مطالب درسی
جواب درس ۴ علوم ششم؛ پاسخ سفر به اعماق زمین – صفحه ۲۶ تا ۳۰
جواب کامل درس ۴ علوم ششم - سفر به اعماق زمین؛ پاسخ گفتوگو، آزمایش کنید، فکر کنید و فعالیتهای صفحات ۲۶ تا ۳۰.
در درس چهارم علوم ششم با عنوان «سفر به اعماق زمین» با یکی از مهمترین راههای شناخت ساختمان درونی زمین یعنی امواج لرزهای آشنا میشویم. در این درس بررسی میکنیم که دانشمندان چگونه بدون سفر مستقیم به اعماق زمین، دربارهی لایههای درونی آن اطلاعات به دست میآورند و چرا سرعت عبور امواج لرزهای در مواد مختلف یکسان نیست. سپس ساختمان درونی زمین را از نظر ترکیب شیمیایی و حالت مواد بررسی میکنیم و با پوسته، گوشته، هسته، سنگکره، خمیرکره، گوشتهی زیرین، هستهی خارجی و هستهی داخلی آشنا میشویم. در ادامه پاسخ کامل گفتوگو، آزمایش، فکر کنید و فعالیت صفحات ۲۶ تا ۳۰ علوم ششم را به ترتیب کتاب میخوانید.
جواب سوالات صفحه ۲۶ علوم ششم
آیا تا به حال در مورد سفر به مرکز زمین فکر کردهاید؟ در این مورد با گروه خود بحث کنید. آیا بهراستی میتوان به درون زمین سفر کرد؟
پاسخ: انسان نمیتواند به صورت مستقیم به اعماق بسیار زیاد و مرکز زمین سفر کند؛ زیرا با افزایش عمق، دما و فشار بسیار زیاد میشود. به همین دلیل دانشمندان برای شناخت بخشهای درونی زمین بیشتر از روشهای غیرمستقیم، بهویژه بررسی امواج لرزهای استفاده میکنند.
به نظر شما دانشمندان چگونه دربارهی درون زمین اطلاعات به دست میآورند؟
پاسخ: دانشمندان با بررسی امواج لرزهای و تغییر سرعت آنها هنگام عبور از بخشهای مختلف زمین دربارهی جنس، تراکم و حالت لایههای درونی زمین اطلاعات به دست میآورند.
جواب گفت و گو صفحه ۲۶ علوم ششم
از معلّم خود بخواهید که تلفن همراه خود را در حالت لرزشی روی میز قرار دهد و از تلفن دیگری با آن تماس بگیرد. پس از شمارهگیری چه اتفاقی میافتد؟ در این باره گفتوگو کنید.
پاسخ: تلفن همراه شروع به لرزیدن میکند. این لرزش به سطح میز منتقل میشود و میز نیز میلرزد. اگر دست خود را روی میز قرار دهیم، میتوانیم این لرزش را احساس کنیم.
آیا شما موارد دیگری از لرزش اجسام را میشناسید؟ نام ببرید.
پاسخ: لرزش چکش برقی، بلندگو، سیم ساز، موتور خودرو، ماشین لباسشویی، جاروبرقی، مخلوطکن و زنگ تلفن همراه نمونههایی از لرزش اجسام هستند.
امواج لرزهای چگونه به وجود میآیند؟
در اثر شکستن ناگهانی سنگهای درون زمین، زمینلرزه ایجاد میشود. انرژی آزادشده به صورت امواجی به سطح زمین میرسد که به آنها امواج لرزهای میگویند. محل آزاد شدن انرژی زمین نیز کانون زمینلرزه نام دارد.
در اثر شکستن ناگهانی سنگهای درون زمین، زمینلرزه ایجاد میشود. انرژی آزادشده به صورت امواجی به سطح زمین میرسد که به آنها امواج لرزهای میگویند. محل آزاد شدن انرژی زمین نیز کانون زمینلرزه نام دارد.
جواب آزمایش کنید صفحه ۲۷ علوم ششم
امواج لرزهای، میتوانند از سنگهای مختلف درون زمین عبور کنند و سفر واقعی خود را انجام دهند. آیا میدانید چگونه؟
پاسخ: لرزش و موج میتواند از درون مواد عبور کند؛ اما سرعت عبور موج در همهی مواد یکسان نیست و به ویژگیهای ماده بستگی دارد.
از یک سر میز آهنی به آن ضربهای بزنید به طوری که همکلاسی شما در طرف دیگر میز با دست خود لرزشهای ایجاد شده را حس کند.
مشاهده: با وارد کردن ضربه به یک سر میز آهنی، لرزش از میان میز منتقل میشود و فردی که دست خود را در طرف دیگر میز قرار داده است، لرزش را احساس میکند.
همین آزمایش را برای میزهای چوبی و پلاستیکی نیز تکرار و نتیجهی حاصل را با هم مقایسه کنید.
پاسخ: لرزش در هر سه ماده منتقل میشود؛ اما سرعت و چگونگی انتقال لرزش در آنها یکسان نیست. در میز آهنی که مادهای سخت و متراکم است، انتقال لرزش بهتر و سریعتر احساس میشود. در میزهای چوبی و پلاستیکی نتیجه متفاوت است.
نتیجه: سرعت عبور موج به جنس و ویژگیهای ماده بستگی دارد.
نتیجهای که کتاب بیان میکند: امواج لرزهای درون زمین از سنگهای سخت و متراکم، تندتر و از سنگهای نرم و کمتراکم، کندتر عبور میکنند. دانشمندان با بررسی همین تغییر سرعت، به ویژگیهای لایههای درونی زمین پی میبرند.
ساختمان درونی زمین صفحه ۲۸ و ۲۹ علوم ششم
لایههای درونی زمین از نظر ترکیب شیمیایی چگونه تقسیمبندی میشوند؟
لایههای درونی زمین از نظر حالت مواد چگونه تقسیمبندی میشوند؟
عمق لایهها در شکل کتاب:
سنگکره: تا حدود ۱۰۰ کیلومتر
خمیرکره: تا حدود ۳۵۰ کیلومتر
گوشته: تا حدود ۲۹۰۰ کیلومتر
هستهی خارجی: تا حدود ۵۱۰۰ کیلومتر
مرکز زمین: حدود ۶۴۰۰ کیلومتر از سطح زمین
سنگکره: تا حدود ۱۰۰ کیلومتر
خمیرکره: تا حدود ۳۵۰ کیلومتر
گوشته: تا حدود ۲۹۰۰ کیلومتر
هستهی خارجی: تا حدود ۵۱۰۰ کیلومتر
مرکز زمین: حدود ۶۴۰۰ کیلومتر از سطح زمین
نکتهی مهم: خمیرکره و بخش جامد بالایی گوشته را در مجموع «گوشتهی بالایی» مینامند. همچنین منشأ بیشتر زمینلرزهها و آتشفشانها با بخشهای بالایی زمین و حرکت سنگکره ارتباط دارد.
جواب فکر کنید صفحه ۳۰ علوم ششم
حرکت قطعات سنگکره روی خمیرکره، باعث پیدایش کدام پدیدهها میشود؟
پاسخ: حرکت قطعات سنگکره روی خمیرکره میتواند باعث پدیدههایی مانند زمینلرزه، آتشفشان، کوهزایی، ایجاد گودالهای اقیانوسی و تغییر شکل سطح زمین شود.
جواب فعالیت صفحه ۳۰ علوم ششم
در گروه خود مدلی از کرهی زمین را بسازید که نشاندهندهی لایههای مختلف آن باشد؛ سپس مدل خود را با مدلهای دیگر کرهی زمین ساخته شده در کلاس مقایسه کنید.
وسایل و مواد مورد نیاز: توپ پینگپنگ، برادهی آهن، کاسه، مقداری ماسهی ریز، پارافین ژلهای، چسب، خاک رس به مقدار لازم برای تهیهی گل رس و گواش
دستور کار:
۱- با گل رس یک کاسه درست کنید و بگذارید تا خشک شود.
۲- پارافین ژلهای را داخل یک ظرف، درون آب گرم قرار دهید تا ذوب شود؛ سپس آن را درون کاسهی خشکشده بریزید.
۳- قبل از سفت شدن پارافین ژلهای، یک توپ پینگپنگ بردارید و به سطح خارجی آن مقداری از مخلوط ماسهی ریز و برادهی آهن بچسبانید. سپس آن را در وسط پارافین ژلهای ثابت نگه دارید تا پارافین سفت شود؛ به طوری که قسمتی از توپ خارج از ژله باشد.
۴- مانند شکل، آن را رنگآمیزی کنید.
۱- با گل رس یک کاسه درست کنید و بگذارید تا خشک شود.
۲- پارافین ژلهای را داخل یک ظرف، درون آب گرم قرار دهید تا ذوب شود؛ سپس آن را درون کاسهی خشکشده بریزید.
۳- قبل از سفت شدن پارافین ژلهای، یک توپ پینگپنگ بردارید و به سطح خارجی آن مقداری از مخلوط ماسهی ریز و برادهی آهن بچسبانید. سپس آن را در وسط پارافین ژلهای ثابت نگه دارید تا پارافین سفت شود؛ به طوری که قسمتی از توپ خارج از ژله باشد.
۴- مانند شکل، آن را رنگآمیزی کنید.
سپس مدل خود را با مدلهای دیگر کرهی زمین ساخته شده در کلاس مقایسه کنید.
نمونه پاسخ: مدلهای ساختهشده ممکن است از نظر رنگ، اندازه و مواد به کار رفته با یکدیگر متفاوت باشند؛ اما در همهی آنها باید قرار گرفتن لایههای مختلف زمین از سطح به سمت مرکز مشخص باشد. لایههای بیرونی در اطراف و بخشهای هسته در قسمت مرکزی مدل قرار میگیرند.
شگفتیهای آفرینش: دانشمندان با بررسی تفاوت سرعت امواج لرزهای در مواد مختلفِ تشکیلدهندهی هسته دریافتند که هستهی خارجی زمین حالت مایع یا مذاب دارد؛ اما هستهی داخلی با وجود قرار گرفتن در عمق بیشتر، جامد است.
جمعبندی کوتاه درس چهارم علوم ششم: دانشمندان با بررسی سرعت و رفتار امواج لرزهای به ویژگیهای بخشهای درونی زمین پی میبرند. امواج در مواد سخت و متراکم سریعتر و در مواد نرم و کمتراکم کندتر حرکت میکنند. زمین از نظر ترکیب شیمیایی به پوسته، گوشته و هسته و از نظر حالت مواد به سنگکره، خمیرکره، گوشتهی زیرین، هستهی خارجی و هستهی داخلی تقسیم میشود. سنگکره روی خمیرکره حرکت میکند و این حرکت در پیدایش بسیاری از پدیدههای زمینشناسی نقش دارد.
بیشتر بخوانید :
