جواب درس دوم دین و زندگی دوازدهم | یگانه بی همتا
پاسخ کامل درس ۲ دین و زندگی دوازدهم «یگانه بی همتا» شامل جواب تدبر در قرآن صفحات ۲۲ و ۲۳، هم اندیشی صفحه ۲۴، دانش تکمیلی صفحات ۲۵ و ۲۶ و اندیشه و تحقیق صفحه ۲۶.
درس دوم دین و زندگی دوازدهم، «یگانهٔ بیهمتا»، دربارهٔ یکتایی خداوند در آفرینش، مالکیت، ولایت و پرورش جهان است. در ادامه، پاسخ تدبر در قرآن صفحات ۲۲ و ۲۳، هماندیشی صفحه ۲۴ و اندیشه و تحقیق صفحه ۲۶ را میخوانید. توضیح بخشهای دانش تکمیلی نیز جداگانه مشخص شده است.
پاسخ درس بعدی : جواب درس سوم دین و زندگی دوازدهم | توحید و سبک زندگی
جواب تدبر در قرآن صفحه ۲۲ دین و زندگی دوازدهم
الف) با توجه به اهمیت سورهٔ توحید و جایگاه آن در قرآن کریم، در آیات این سوره تدبّر کنید و پیامهای آن را به دست آورید.
قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ اللَّهُ الصَّمَدُ لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ
پاسخ: برای سه جای خالی کتاب میتوانیم بنویسیم:
۱ـ خداوند یگانه و بیهمتاست و هیچکس همتای او نیست.
۲ـ خداوند از همه بینیاز است و همهٔ موجودات به او نیاز دارند.
۳ـ خداوند نه فرزندی دارد و نه از کسی زاده شده است.
جواب تدبر در قرآن صفحه ۲۳ دین و زندگی دوازدهم
ب) با توجه به آیهٔ ۱۶ سورهٔ رعد، به سؤالات زیر پاسخ دهید.
۱ـ کسی را میتوانیم به عنوان ربّ خود انتخاب کنیم که …………… .
پاسخ: کسی را میتوانیم به عنوان ربّ خود انتخاب کنیم که آفریننده و پروردگار آسمانها و زمین باشد و اختیار سود و زیان ما را در دست داشته باشد.
۲ـ کسی که اختیار سود و زیان …………… نمیتواند …………… .
پاسخ: کسی که اختیار سود و زیان خود را هم ندارد نمیتواند به طور مستقل، ولیّ و سرپرست دیگران باشد.
۳ـ در چه صورت جا داشت که مردم در اعتقاد به توحید در شک بیفتند؟
پاسخ: اگر غیر از خداوند، آفرینندگان مستقلی وجود داشتند که مانند او موجوداتی را میآفریدند و مردم نمیتوانستند آفریدههای خدا را از آفریدههای آنان تشخیص دهند، جای شک بود. اما چنین آفرینندگانی وجود ندارند؛ خداوند آفرینندهٔ همهٔ موجودات است.
📌 نکته: منظور آیه، فرضِ وجود آفرینندگان مستقل است؛ صرف اینکه کسی برای خدا شریک تصور کند، دلیل درستی برای شک در توحید نیست.
ج) مراتب توحید یا شرک را در آیات ذکرشده مشخص کنید.
پاسخ:
اصل توحید و یگانگی خداوند:
«قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ»، «وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ» و «وَهُوَ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ»؛ این عبارتها بر یکتایی و بیهمتایی خداوند دلالت دارند.
توحید در ربوبیت:
«قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ قُلِ اللَّهُ»؛ پروردگار و تدبیرکنندهٔ آسمانها و زمین، خداوند است.
توحید در ولایت و ردّ سرپرستان مستقل از خدا:
«قُلْ أَفَاتَّخَذْتُمْ مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ»؛ آیه، انتخاب سرپرستانی مستقل از خداوند را نادرست میداند.
نفی مالکیت مستقلِ غیر خدا:
«لَا يَمْلِكُونَ لِأَنْفُسِهِمْ نَفْعًا وَلَا ضَرًّا»؛ این موجودات حتی اختیار مستقل سود و زیان خود را ندارند. این بخش با توحید در مالکیت ارتباط دارد.
طرح و ردّ شرک در خالقیت:
«أَمْ جَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكَاءَ خَلَقُوا كَخَلْقِهِ فَتَشَابَهَ الْخَلْقُ عَلَيْهِمْ»؛ آیه با پرسش از مشرکان، تصورِ وجود شریک برای خدا در آفرینش را رد میکند.
توحید در خالقیت:
«قُلِ اللَّهُ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ»؛ آفرینندهٔ همهٔ موجودات، تنها خداوند است.
جواب هماندیشی صفحه ۲۴ دین و زندگی دوازدهم
به نظر شما، چرا دقیقاً در زمانی که مسلمانان در پرتو بیداری اسلامی، در حال معرفی اسلام حقیقی به مردم جهان بودند و حتی جمعیت کشورهای صنعتی به سرعت در حال تغییر به نفع مسلمانان بود، چنین جریانی شکل گرفت؟
پاسخ پیشنهادی: با توجه به بحث کتاب، فعالیت جریانهای تکفیری باعث میشود تصویری خشن و نادرست از اسلام به مردم جهان نشان داده شود. این جریانها با ایجاد دشمنی و درگیری میان مسلمانان، وحدت آنان را تضعیف میکنند و فرصت شناخت آموزههای اسلام را کاهش میدهند. چنین وضعیتی زمینهٔ سوءاستفادهٔ مخالفان و دشمنان مسلمانان را فراهم میکند.
نمونه پاسخ کوتاه: این جریانها با ترویج خشونت و ایجاد اختلاف، چهرهٔ اسلام را مخدوش میکنند و به اتحاد و پیشرفت مسلمانان آسیب میزنند.
راهنمای دانش تکمیلی صفحه ۲۵ دین و زندگی دوازدهم
جریان «تکفیری» که این روزها گروههای مختلف با نامهای گوناگونی را شامل میشود، ریشه در یک جریان تاریخی در تاریخ اسلام دارد. برای شناخت ریشههای تاریخی این جریان، به محتوای این رمزینه مراجعه کنید.
این بخش در کتاب، فعالیت مراجعه به رمزینه است و پاسخ نوشتنی مشخصی ندارد. توضیح زیر برای آشنایی با مفهوم تکفیر است و جایگزین محتوای تاریخی رمزینه نیست.
تکفیر یعنی کسی را خارج از دین اسلام دانستن. در بحث این درس، منظور از جریان تکفیری، گروههایی است که دیگر مسلمانان را به دلیل برخی تفاوتهای اعتقادی، کافر یا مشرک میشمارند و گاهی از این قضاوت برای توجیه خشونت استفاده میکنند. نکتهٔ اصلی درس این است که احترام به اولیای الهی و درخواست کمک از آنان، با اعتقاد به قدرت مستقل برای آنان یکسان نیست.
برای فهم این موضوع باید به باور شخص توجه کرد: آیا او خدا را سرچشمهٔ همهٔ قدرتها میداند یا برای موجود دیگری قدرتی مستقل از خدا قائل است؟ همچنین رفتار گروههای افراطی را نباید به همهٔ پیروان یک مذهب نسبت داد.
جواب دانش تکمیلی صفحه ۲۶ دین و زندگی دوازدهم
آیا تبرک جستن به قبور یا بارگاه اولیای الهی شرک به حساب میآید؟
پاسخ: بر اساس دیدگاه کتاب، اگر تبرک جستن با این اعتقاد باشد که هر برکت و اثری از جانب خدا و به اذن اوست، شرک محسوب نمیشود. در این حالت، شخص برای اولیای الهی یا آثار منسوب به آنان، قدرتی مستقل از خداوند قائل نیست و آنان را به دلیل جایگاهشان نزد خدا گرامی میدارد.
اما اگر کسی معتقد باشد که موجودی غیر از خدا، بدون نیاز به او و مستقل از ارادهٔ او میتواند در جهان اثر بگذارد، چنین اعتقادی با توحید سازگار نیست. بنابراین، معیار اصلی در این بحث، وابسته یا مستقل دانستن قدرتِ غیر خداست.
پاسخ کوتاه: خیر؛ اگر برکت را از خدا و به اذن او بدانیم، تبرک جستن شرک نیست. شرک هنگامی است که برای غیر خدا قدرت مستقل قائل شویم.
جواب اندیشه و تحقیق صفحه ۲۶ دین و زندگی دوازدهم
باور به توحید در خالقیت، مالکیت، ولایت و ربوبیّت چه تأثیری در زندگی ما میگذارد؟
پاسخ: این باورها باعث میشوند خداوند را سرچشمهٔ هستی و همهٔ نعمتها بدانیم، در تصمیمها از فرمان او پیروی کنیم و با تلاش و توکل زندگی کنیم. تأثیر هر مرتبه را میتوان چنین توضیح داد:
۱ـ توحید در خالقیت: وقتی خدا را آفرینندهٔ خود و جهان بدانیم، سپاسگزار نعمتهای او میشویم و از تواناییهایی که به ما بخشیده است، درست استفاده میکنیم.
۲ـ توحید در مالکیت: میفهمیم داراییها و امکانات ما وابسته به بخشش خداوند است؛ بنابراین، به آنها مغرور نمیشویم و در استفاده از مال، وقت و توانایی خود، حقوق دیگران و دستورهای الهی را رعایت میکنیم.
۳ـ توحید در ولایت: حق فرمانروایی و سرپرستی اصلی را از آنِ خدا میدانیم و از او و کسانی که به فرمان او حق ولایت دارند، پیروی میکنیم. فرمان هیچکس را مجوز نافرمانی از خدا قرار نمیدهیم.
۴ـ توحید در ربوبیت: خداوند را پروردگار و تدبیرکنندهٔ جهان میدانیم؛ پس در سختیها به او توکل میکنیم، امیدمان را از دست نمیدهیم و در کنار دعا، از تلاش و استفاده از امکانات دست نمیکشیم.
📌 برای مثال، دانشآموز موحّد برای موفقیت درس میخواند و از معلم کمک میگیرد؛ در عین حال، توانایی خود و کمک معلم را وابسته به لطف خدا میداند. توکل، جای تلاش را نمیگیرد.
نمونه پاسخ کوتاه برای نوشتن در دفتر: باور به مراتب توحید، ما را شکرگزار، مسئولیتپذیر و امیدوار میکند. نعمتها را از خدا میدانیم، از فرمان او پیروی میکنیم، داراییهایمان را درست به کار میبریم و همراه با تلاش، به او توکل داریم.
خلاصه درس دوم دین و زندگی دوازدهم؛ یگانهٔ بیهمتا
توحید یعنی اعتقاد به یگانگی خداوند. خدا تنها آفرینندهٔ مستقل جهان است و چون همهٔ موجودات هستی خود را از او دارند، مالک حقیقی آنها نیز اوست. حق سرپرستی و تدبیر جهان از آنِ خداوند است و دیگران تنها با اذن او میتوانند چنین حقی داشته باشند. هیچ موجودی در وجود و تأثیرگذاری از خدا بینیاز نیست؛ با این حال، انسان اختیار و مسئولیت دارد و باید از تواناییهای خود درست استفاده کند. کمک گرفتن از دیگران با توحید منافاتی ندارد، به شرط آنکه قدرت آنان را مستقل از خدا ندانیم. شناخت این حقیقت، زمینهٔ شکرگزاری، اطاعت از خدا و توکل همراه با تلاش را فراهم میکند.
پاسخ درس قبل:
