زنان باحجاب به مراکز آموزشی ممانعت می‌کنند. مسئله شدن حجاب در کشورهای اروپایی را با توجه به هویت جهان اسلام تحلیل کنید.

پاسخ: در چارچوب این درس، حجاب برای زنانی که آن را بر پایهٔ باور دینی انتخاب می‌کنند، نشانه‌ای آشکار از تعلق به هویت اسلامی است. بنابراین، حضور آنان در مدرسه، دانشگاه و دیگر محیط‌های اجتماعی، حضور هویت اسلامی را در فضای عمومی نشان می‌دهد.

موضوع مطرح‌شده در سؤال، برخورد میان حفظ این نشانهٔ دینی و برخی برداشت‌ها از جدایی دین و فضای عمومی است. به همین دلیل، بحث حجاب تنها بحثی دربارهٔ لباس نیست؛ با پذیرش تفاوت‌های فرهنگی، امکان ابراز هویت دینی و مشارکت اجتماعی مسلمانان نیز ارتباط دارد.

از دیدگاه کتاب، مطرح شدن این مسئله بیرون از جوامع اسلامی نشان می‌دهد که هویت اسلامی به موضوعی اثرگذار در روابط فرهنگی جهان تبدیل شده است.

جواب مفاهیم اساسی صفحه ۱۱۳ جامعه شناسی دهم

مفاهیم اساسی درس را کامل کنید: هویت ایرانی اسلامی انقلابی، …

پاسخ: هویت ایرانی اسلامی انقلابی، هویت فرهنگی، هویت توحیدی، هویت اساطیری، زبان فارسی، جهان اسلام، خودباختگی فرهنگی، شرق‌شناسی، ناسیونالیسم، غرب‌زدگی، بازگشت به خویشتن، بُعد جغرافیایی هویت جامعه، بُعد تاریخی هویت جامعه و بیداری اسلامی.

جواب خلاصه کنید صفحه ۱۱۳ جامعه شناسی دهم

خلاصهٔ درس را با ادامه دادن عبارت «زبان فارسی دومین زبان فرهنگی جهان اسلام است» کامل کنید.

پاسخ: زبان فارسی دومین زبان فرهنگی جهان اسلام است. در روایت کتاب، هویت ایرانی پیش از اسلام، دینی و توحیدی و در مواردی آمیخته با اساطیر بود. با پذیرش اسلام، هویت ایرانی با جهان اسلام پیوند یافت و ایرانیان در گسترش دانش، ادب و هنر اسلامی نقش داشتند. آثار اندیشمندان و شاعران ایرانی نیز به گسترش زبان فارسی کمک کرد.

هویت فرهنگی بر پایهٔ عقاید و ارزش‌های مشترک شکل می‌گیرد. سرزمین، بُعد جغرافیایی هویت جامعه را می‌سازد و سرگذشت و خاطرهٔ جمعی، بُعد تاریخی آن را شکل می‌دهد. در مواجهه با قدرت غرب، بخشی از جامعه دچار خودباختگی فرهنگی شد و شماری از متفکران با نقد تقلید و طرح بازگشت به خویشتن به این مسئله پرداختند. کتاب، انقلاب اسلامی را تحولی در جهت احیای هویت اسلامی ایران و اثرگذاری بر هویت جهان اسلام معرفی می‌کند.

جواب آنچه از این درس آموختیم صفحه ۱۱۳ جامعه شناسی دهم

آنچه از این درس آموختید، بنویسید.

پاسخ: آموختم که هویت ایرانی تنها به محل زندگی یا گذشتهٔ تاریخی محدود نمی‌شود؛ باورها، ارزش‌ها، زبان و تجربه‌های مشترک نیز در آن نقش دارند. همچنین فهمیدم که هویت یک جامعه در طول زمان و در ارتباط با فرهنگ‌های دیگر تغییر می‌کند. شناخت این تغییرات به ما کمک می‌کند میراث فرهنگی خود را آگاهانه بشناسیم و در برخورد با فرهنگ‌های دیگر، گرفتار تقلید بی‌فکر نشویم.