جواب قلمرو زبانی، ادبی و فکری درس هفدهم فارسی یازدهم؛ خاموشی دریا
پاسخ کامل سوالات کارگاه متنپژوهی درس هفدهم فارسی یازدهم خاموشی دریا، شامل قلمرو زبانی، ادبی و فکری صفحه ۱۴۲ و ۱۴۳.
در ادامه، جواب کارگاه متن پژوهی درس هفدهم فارسی یازدهم را در سه بخش قلمرو زبانی، قلمرو ادبی و قلمرو فکری بررسی میکنیم. پاسخها به شکلی روان و مناسب برای مطالعه و مرور امتحانی نوشته شدهاند.
جواب قلمرو زبانی صفحه ۱۴۲ درس هفدهم فارسی یازدهم
۱- با توجّه به رابطۀ معنایی «تضمّن»، جاهای خالی را پر کنید.
دریا و ……………
فصل و ……………
دریا و ماهی
فصل و بهارنکته: «تضمّن» یکی از روابط معنایی میان واژههاست؛ یعنی معنای یک واژه، معنای واژۀ دیگری را نیز دربر میگیرد. برای نمونه، «ماهی» با «دریا» و «بهار» با «فصل» رابطۀ معنایی دارند.
۲- نوع «واو» (عطف، ربط) را در بند سوم درس مشخّص کنید.
ماهی در آب خاموش است و
چارپا روی خاک هیاهو میکند و
پرنده در آسمان آواز میخواند.
آدمی، امّا، خاموشی دریا و
هیاهوی خاک و
موسیقی آسمان را در خود دارد.
واو ربط (پیوند):
«ماهی در آب خاموش است و چارپا روی خاک هیاهو میکند و پرنده در آسمان آواز میخواند.»
این «واو»ها جملههای مستقل را به یکدیگر پیوند دادهاند.واو عطف:
«آدمی، امّا، خاموشی دریا و هیاهوی خاک و موسیقی آسمان را در خود دارد.»
در این قسمت، «واو» میان چند گروه اسمی همنقش قرار گرفته است.
۳- جملههای زیر را بخوانید:
الف) طبیعت، زیبا است.
ب) طبیعت، زیبا آفریده شده است.
حذف واژۀ «زیبا» از کدام جمله، نظم دستوری و معنایی جمله را برهم میزند؟
✓ پاسخ: حذف «زیبا» از جملۀ «الف» ساختار جمله را ناقص میکند؛ زیرا «زیبا» در «طبیعت زیبا است» مسند و از اجزای اصلی جمله است.
امّا در جملۀ «طبیعت زیبا آفریده شده است»، واژۀ «زیبا» قید است؛ بنابراین با حذف آن، ساختمان اصلی جمله همچنان کامل باقی میماند:
«طبیعت آفریده شده است.»
اکنون، هر یک از واژههای زیر را در دو جمله به گونهای به کار ببرید که در جملۀ نخست «مسند» و در جملۀ دیگر «قید» باشد.
خندان ـ چگونه
خندان در نقش مسند: کودک پس از دیدن مادرش خندان شد.
← «خندان» مسند است.خندان در نقش قید: کودک خندان وارد کلاس شد.
← «خندان» حالت انجام فعل «وارد شد» را بیان میکند و قید است.
چگونه در نقش مسند: حال دوستت چگونه است؟
← «چگونه» مسند است.
چگونه در نقش قید: چگونه به مدرسه آمدی؟
← «چگونه» شیوۀ انجام فعل را میپرسد و قید است.
جواب قلمرو ادبی صفحه ۱۴۳ درس هفدهم فارسی یازدهم
در بند پایانی درس میخوانیم:«ممکن از ناممکن میپرسد: خانهات کجاست؟»
«پاسخ میآید: در رؤیای یک ناتوان.»
ممکن و ناممکن دو مفهوم غیرانسانی هستند که مانند انسان با یکدیگر سخن میگویند و پرسش و پاسخ دارند؛ بنابراین در این عبارتها آرایۀ تشخیص (جانبخشی) دیده میشود.
آفتاب: استعاره از خواستهها و چیزهای بزرگ، ارزشمند و دشوارتر برای دستیابی؛ یا حقیقت کلی.ستارهها: استعاره از فرصتها و داشتههای کوچکتر و دستیافتنیتر؛ یا حقیقتهای جزئی.
مفهوم عبارت این است که اگر انسان فقط به خاطر نرسیدن به یک هدف بزرگ اندوهگین باشد، ممکن است فرصتها و نعمتهای دیگری را که در اختیار دارد نیز نبیند.
جواب قلمرو فکری صفحه ۱۴۳ درس هفدهم فارسی یازدهم
۳- دربارۀ ارتباط معنایی عبارت زیر، با متن درس توضیح دهید.
«از آسمان تاج بارد امّا بر سر آن کس که سر فرو آرد.»
خواجه عبدالله انصاری
✓ پاسخ: این عبارت با بخش «هنگامی که در فروتنی، بزرگ باشیم، بیش از همه به آن بزرگ نزدیک شدهایم» ارتباط معنایی دارد.
هر دو سخن بر این نکته تأکید میکنند که فروتنی و تواضع، انسان را به بزرگی و کمال میرساند. انسان متکبّر با خودبزرگبینی به مقام حقیقی نمیرسد؛ بلکه کسی شایستۀ بزرگی است که در عین ارزشمندی، فروتن باشد.
نکات ادبی عبارت:
تاج: مجاز از مقام، بزرگی و شکوه.
سر فرو آوردن: کنایه از فروتنی و تواضع.
در قلمرو زبانی این درس، رابطۀ معنایی تضمّن، تفاوت واو عطف و واو ربط و تفاوت مسند و قید اهمیت دارد. در قلمرو ادبی نیز تشخیص و استعاره بررسی میشود. پیامهای اصلی قلمرو فکری هم بر قدرشناسی، جامعیت انسان، فروتنی و باور به تواناییهای خود تأکید دارند.
