جواب فعالیت های درس دهم مطالعات نهم
پاسخ فعالیت های درس ۱۰ مطالعات اجتماعی نهم درباره اوضاع ایران در عصر صفوی، همراه با جواب کامل صفحات ۶۳، ۶۵ و ۶۶ کتاب.
درس دهم مطالعات اجتماعی نهم «اوضاع اجتماعی، اقتصادی، علمی و فرهنگی ایران در عصر صفوی» به رونق تجارت و صنعت، پیشرفتهای علمی و هنری و آیینهای مردم در این دوره میپردازد. در ادامه، پاسخ فعالیتهای صفحات ۶۳ و ۶۵ و بهکارببندیم صفحهٔ ۶۶ را میخوانید.
پاسخ درس بعدی : جواب فعالیت های درس یازدهم مطالعات نهم
جواب فعالیت صفحه ۶۳ مطالعات نهم
۱ـ متن را مطالعه کنید:
الف) سه عامل گسترش تجارت در عصر صفوی را بیان کنید.
پاسخ: سه عامل اصلی عبارت بودند از:
۱ـ یکپارچگی سرزمین ایران: تشکیل حکومت واحد، شرایط مناسبتری برای رفتوآمد بازرگانان و جابهجایی کالا میان مناطق مختلف فراهم کرد.
۲ـ برقراری نظم و امنیت: امنیت راهها باعث شد کاروانهای تجاری با آسودگی بیشتری سفر کنند.
۳ـ گسترش راهها و کاروانسراها: وجود شبکهٔ گستردهٔ راهها و محلهای استراحت، سفر و حمل کالا را آسانتر میکرد. بازرگانان و مسافران نیز رایگان در کاروانسراها اقامت میکردند.
ب) سه منبع عمدهٔ درآمد حکومت صفوی را ذکر کنید.
پاسخ:
۱ـ مالیات کشاورزان و دامداران.
۲ـ عوارضی که از کاروانهای تجاری دریافت میشد.
۳ـ درآمد صادرات ابریشم که در انحصار شاه عباس بود.
جواب فعالیت صفحه ۶۵ مطالعات نهم
۲ـ متن را بخوانید. مراسم جشن و شادی و همچنین تعزیه و عزاداری در عصر صفوی را با روزگار کنونی از جنبههای مختلف (شیوهٔ برگزاری، محل جشن و …) مقایسه کنید.
پاسخ: در هر دو دوره، جشنها و مراسم مذهبی فرصتی برای گردهمآمدن مردم بودهاند؛ اما ابزارها، محل برگزاری و شیوهٔ اطلاعرسانی تغییر کرده است.
| موضوع مقایسه | عصر صفوی | روزگار کنونی |
|---|---|---|
| مناسبتهای جشن | نوروز و اعیاد اسلامی مانند فطر، قربان و غدیر گرامی داشته میشد. | این مناسبتها همچنان با برنامههای خانوادگی و عمومی گرامی داشته میشوند. |
| شیوهٔ جشن و شادی | نواختن نقاره، شیپور و سنج، اجرای برنامههای هنری، بازی و تبریکگفتن به یکدیگر رواج داشت. | دیدوبازدید، اجرای برنامههای فرهنگی و هنری و آذینبندی انجام میشود؛ از نورپردازی و وسایل صوتی نیز استفاده میکنند. |
| محل برگزاری | میدانها، مسجدها و ساختمانهای عمومی از محلهای گردهمایی مردم بودند. | مراسم در خانهها، مسجدها، حسینیهها، میدانها، بوستانها و سالنهای فرهنگی برگزار میشود. |
| عزاداری و تعزیه | طبق متن کتاب، سوگواری امام حسین (ع) به شیوههایی مانند روضهخوانی، سینهزنی و تعزیه برگزار میشد. | روضهخوانی، سینهزنی و دستههای عزاداری ادامه دارد و در برخی مناطق نیز تعزیه اجرا میشود. |
| رسانه و اطلاعرسانی | مردم از راه ارتباط حضوری و خبررسانی محلی از مراسم آگاه میشدند. | علاوه بر اطلاعرسانی محلی، از تلویزیون، پیامرسانها و شبکههای اجتماعی استفاده میشود و بعضی مراسم پخش زنده دارند. |
وجه مشترک این مراسم در گذشته و امروز، حفظ آیینها و فراهمکردن زمینهٔ همدلی و ارتباط بیشتر میان مردم است.
۳ـ محتشم کاشانی از شاعران و مرثیهسرایان برجستهٔ دورهٔ صفویه است. آیا میدانید مشهورترین شعر او چیست؟
پاسخ: مشهورترین شعر محتشم کاشانی، ترکیببند دوازدهبندی او در سوگ امام حسین (ع) و شهدای کربلا است که با این بیت آغاز میشود:
باز این چه شورش است که در خلق عالم است
باز این چه نوحه و چه عزا و چه ماتم است
جواب به کار ببندیم صفحه ۶۶ مطالعات نهم
۱ـ تصاویر و کارتپستالهایی از میدان نقش جهان اصفهان تهیه کنید و با خود به کلاس بیاورید. بناهای اصلی این مجموعهٔ تاریخی را مشخص کنید و کارکرد هر یک از بناها و خود میدان را توضیح دهید.
پاسخ: چهار بنای اصلی پیرامون میدان نقش جهان عبارتاند از مسجد امام، مسجد شیخ لطفالله، عمارت عالیقاپو و سردر قیصریه. برای معرفی تصاویر در کلاس، میتوانید از توضیحات زیر استفاده کنید:
| نام بنا | موقعیت | کارکرد در دورهٔ صفوی |
|---|---|---|
| مسجد امام (مسجد شاه) | جنوب میدان | محل عبادت و برگزاری نماز و مراسم مذهبی. |
| مسجد شیخ لطفالله | شرق میدان | مسجد اختصاصی دربار برای عبادت؛ از نمونههای برجستهٔ معماری و کاشیکاری صفوی. |
| عمارت عالیقاپو | غرب میدان | ورودی مجموعهٔ کاخهای سلطنتی و محل پذیرایی از سفیران؛ ایوان آن برای تماشای برنامههای میدان نیز مناسب بود. |
| سردر قیصریه | شمال میدان | ورودی بازار قیصریه و راه ارتباط میدان با مرکز خریدوفروش و تجارت. |
کارکرد خود میدان: نقش جهان محل گردهمایی مردم، جشنها، بازی چوگان و تجمع سپاهیان بود. وجود بازار، مسجدها و مجموعهٔ حکومتی در اطراف آن، میدان را به مرکز مهم زندگی شهری تبدیل کرده بود.
منبع معرفی بناها: معرفی میدان نقش جهان در مرکز میراث جهانی یونسکو
۲ـ با رجوع به پایگاه اینترنتی شبکهٔ رشد به نشانی www.roshd.ir دربارهٔ جشن نوروز و عزاداری امام حسین در دورهٔ صفویه اطلاعاتی گردآوری کنید و آنها را به شکل یک روزنامهٔ دیواری ارائه دهید.
پاسخ: متن زیر نمونهای آماده برای بخشهای روزنامهٔ دیواری است:
جشنها و آیینهای مردم ایران در عصر صفوی
نوروز؛ جشن آغاز سال
نوروز از جشنهای کهن ایرانی است که در دورهٔ صفوی نیز با شکوه برگزار میشد. این جشن هم در میان مردم و هم در دربار اهمیت داشت. مردم با گردهمآمدن، تبریکگفتن و شرکت در برنامههای شاد، آغاز سال نو را گرامی میداشتند.
کمپفر، جهانگردی که ایران دورهٔ صفوی را دیده بود، از نواختن نقاره، شیپور و سنج در میدانهای عمومی هنگام نوروز گزارش داده است. در توصیف او، مردم به مسجدها، میدانها و ساختمانهای عمومی میرفتند، با یکدیگر گفتوگو و بازی میکردند و شاعران و هنرمندان نیز هنر خود را به نمایش میگذاشتند. بنابراین، جشن نوروز علاوه بر جنبهٔ خانوادگی، فرصتی برای شادی و دیدار عمومی بود.
عزاداری امام حسین (ع)؛ زنده نگهداشتن یاد عاشورا
با رسمیشدن مذهب شیعه در دورهٔ صفوی، مراسم سوگواری امام حسین (ع) گسترش بیشتری یافت. مردم در این مراسم، واقعهٔ کربلا و فداکاری امام حسین (ع) و یارانش را یاد میکردند. در کتاب درسی، روضهخوانی، سینهزنی و تعزیه از شیوههای برگزاری این آیینها معرفی شدهاند. تعزیه نمایشی مذهبی دربارهٔ واقعهٔ کربلا و مصیبتهای اهلبیت است.
مرثیهسرایی نیز به بیان احساسات و باورهای مذهبی مردم کمک میکرد. محتشم کاشانی از مرثیهسرایان برجستهٔ این دوره بود و ترکیببند معروف او با آغاز «باز این چه شورش است که در خلق عالم است» هنوز در مراسم سوگواری خوانده میشود.
نقش این آیینها در زندگی مردم
نوروز و مراسم مذهبی، هر یک با هدف و حالوهوای متفاوت، مردم را کنار هم جمع میکردند. شرکت در این برنامهها به حفظ سنتهای ایرانی و باورهای مذهبی و افزایش همدلی و همبستگی اجتماعی کمک میکرد.
منابع متن پیشنهادی: کتاب مطالعات اجتماعی نهم، صفحهٔ ۶۵؛ تاریخچهٔ نوروز در شبکهٔ رشد برای پیشینهٔ جشن نوروز؛ و آیین نوروز در عهد صفویه برای جشنهای مردمی و درباری این دوره.
خلاصه درس دهم مطالعات اجتماعی نهم
در دورهٔ صفوی، یکپارچگی ایران و برقراری نظم و امنیت به رونق کشاورزی، دامداری، صنعت و تجارت کمک کرد. بافندگی، تولید پارچههای ابریشمی و قالیبافی از صنایع مهم بودند و بخشی از محصولات ایران صادر میشد. راهها و کاروانسراها نیز رفتوآمد بازرگانان را آسان میکردند. حکومت از مالیات کشاورزان و دامداران، عوارض کاروانهای تجاری و صادرات ابریشم درآمد داشت. ساخت مدرسهها و کتابخانهها و فعالیت دانشمندانی مانند میرداماد، ملاصدرا، شیخ بهایی و علامه مجلسی، نشانهٔ رونق علمی این دوره بود. معماری، نقاشی و خوشنویسی نیز شکوفا شدند و جشنها و آیینهای مذهبی در زندگی اجتماعی مردم جایگاه مهمی داشتند.
مطالب پیشنهادی :
جواب فعالیت های درس نهم مطالعات نهم | ایرانی متحد و یکپارچه
جواب فعالیت های درس هشتم مطالعات نهم | بی عدالتی و نابرابری در جهان
