جواب فعالیت های درس ۱۲ تاریخ دهم انسانی؛ جامعه و خانواده

الف) نمودار هرم اجتماعی ایران را در دوران هخامنشیان و ساسانیان به دقت ملاحظه کنید و تفاوت‌ها و شباهت‌های آنها را بیان کنید.

ب) با توجه به مطالب درس ۱۱، صاحب‌منصبان عالی‌رتبه دوران ساسانیان را ذکر نمایید.

پاسخ: الف) در هر دو دوره، جامعه دارای ساختار طبقاتی بود و پادشاه در بالاترین جایگاه اجتماعی قرار داشت و توده مردم در پایین‌ترین سطح قرار می‌گرفتند.

در دوره هخامنشیان، خاندان سلطنتی و وابستگان شاه قدرت زیادی داشتند؛ اما در دوره ساسانیان، اشراف نقش پررنگ‌تری پیدا کردند و به دو گروه اشراف درجه یک و درجه دو تقسیم شدند.

ب) صاحب‌منصبان عالی‌رتبه ساسانی شامل مقام‌های دینی مانند موبدان زرتشتی و مقام‌های سیاسی و نظامی مانند وزیران و فرماندهان سپاه بودند.

الف) به نظر شما چرا موبدان از نظام طبقاتی تبعیض‌آمیز دوره ساسانی حمایت می‌کردند؟

ب) دفاع موبدان از تبعیض‌ها و نابرابری‌های اجتماعی، چه تأثیری می‌توانست بر روابط مردم با آنان داشته باشد؟

پاسخ: الف) زیرا موبدان در نظام اجتماعی ساسانی جایگاه ویژه‌ای داشتند و از امتیازات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی برخوردار بودند. حفظ این نظام باعث ادامه نفوذ و قدرت آنان می‌شد.

ب) حمایت از نابرابری‌های اجتماعی می‌توانست باعث افزایش نارضایتی مردم، کاهش اعتماد عمومی به موبدان و فاصله گرفتن بخشی از جامعه از آنان شود.

پاسخ: گاهنبارها:
جشن‌های شش‌گانه زرتشتی بودند که هر کدام به آفرینش بخشی از جهان اختصاص داشتند:
– آفرینش آسمان: ۱۵ اردیبهشت
– آفرینش آب: ۱۵ تیر
– آفرینش زمین: ۳۰ شهریور
– آفرینش گیاه: ۳۰ مهر
– آفرینش جانوران: ۲۰ دی
– آفرینش انسان: آخرین روز کبیسه سالمهرگان:
جشنی در دهم مهرماه بود که با ستایش مهر و برگزاری مراسم شادی همراه می‌شد و چند روز ادامه داشت.

سده:
در دهم بهمن برگزار می‌شد و مردم با روشن کردن آتش، این جشن را به نشانه همبستگی و شادی برگزار می‌کردند.

۱) نظام اجتماعی جامعه نخستین آریایی چگونه بود؟
آریایی‌ها از طوایف مختلفی تشکیل شده بودند که از نظر زبان، نسب و باورهای مذهبی با یکدیگر پیوند داشتند. پس از ورود به ایران، اجتماعات قبیله‌ای، روستایی و شبانی تشکیل دادند. همچنین جامعه آنان به سه گروه روحانیون، جنگجویان و کشاورزان و شبانان تقسیم می‌شد.۲) در نظام اجتماعی جامعه ایرانی در دوره هخامنشیان چه تغییر و تحولاتی ایجاد شد؟
با گسترش قلمرو هخامنشیان و توسعه حکومت، فاصله اجتماعی و اقتصادی میان گروه حاکم و مردم عادی بیشتر شد. خاندان‌های بزرگ و افراد نزدیک به شاه به مقام‌های مهم سیاسی و نظامی رسیدند و طبقه‌ای از اشراف و بزرگان شکل گرفت.

۳) جامعه ایران در دوره اشکانیان شامل چه گروه‌ها و قشرهایی بود؟
جامعه اشکانی شامل دو گروه اصلی بود:
۱) گروه حاکم شامل خاندان سلطنتی، خاندان‌های قدیمی و فرماندهان نظامی.
۲) توده مردم شامل کشاورزان، دامداران، بازرگانان و صاحبان مشاغل مختلف.

۴) نظام اجتماعی ایران در دوره ساسانیان چه ویژگی‌هایی داشت؟
جامعه ساسانی بر پایه اصل و نسب و طبقات اجتماعی شکل گرفته بود و جابه‌جایی میان طبقات بسیار دشوار بود. در این دوره علاوه بر طبقات پیشین، گروه دبیران نیز به طبقه حاکم افزوده شد و با رسمی شدن دین زرتشتی، جایگاه موبدان افزایش یافت.

۵) جنبش مزدک چه پیامدهایی در جامعه ساسانی برجای گذاشت؟
جنبش مزدک باعث شد مشکلات و نابرابری‌های نظام طبقاتی ساسانی آشکارتر شود و حکومت ساسانی برای انجام برخی اصلاحات اجتماعی و اقتصادی اقدام کند. این تحولات باعث کاهش بخشی از قدرت اشراف درجه یک و افزایش نفوذ برخی گروه‌های دیگر شد.

جامعه ایران باستان ساختاری طبقاتی داشت و افراد بر اساس جایگاه اجتماعی، شغل و نقش خود در جامعه تقسیم می‌شدند. در میان آریایی‌ها سه گروه اصلی روحانیون، جنگجویان و کشاورزان و دامداران وجود داشت.

در دوره هخامنشیان با گسترش حکومت، طبقه اشراف و صاحبان مقام‌های مهم شکل گرفت. در دوره اشکانیان نیز خاندان‌های بزرگ و فرماندهان نظامی نفوذ زیادی داشتند.

در دوره ساسانیان نظام طبقاتی منظم‌تر شد و گروه‌هایی مانند موبدان، جنگاوران، دبیران و کشاورزان جایگاه مشخصی داشتند. رسمی شدن دین زرتشتی باعث افزایش قدرت موبدان شد.

خانواده در ایران باستان اهمیت زیادی داشت و حفظ پیوندهای خانوادگی و اجتماعی یکی از ارزش‌های مهم جامعه به شمار می‌رفت. همچنین جشن‌ها و آیین‌هایی مانند گاهنبار، مهرگان و سده نقش مهمی در فرهنگ اجتماعی ایرانیان داشتند.