جواب فصل ۱۲ علوم هفتم؛ پاسخ سفره سلامت – صفحه ۱۰۸ تا ۱۱۵

نمونه پاسخ: ممکن است به دلیل طعم، بو، ظاهر، عادت غذایی یا مواد تشکیل‌دهنده به بعضی غذاها بیشتر علاقه داشته باشیم. پاسخ هر دانش‌آموز می‌تواند با توجه به غذای مورد علاقه‌اش متفاوت باشد.

نمونه پاسخ: بسته به نوع غذا، مواد تشکیل‌دهنده متفاوت‌اند. برای مثال غذاها ممکن است از موادی مانند نان یا برنج، گوشت، لبنیات، سبزی‌ها، میوه‌ها، حبوبات، روغن و آب تهیه شده باشند.

پاسخ: غذاها مواد لازم برای رشد، ساخته شدن یاخته‌ها و بافت‌ها، تأمین انرژی و حفظ سلامت را در اختیار بدن قرار می‌دهند. تغذیه سالم تغذیه‌ای است که مواد مغذی مورد نیاز بدن را به مقدار کافی تأمین کند و غذاها نیز به روش سالم و بهداشتی تهیه و مصرف شوند.

پاسخ: این مواد را مواد مغذی می‌نامند. کربوهیدرات‌ها، چربی‌ها، پروتئین‌ها، ویتامین‌ها، مواد معدنی و آب از مواد مغذی مورد نیاز بدن هستند.

پاسخ بر اساس برچسب کتاب: در این خوراکی موادی مانند آرد گندم، روغن، لسیتین سویا، بیکربنات آمونیوم، بیکربنات سدیم، نمک تصفیه‌شده، آب، شکر، نشاسته گندم، شیر خشک بدون چربی، پودر آب پنیر، اسید سیتریک و مواد طعم‌دهنده وجود دارند.

این ترکیبات در مجموع شامل مواد مغذی‌ای مانند کربوهیدرات، چربی، پروتئین، مواد معدنی و آب هستند.

وسایل و مواد: لوگول (محلول ید)، سیب‌زمینی، خیار، سیب و نان

روش آزمایش:
۱- به برش‌هایی از هر یک از این خوراکی‌ها چند قطره لوگول اضافه کنید.
۲- نتیجه مشاهده خود را بنویسید.

نتیجه مورد انتظار: نان و سیب‌زمینی در تماس با لوگول تیره و آبی مایل به سیاه می‌شوند؛ زیرا نشاسته دارند.

در خیار چنین تغییر مشخصی دیده نمی‌شود. در سیب نیز بسته به نوع و میزان رسیدگی میوه، تغییر رنگ می‌تواند بسیار کم یا متفاوت باشد.

توجه: شدت تغییر رنگ به مقدار نشاسته موجود در نمونه و شرایط انجام آزمایش بستگی دارد؛ بنابراین مشاهده گروه‌های مختلف ممکن است کمی متفاوت باشد.

پاسخ: خوراکی‌هایی مانند برنج، گندم، ذرت، ماکارونی، انواع نان و بعضی حبوبات دارای نشاسته‌اند.

پاسخ: نشاسته از به هم پیوستن تعداد زیادی مولکول گلوکز ساخته می‌شود. به همین دلیل نشاسته یک کربوهیدرات مرکب و گلوکز یک کربوهیدرات ساده است.

خمیر بازی و سیم نازک در اندازه‌های متفاوت

روش اجرا:
۱- از خمیر بازی گلوله‌هایی به اندازه نخود بسازید.
۲- با گذراندن سیم، آنها را به شکل‌های متفاوت به هم وصل کنید.

راهنمای ساخت مدل: هر گلوله خمیر بازی را به عنوان یک مولکول گلوکز در نظر بگیرید. با وصل کردن تعداد زیادی گلوله به کمک سیم، می‌توانید نشان دهید که مولکول‌های فراوان گلوکز با اتصال به یکدیگر، مولکول بزرگ نشاسته را تشکیل می‌دهند.

پاسخ: خوراکی‌هایی مانند گردو، بادام، تخمه آفتابگردان، زیتون، گوشت، شیر و لبنیات، تخم‌مرغ و دانه‌های روغنی دارای چربی‌اند.

وسایل و مواد: روغن مایع، آب میوه، آب سبزی، پودر تخمه آفتابگردان و کاغذ

پاسخ: قسمت آغشته به روغن چرب و نیمه‌شفاف می‌شود و لکه روغنی روی کاغذ باقی می‌ماند.

پاسخ: با پودر تخمه آفتابگردان نیز لکه‌ای شبیه لکه روغن روی کاغذ ایجاد می‌شود؛ زیرا تخمه آفتابگردان دارای چربی است.

پاسخ: چربی برای بدن لازم است، اما نباید در مصرف آن زیاده‌روی کنیم. بهتر است چربی‌های جامد را کمتر مصرف کنیم؛ زیرا احتمال رسوب آنها در رگ‌ها بیشتر است. چربی‌های گیاهی مایع مانند روغن زیتون و روغن گردو انتخاب مناسب‌تری هستند.

پاسخ: در شکل، گوشت مرغ، ماهی، گوشت، حبوبات و دانه‌ها و مغزهای خوراکی از منابع پروتئین هستند. بنابراین هم غذاهای جانوری و هم بعضی غذاهای گیاهی می‌توانند پروتئین مورد نیاز بدن را تأمین کنند.

پاسخ: پروتئین در منابع غذایی گیاهی و جانوری وجود دارد. بدن برای ساخته شدن یاخته‌ها و بافت‌هایی مانند ماهیچه به پروتئین نیاز دارد.

پاسخ: بر اساس متن کتاب، بیشتر پروتئین‌های گیاهی بعضی آمینواسیدهای ضروری را ندارند؛ در حالی که منابع جانوری معمولاً آمینواسیدهای ضروری بیشتری در اختیار بدن قرار می‌دهند. با این حال منابع گیاهی نیز بخش مهمی از پروتئین غذایی ما را تأمین می‌کنند.

پاسخ: همه پروتئین‌ها از مولکول‌هایی به نام آمینواسید ساخته شده‌اند. پروتئین‌ها در دستگاه گوارش به آمینواسیدها تجزیه می‌شوند، سپس آمینواسیدها جذب شده و یاخته‌های بدن از آنها برای ساخت پروتئین‌های جدید استفاده می‌کنند.

پاسخ: اگر برنامه غذایی او مناسب و متنوع نباشد، ممکن است بعضی آمینواسیدهای ضروری را به مقدار کافی دریافت نکند؛ زیرا بیشتر پروتئین‌های گیاهی بعضی از آمینواسیدهای ضروری را ندارند.

پاسخ: باید از منابع گیاهی پروتئینی متنوع استفاده کنند و برنامه غذایی خود را طوری تنظیم کنند که آمینواسیدهای ضروری مورد نیاز بدن به مقدار کافی از غذا دریافت شود.

پاسخ: بدن به مقدار کمی ویتامین نیاز دارد، اما ویتامین‌ها برای رشد و عملکرد مناسب دستگاه‌های بدن ضروری‌اند. انواع مختلف ویتامین در میوه‌ها، سبزی‌ها، غلات، تخم‌مرغ، شیر، ماهی و خوراکی‌های دیگر یافت می‌شوند.

ویتامین	چند منبع غذایی	نقش در بدن
C	مرکبات، گوجه‌فرنگی، کلم و سبزی‌ها	کمک به سلامت پوست و لثه
گروه B	غلات، تخم‌مرغ، لبنیات و مغزها	نقش در پیشگیری از کم‌خونی و ریزش مو
A	هویج، گوجه‌فرنگی و خوراکی‌های نشان‌داده‌شده در شکل کتاب	سلامت چشم و بینایی، به‌ویژه در نور کم
D	ماهی، تخم‌مرغ و ساخته شدن در بدن با استفاده از نور آفتاب	کمک به جذب کلسیم و استحکام استخوان‌ها

هشدار کتاب: هیچ ویتامینی را بدون تجویز پزشک مصرف نکنید.

پاسخ: گیاهان مواد معدنی موجود در خاک را همراه آب از طریق ریشه جذب می‌کنند. این مواد وارد بخش‌های مختلف گیاه می‌شوند. انسان می‌تواند با خوردن گیاهان این مواد را مستقیماً دریافت کند یا جانوران با خوردن گیاهان آنها را وارد بدن خود کنند و سپس انسان با مصرف غذاهای جانوری از این مواد بهره‌مند شود.

پاسخ بر اساس مراحل شکل:
۱- مواد معدنی موجود در خاک همراه آب به وسیله ریشه گیاه جذب می‌شوند.
۲- این مواد در بخش‌های مختلف گیاه و محصولات گیاهی قرار می‌گیرند.
۳- انسان با خوردن غذاهای گیاهی می‌تواند آنها را مستقیماً دریافت کند.
۴- جانوران نیز گیاهان را می‌خورند و مواد معدنی وارد بدن آنها می‌شود.
۵- با مصرف غذاهای جانوری، این مواد معدنی می‌توانند وارد بدن انسان شوند.

پاسخ: بخشی از آب مورد نیاز بدن با نوشیدن آب و سایر نوشیدنی‌ها تأمین می‌شود و بخشی دیگر نیز از آب موجود در غذاها، به‌ویژه میوه‌ها و سبزی‌ها به بدن می‌رسد.

روش پیشنهادی:
۱- مقدار معینی از یک میوه یا سبزی تازه را وزن کنید.
۲- آن را به قطعه‌های نازک تقسیم و کاملاً خشک کنید.
۳- پس از خشک شدن دوباره آن را وزن کنید.
۴- اختلاف جرم نمونه تازه و خشک، مقدار تقریبی آبی است که از نمونه خارج شده است.

در صورت محاسبه درصد آب:

درصد آب = (جرم نمونه تازه − جرم نمونه خشک) ÷ جرم نمونه تازه × ۱۰۰

نتایج گروه‌ها ممکن است یکسان نباشد؛ زیرا نوع میوه یا سبزی، مقدار و اندازه نمونه، میزان رسیدگی و کامل بودن فرایند خشک شدن می‌تواند متفاوت باشد.

پاسخ: این جمله نادرست است. مقدار آب مورد نیاز افراد به شرایط مختلفی مانند سن، اندازه بدن، میزان فعالیت، دمای محیط و مقدار آبی که از غذاها دریافت می‌کنند بستگی دارد.

پاسخ: تغذیه سالم باید همه مواد مغذی مورد نیاز بدن را به مقدار کافی فراهم کند، انرژی مورد نیاز بدن را تأمین کند و غذاها نیز به روش سالم و بهداشتی تهیه شوند.

پاسخ: مصرف غذاهای متنوع، میوه‌ها و سبزی‌ها، پرهیز از زیاده‌روی در خوراکی‌های پرچرب، پرنمک و شیرین، استفاده بیشتر از غذاهای آبپز و بخارپز و رعایت بهداشت از معیارهای تغذیه سالم‌اند.

پاسخ: بله. بهتر است پیش از انتخاب یک خوراکی، برچسب ارزش غذایی آن را بخوانیم و به نوع و مقدار مواد مغذی و انرژی توجه کنیم. خوراکی‌ای که تنوع مواد مغذی بیشتری داشته باشد، معمولاً ارزش غذایی بیشتری دارد.

برچسب	انرژی در ۱۰۰ میلی‌لیتر	ارزش غذایی
برچسب سمت چپ	حدود ۲۵ کیلوکالری	انرژی کمتری نسبت به دو نوشیدنی دیگر دارد.
نوشابه گازدار برچسب میانی	حدود ۵۱/۹ کیلوکالری	انرژی بیشتری دارد و بخش عمده آن از کربوهیدرات تأمین می‌شود.
نکتار مخلوط سیب و موز	حدود ۴۵/۸ کیلوکالری	علاوه بر کربوهیدرات، روی برچسب آن پروتئین و ویتامین‌های A، C و E نیز دیده می‌شود.

نتیجه: فقط زیاد بودن انرژی به معنی ارزش غذایی بیشتر نیست. با توجه به برچسب‌های کتاب، نکتار مخلوط سیب و موز تنوع مواد مغذی بیشتری دارد؛ زیرا علاوه بر انرژی، دارای موادی مانند پروتئین و چند ویتامین نیز هست.

نمونه پاسخ: در بسیاری از مناطق ایران، غذاها و خوراکی‌های خاص با مناسبت‌ها و مراسم گوناگون ارتباط دارند.

• نوروز: در بعضی خانواده‌ها و مناطق، سمنو در روزهای پایانی سال و نزدیک نوروز پخته می‌شود و معمولاً چند نفر در تهیه آن همکاری می‌کنند.

• مناسبت‌های مذهبی: غذاهایی مانند آش، حلیم یا شله‌زرد گاهی به صورت گروهی تهیه و میان مردم توزیع می‌شوند.

• مراسم محلی: هر شهر و منطقه ممکن است غذای ویژه‌ای داشته باشد که در جشن‌ها، مراسم خانوادگی یا مناسبت‌های خاص پخته شود.

دانش‌آموز می‌تواند این نمونه را با مراسم واقعی محل زندگی خود کامل کند و همراه تصویر یا فیلم به کلاس ارائه دهد.

نکته‌ی مهم فصل: هیچ ماده غذایی به تنهایی همه نیازهای بدن را تأمین نمی‌کند. برای داشتن تغذیه سالم باید از مواد غذایی متنوع استفاده کنیم و در مصرف چربی، نمک و خوراکی‌های شیرین زیاده‌روی نکنیم.

جمع‌بندی کوتاه فصل دوازدهم علوم هفتم: مواد مغذی شامل کربوهیدرات‌ها، چربی‌ها، پروتئین‌ها، ویتامین‌ها، مواد معدنی و آب هستند. کربوهیدرات‌ها و چربی‌ها در تأمین انرژی نقش دارند و پروتئین‌ها برای ساخته شدن یاخته‌ها و بافت‌ها ضروری‌اند. ویتامین‌ها و مواد معدنی نیز برای رشد و عملکرد مناسب بدن اهمیت دارند. مواد معدنی از خاک وارد گیاهان و سپس از طریق غذا وارد بدن انسان و جانوران می‌شوند. آب نیز از نوشیدنی‌ها و غذاها تأمین می‌شود. داشتن برنامه غذایی متنوع، توجه به برچسب ارزش غذایی و رعایت روش‌های سالم تهیه غذا از اصول مهم تغذیه سالم است.