مطالب درسی
جواب درس ۲ علوم پنجم؛ پاسخ درس دوم ماده تغییر می کند – صفحه ۹ تا ۱۶
جواب کامل درس ۲ علوم پنجم - ماده تغییر می کند؛ پاسخ کاوشگری، فکر کنید، فعالیت، گفتوگو و جمعآوری اطلاعات صفحات ۹ تا ۱۶.
در درس دوم علوم پنجم با عنوان «ماده تغییر میکند» با تغییرهایی آشنا میشویم که هر روز در مواد اطراف خود مشاهده میکنیم. بعضی تغییرها فقط شکل، اندازه یا حالت ماده را عوض میکنند و مادهی جدیدی به وجود نمیآورند؛ این تغییرها را فیزیکی مینامیم. در بعضی تغییرها نیز مادهای با ویژگیهای تازه به وجود میآید که به آنها تغییر شیمیایی میگوییم. در ادامه با انجام فعالیتهایی مانند ساخت بادبادک، بررسی تغییرات قند و تخممرغ و تهیهی نوشیدنی گازدار، تفاوت این دو نوع تغییر و همچنین عوامل مؤثر بر سرعت تغییر مواد را بهتر میشناسیم.
جواب سوال صفحه ۸ علوم پنجم
شما نیز با توجّه به مثالهای بالا، در گروه خود چند نمونه از تغییرهایی را که در اطرافتان میبینید، بیان کنید.
پاسخ: نمونههایی مانند خرد کردن میوه، بریدن کاغذ، آب شدن یخ، پختن برنج، زنگ زدن آهن، ترش شدن شیر، شکستن لیوان و سوختن چوب از تغییرهایی هستند که در اطراف خود مشاهده میکنیم.
در هر یک از این تغییرها برای مواد چه اتّفاقی میافتد؟
پاسخ:در بعضی تغییرها فقط شکل، اندازه یا حالت ماده تغییر میکند و جنس آن همان مادهی قبلی باقی میماند؛ اما در بعضی تغییرها مادهی جدیدی با ویژگیهای تازه تشکیل میشود.
جواب کاوشگری صفحه ۹ علوم پنجم
بادبادک بسازید
وسایل و مواد لازم: کاغذ نازک، دو عدد نی یا دو تکه چوب سبک، چسب، قیچی و نخ محکم
وسایل و مواد لازم: کاغذ نازک، دو عدد نی یا دو تکه چوب سبک، چسب، قیچی و نخ محکم
۱- یک ورق کاغذ رنگی بردارید و آن را مانند شکل ببرید.
۲- دو تکه چوب نازک را به اندازهی قطرهای کاغذ ببرید و آنها را با نخ محکم به هم ببندید.
۳- چوبها را مانند شکل با چسب نواری، به کاغذ بچسبانید و دو سوراخ روی آن ایجاد کنید. نخ را از سوراخها رد کنید و گره بزنید.
۴- بادبادک شما آماده است. از تکههای کاغذ برای بادبادک، دنباله درست کنید.
۵- تغییرهایی را که در طول این فعالیت در مواد ایجاد کردهاید، در جدول زیر بنویسید.
نتیجه: هنگام ساختن بادبادک، کاغذ، چوب و نخ شکل یا اندازهی متفاوتی پیدا کردند؛ امّا جنس آنها تغییر نکرد و مادهی تازهای به وجود نیامد.
جواب فکر کنید صفحه ۱۰ علوم پنجم
آیا در ساختن بادبادک، جنس موادی که به کار بردید، تغییر کرد؟
پاسخ: خیر. فقط شکل و اندازهی مواد تغییر کرد و جنس کاغذ، چوب و نخ همان باقی ماند؛ بنابراین مادهی جدیدی تشکیل نشد و تغییرها فیزیکی بودند.
جواب فعالیت صفحه ۱۰ علوم پنجم
وسایل و مواد لازم: لیوان، چراغ الکلی، آب، قاشق، هاون و چند حبه قند
۱- یک حبه قند را در هاون بکوبید.
۲- حبه قند دیگری را در آب حل کنید.
۳- یک حبه قند دیگر را هم مانند تصویر، روی شعله نگه دارید.
هشدار: مرحلهی ۳ فعالیت را زیر نظر معلّم انجام دهید و هنگام استفاده از چراغ الکلی نکات ایمنی را رعایت کنید.
در کدام تغییر، شکل و اندازهی ماده عوض میشود؟
پاسخ: در کوبیدن قند و حل کردن قند در آب، شکل و اندازهی ظاهری قند تغییر میکند؛ امّا مادهی تازهای به وجود نمیآید.
در کدام تغییر، رنگ و بوی ماده عوض میشود؟
پاسخ: هنگامی که قند را روی شعله گرم میکنیم و میسوزانیم، رنگ و بوی آن تغییر میکند و مادههایی با ویژگیهای تازه تشکیل میشوند. این یک تغییر شیمیایی است.
جواب فعالیت صفحه ۱۱ علوم پنجم
توجه: این فعالیت را همراه بزرگترها انجام دهید.
وسایل و مواد لازم: ۳ عدد تخممرغ، ظرف و کره
۱- یک تخممرغ خام را در ظرفی کوچک بشکنید.
۲- تخممرغ دیگری را آبپز کنید. سپس آن را از وسط ببرید.
۳- با تخممرغ سوم نیمرو درست کنید.
۴- حالا رنگ، مزه، بو و شکل تخممرغها را با هم مقایسه کنید.
نتیجه: شکستن تخممرغ فقط شکل آن را تغییر میدهد؛ اما با پختن تخممرغ ویژگیهای آن تغییر میکند و این تغییر شیمیایی است.
جواب فکر کنید صفحه ۱۲ علوم پنجم
۱- وقتی چوب کبریت میسوزد، چه تغییری میکند؟
پاسخ: با سوختن چوب کبریت، رنگ، بو و جنس آن تغییر میکند و موادی مانند خاکستر و گاز به وجود میآیند. پس سوختن کبریت یک تغییر شیمیایی است.
۲- وقتی آب یخ میزند، مایع به جامد تبدیل میشود. وقتی آب بخار میشود، مایع به گاز (بخار آب) تبدیل میشود. اینها چه نوع تغییرهایی هستند؟
پاسخ: هر دو تغییر فیزیکی هستند؛ زیرا فقط حالت آب تغییر میکند و آب به مادهی دیگری تبدیل نمیشود. یخ، آب مایع و بخار آب همگی از یک ماده تشکیل شدهاند.
جواب فعالیت صفحه ۱۲ علوم پنجم
تغییرهای زیر را در دو گروه، طبقهبندی کنید و در جدول بنویسید.
پختن مرغ، بریدن پارچه، شکستن لیوان، تبدیل انگور به سرکه، درست کردن مربا، تراشیدن مداد، آرد کردن گندم، پوسیدن پارچه و زنگ زدن وسایل آهنی
راه تشخیص ساده: اگر فقط شکل، اندازه یا حالت ماده تغییر کند و مادهی جدیدی ساخته نشود، تغییر فیزیکی است. اگر مادهای با ویژگیهای تازه به وجود بیاید، تغییر شیمیایی است.
جواب فعالیت صفحه ۱۳ علوم پنجم
تهیهی نوشیدنی گازدار
وسایل و مواد لازم: ماست، شیر پاستوریزه، آب نیمگرم، پارچ، لیوان، بطری خالی و نمک
وسایل و مواد لازم: ماست، شیر پاستوریزه، آب نیمگرم، پارچ، لیوان، بطری خالی و نمک
۱- یک لیوان شیر و یک لیوان آب نیمگرم (ولرم) را در یک پارچ با هم مخلوط کنید.
۲- نصف لیوان ماست و مقدار کمی نمک را در ظرفی دیگر با هم مخلوط کنید و در پارچ بریزید.
۳- مخلوط به دست آمده را در یک بطری بریزید و در آن را محکم ببندید و در کناری بگذارید (یادتان باشد که بطری نباید کاملاً پر شود).
۴- بعد از یک هفته، بطری را بردارید و خوب تکان دهید و پس از ۲ دقیقه در آن را به آرامی باز کنید.
۵- مشاهدههای خود را بنویسید.
پاسخ: هنگام باز کردن بطری، گاز از آن خارج میشود و حبابهایی دیده میشود. بو و ویژگیهای مخلوط نیز نسبت به روز اول تغییر کرده است. تشکیل گاز نشان میدهد که در مدت یک هفته تغییر تازهای در مواد رخ داده است.
فعّالیت بالا را به دقّت بررسی کنید. در کدام مرحله تغییر فیزیکی و در کدام مرحله تغییر شیمیایی رخ داده است؟ به چه دلیل؟
پاسخ: در مرحلههای آغازین که شیر، آب، ماست و نمک را با یکدیگر مخلوط میکنیم، تغییر فیزیکی رخ میدهد؛ زیرا فقط مواد با هم مخلوط میشوند.
در مدتی که بطری یک هفته کنار گذاشته میشود، تغییر شیمیایی بهآرامی انجام میشود؛ زیرا ویژگیهای مخلوط تغییر میکند و گاز تولید میشود.
تکان دادن بطری نیز یک تغییر فیزیکی است.
جواب گفت و گو صفحه ۱۳ علوم پنجم
هر یک از تغییرهای زیر در کدام حالت تندتر رخ میدهد؟ چرا؟
الف) فاسد شدن مواد غذایی در یخچال یا بیرون از آن
پاسخ: مواد غذایی بیرون از یخچال سریعتر فاسد میشوند؛ زیرا دمای بالاتر سبب میشود تغییرهایی که موجب فساد مواد غذایی میشوند با سرعت بیشتری انجام شوند.
ب) حل شدن شکر در چای داغ یا چای سرد
پاسخ: شکر در چای داغ سریعتر حل میشود. افزایش دما سرعت حل شدن شکر را بیشتر میکند.
جواب جمع آوری اطلاعات صفحه ۱۴ علوم پنجم
وسایل آهنی در هوای مرطوب سریعتر زنگ میزنند یا در هوای خشک؟ در این باره اطلاعات جمعآوری کنید و نتیجه را به کلاس گزارش دهید.
پاسخ:وسایل آهنی در هوای مرطوب سریعتر زنگ میزنند. برای زنگ زدن آهن، وجود آب یا رطوبت و اکسیژن هوا اهمیت دارد. هنگامی که آهن مدت زیادی در هوای مرطوب قرار بگیرد، بهتدریج مادهای به رنگ قهوهای مایل به قرمز روی آن تشکیل میشود که به آن زنگ آهن میگوییم. زنگ زدن آهن یک تغییر شیمیایی است.
جواب گفت و گو صفحه ۱۴ علوم پنجم
انسان در کدام تغییرهای نشان داده شده در تصویرهای زیر دخالت دارد؟
جواب جمع آوری اطلاعات صفحه ۱۵ علوم پنجم
فهرستی از تغییرهای محیط اطراف خود تهیه کنید و آنها را در جدول زیر بنویسید.
جواب گفت و گو صفحه ۱۶ علوم پنجم
در گروه خود، یکی از دخالتهای انسان در طبیعت را انتخاب کنید و دربارهی مفید یا مضر بودن آن گفتوگو کنید. نتیجهی این گفتوگو را به کلاس گزارش دهید.
نمونه پاسخ – کشاورزی: کشاورزی یکی از دخالتهای انسان در طبیعت است و فایدههای زیادی دارد؛ زیرا با کشاورزی مواد غذایی مورد نیاز مردم تولید میشود و بسیاری از افراد نیز از این راه کار و درآمد دارند.
اما اگر برای ایجاد زمین کشاورزی درختان زیادی قطع شوند، آب بیش از اندازه مصرف شود یا از سم و کود شیمیایی به مقدار زیاد استفاده شود، ممکن است به خاک، آب و جانداران محیط آسیب برسد.
بنابراین کشاورزی زمانی مفیدتر است که با روشهای درست و با کمترین آسیب به محیطزیست انجام شود.
جواب فعالیت صفحه ۱۶ علوم پنجم
به مواد موجود در محل زندگیتان توجّه کنید. پنج تا از آنها را انتخاب کنید و مانند نمونه در جدول زیر بنویسید.
نکتهی مهم امتحانی: برای تشخیص تغییر فیزیکی و شیمیایی فقط به تغییر شکل نگاه نکنید. در تغییر فیزیکی مادهی جدیدی تشکیل نمیشود؛ اما در تغییر شیمیایی ماده یا موادی با ویژگیهای جدید به وجود میآیند.
جمعبندی کوتاه درس: در تغییر فیزیکی، جنس ماده تغییر نمیکند و معمولاً فقط شکل، اندازه یا حالت آن عوض میشود؛ مانند شکستن لیوان یا یخ زدن آب. در تغییر شیمیایی، مادهی جدیدی با ویژگیهای متفاوت تشکیل میشود؛ مانند پختن غذا، زنگ زدن آهن و سوختن چوب. بعضی تغییرها سریع و بعضی کند انجام میشوند و عواملی مانند دما و رطوبت میتوانند سرعت آنها را تغییر دهند.
مطلب پیشنهادی :
