جواب خودارزیابی درس سوم علوم و فنون دهم؛ واج‌آرایی، واژه‌آرایی صفحه ۲۸ تا ۳۰

در این بیت، تکرار کدام واج‌ها بر موسیقی و آهنگ کلام افزوده است؟

همچنین در مصراع نخست، تکرار صامت‌های «خ» و «ز» در واژه‌هایی مانند «خیزید»، «خز»، «هنگام» و «خزان» به موسیقی لفظی شعر افزوده است.

پس در این بیت، تکرار آگاهانه واج‌ها باعث ایجاد واج‌آرایی شده است.

برای نمونه، «ب» در واژه‌های «بهار، باش، بسا، باغ، بهاران» و «ن» در «جان، خزان، بهاران، من» بارها شنیده می‌شود.

واج «س» نیز در «سر، آستان، دوست، سر، اوست» تکرار شده و مصوت بلند «آ» نیز بر موسیقی بیت افزوده است.

برای نمونه:
«ت»: تکیه، زیباترین، عصمت، تنهایی، خلوت، شط، شوکت
«ش»: شکوه، شط، شیرین، شوکت
«ن»: زیباترین، تنهایی، من، شیرین، من

این تکرارها به موسیقی درونی عبارت افزوده‌اند.

پاسخ: «امروز»، «فردا» و «تو» تکرار شده‌اند.

پاسخ: واژه‌های «خدا» و «علی» تکرار شده‌اند.

پاسخ: واژه «شما» سه بار تکرار شده و واژه‌آرایی برجسته بیت را ساخته است.

پاسخ: واژه‌های «کنی» و «خوشم» عیناً تکرار شده‌اند.
همچنین تکرار پایه واژه‌ها در «گرفتارم / گرفتاری» و «خوار / خواری» بر موسیقی کلام افزوده است.

پاسخ: واژه‌های «گل»، «خار»، «پای» و «از» تکرار شده‌اند.

پاسخ: واژه «عمر» تکرار شده است.

پاسخ: واژه‌های «پای»، «چوبین» و «بود» هر کدام تکرار شده‌اند.

پاسخ: تکرار واژه‌های «نام»، «ننگ»، «چه»، «پرسی»، «مرا» و «است» موسیقی لفظی بیت را بسیار برجسته کرده است.

در این میان، تکرار پی‌درپی «نام» و «ننگ» از همه چشمگیرتر است.

پاسخ: واژه «پشیمانی» دو بار تکرار شده است و واژه «پشیمان» نیز از همان پایه آمده است؛ بنابراین تکرار «پشیمان» و صورت‌های آن، موسیقی بیت را بیشتر کرده است.

پاسخ: واژه «سر» دو بار تکرار شده است و «مویی / مویی / موی» نیز تکرار آوایی یک واژه را پدید آورده است.

پاسخ: واژه «درمانیش» دو بار و «است» دو بار تکرار شده است.
همچنین «دردی / درد» تکرار یک واژه با دو صورت دستوری است و به موسیقی بیت کمک می‌کند.

«صلاح کار کجا و من خراب کجا»

را انتخاب کرد.

در این غزل، واژه «کجا» بارها در پایان یا میانه مصراع‌ها تکرار شده است و نمونه بسیار روشنی از واژه‌آرایی به شمار می‌آید.

همچنین تکرار واج «ک» به دلیل فراوانی واژه «کجا» و تکرار صامت‌هایی مانند «ر» و «د» در بخش‌های مختلف غزل، در موسیقی لفظی آن مؤثر است.

مصوت بلند «آ» نیز در واژه‌هایی مانند «کجا»، «خراب»، «شراب»، «آفتاب»، «آستان» و «شتاب» به‌طور چشمگیری شنیده می‌شود.

واژه‌آرایی نیز از تکرار واژه یا واژه‌هایی در سخن پدید می‌آید و می‌تواند آهنگ، تأکید و اثرگذاری متن را افزایش دهد.

تکرار زمانی آرایه ادبی محسوب می‌شود که در خدمت زیبایی و موسیقی سخن باشد، نه هر تکرار اتفاقی.