مطالب درسی

معنی و آرایه‌ های درس سیزدهم گردآفرید فارسی دهم؛ صفحه ۱۰۴ تا ۱۰۷

معنی شعر گردآفرید درس سیزدهم فارسی دهم صفحه ۱۰۴ تا ۱۰۷، همراه با معنی واژگان، آرایه‌های ادبی و نکات زبانی و فکری.

57 دقیقه پیش
14 دقیقه قبل خوانده شده
معنی و آرایه‌ های درس سیزدهم گردآفرید فارسی دهم
معنی شعر گردآفرید درس سیزدهم فارسی دهم با آرایه‌های ادبی

در این مطلب معنی درس سیزدهم گردآفرید فارسی دهم را به صورت بیت به بیت بررسی می‌کنیم. برای هر بیت علاوه بر معنی روان، معنی واژه‌های دشوار، آرایه‌های ادبی، نکات زبانی و دستوری و مفهوم بیت را نیز آورده‌ایم. در پایان نیز خلاصه داستان گردآفرید، شخصیت‌ها و مهم‌ترین نکات امتحانی درس ۱۳ فارسی دهم را می‌خوانید.

📘 شناسنامه درس:
نام درس: گردآفرید
درس: سیزدهم فارسی دهم
اثر: شاهنامه
سراینده: حکیم ابوالقاسم فردوسی
قالب: مثنوی
نوع ادبی: حماسی
موضوع: دلاوری و تدبیر گردآفرید در رویارویی با سهراب

خلاصه داستان گردآفرید فارسی دهم

در مسیر حرکت سهراب از توران به سوی ایران، او به سپیددژ می‌رسد. گژدهم، پهلوان سالخورده ایرانی، فرمانروای این دژ است. پس از آنکه سهراب، هجیر را شکست می‌دهد و اسیر می‌کند، گردآفرید، دختر دلاور گژدهم، از این اتفاق خشمگین می‌شود و تصمیم می‌گیرد خود به میدان نبرد برود.

گردآفرید لباس رزم می‌پوشد و با سهراب وارد نبردی سخت می‌شود. سرانجام هنگامی که درمی‌یابد توان ادامۀ نبرد با سهراب را ندارد، با هوشمندی و تدبیر او را فریب می‌دهد و خود را به داخل دژ می‌رساند. به این ترتیب، گردآفرید علاوه بر دلاوری و مهارت رزمی، قدرت تدبیر و حضور ذهن خود را نیز نشان می‌دهد.

معنی شعر گردآفرید درس سیزدهم فارسی دهم

۱- چو آگاه شد دختر گژدهم
که سالار آن انجمن گشت کم
✓ معنی: وقتی دختر گژدهم، یعنی گردآفرید، فهمید که فرماندۀ آن گروه، هجیر، شکست خورده و اسیر شده است…

واژه‌ها: گژدهم: فرمانروای سپیددژ و پدر گردآفرید؛ سالار: فرمانده و سردار؛ انجمن: گروه؛ گشت کم: از جمع خارج شد، گرفتار و اسیر شد.

آرایه‌ها: گشت کم: کنایه از شکست خوردن و گرفتار شدن.

تعداد جمله‌ها: دو جمله

۲- زنی بود بر سان گردی سوار
همیشه به جنگ اندرون، نامدار
✓ معنی: او زنی بود که مانند پهلوانی سوارکار و دلیر، همیشه در جنگ‌ها مشهور و نام‌آور بود.

واژه‌ها: برسان: مانند؛ گُرد: پهلوان و دلیر؛ اندرون: در؛ نامدار: مشهور و سرشناس.

آرایه‌ها: «زنی بود برسان گردی سوار» تشبیه؛ واج‌آرایی «ر».

نکته زبانی: در «به جنگ اندرون» یک متمم همراه با دو حرف اضافه آمده است. فعل «بود» در مصراع دوم به قرینه حذف شده است.

۳- کجا نام او بود گردآفرید
زمانه ز مادر چنین نآورید
✓ معنی: نام این زن دلاور گردآفرید بود و روزگار زنی مانند او را از هیچ مادری به دنیا نیاورده بود.

واژه‌ها: کجا: که؛ زمانه: روزگار؛ نآورید: نیاورد، نزاد.

آرایه‌ها: زمانه … نآورید: تشخیص؛ مصراع دوم دارای اغراق در ستایش گردآفرید است.

💡 مفهوم: ستایش بی‌مانندی و دلاوری گردآفرید.
۴- چنان ننگش آمد ز کار هجیر
که شد لاله رنگش به کردار قیر
✓ معنی: گردآفرید از شکست و اسارت هجیر چنان شرمگین و ناراحت شد که گویی چهرۀ سرخ و لاله‌گون او مانند قیر سیاه شد.

واژه‌ها: ننگش آمد: به او برخورد، شرمگین شد؛ هجیر: پهلوان ایرانی؛ به کردار: مانند؛ قیر: مادۀ سیاه‌رنگ.

آرایه‌ها: لاله‌رنگ: تشبیه فشرده برای چهرۀ سرخ؛ به کردار قیر: تشبیه؛ سیاه شدن چهره مانند قیر: اغراق.

آماده شدن گردآفرید برای نبرد

۵- بپوشید درع سواران جنگ
نبود اندر آن کار جای درنگ
✓ معنی: گردآفرید زره و لباس جنگی پوشید؛ زیرا در آن شرایط فرصت هیچ‌گونه معطلی و درنگی نبود.

واژه‌ها: دِرع: زره و جامۀ جنگی؛ درنگ: توقف و معطلی.

آرایه: جای درنگ نبود: کنایه از اینکه فرصت معطلی وجود نداشت.

۶- فرود آمد از دژ به کردار شیر
کمر بر میان، بادپایی به زیر
✓ معنی: گردآفرید مانند شیر از دژ بیرون آمد؛ آماده نبرد بود و بر اسبی تیزرو سوار شده بود.

واژه‌ها: دژ: قلعه؛ به کردار: مانند؛ میان: کمر؛ بادپا: اسب تیزرو.

آرایه‌ها: گردآفرید به شیر تشبیه شده است؛ کمر بر میان: کنایه از آمادۀ کار و نبرد بودن؛ بادپا: کنایه از اسب تیزرو.

۷- به پیش سپاه اندر آمد چو گرد
چو رعد خروشان یکی ویله کرد
✓ معنی: گردآفرید با شتاب به مقابل سپاه دشمن آمد و مانند تندر خروشان، فریاد بلندی کشید.

واژه‌ها: گرد: در اینجا غبار؛ رعد: تندر؛ ویله: فریاد و بانگ.

آرایه‌ها: فریاد گردآفرید به رعد خروشان تشبیه شده است؛ «خروشان» برای رعد دارای جان‌بخشی است.

۸- که گردان کدام‌اند و جنگ‌آوران
دلیران و کارآزموده سران
✓ معنی: پهلوانان و جنگجویان شما کجا هستند؟ دلیران و سرداران باتجربۀ شما چه کسانی هستند تا به میدان بیایند؟

واژه‌ها: گردان: پهلوانان؛ جنگ‌آوران: جنگجویان؛ کارآزموده: باتجربه؛ سران: بزرگان و فرماندهان.

💡 مفهوم: این بیت نمونه‌ای روشن از رجزخوانی در شعر حماسی است. گردآفرید با اعتمادبه‌نفس از سپاه دشمن هماورد می‌طلبد.

آغاز نبرد گردآفرید و سهراب

۹- چو سهراب شیراوژن او را بدید
بخندید و لب را به دندان گزید
✓ معنی: وقتی سهراب دلاور، گردآفرید را دید، خندید و از شگفتی و هیجان لب خود را به دندان گزید.

واژه‌ها: شیراوژن: شیرکش و بسیار دلیر؛ گزید: گاز گرفت.

آرایه‌ها: شیراوژن: کنایه از دلاوری؛ لب به دندان گزیدن: کنایه از شگفت‌زده شدن؛ لب / دندان: مراعات نظیر.

۱۰- بیامد دمان پیش گردآفرید
چو دخت کمندافکن او را بدید
✓ معنی: سهراب خروشان و با شتاب به سوی گردآفرید آمد؛ هنگامی که آن دختر جنگجو سهراب را دید…

واژه‌ها: دمان: خروشان و با شتاب؛ دخت: دختر؛ کمندافکن: جنگجو و ماهر در نبرد.

⭐ موقوف‌المعانی: معنای این بیت با بیت بعد کامل می‌شود.
۱۱- کمان را به زه کرد و بگشاد بر
نبُد مرغ را پیش تیرش گذر
✓ معنی: گردآفرید کمان را آماده کرد و تیراندازی را آغاز نمود؛ چنان در تیراندازی ماهر بود که حتی پرنده‌ای نیز نمی‌توانست از تیر او بگریزد.

واژه‌ها: زه: چلۀ کمان؛ گذر: راه عبور و گریز.

آرایه‌ها: کمان / زه / تیر: مراعات نظیر؛ «مرغ را پیش تیرش گذر نبود» کنایه و اغراق در بیان مهارت گردآفرید در تیراندازی.

۱۲- به سهراب بر، تیرباران گرفت
چپ و راست، جنگ سواران گرفت
✓ معنی: گردآفرید تیرهای فراوانی به سوی سهراب پرتاب کرد و از هر طرف مانند جنگجویان سواره با او به نبرد پرداخت.

آرایه‌ها: چپ / راست: تضاد و کنایه از همه طرف؛ تیرباران: بیان‌کنندۀ فراوانی تیرها.

نکته زبانی: در «به سهراب بر» یک متمم با دو حرف اضافه آمده است.

۱۳- نگه کرد سهراب و آمدش ننگ
برآشفت و تیز اندر آمد به جنگ
✓ معنی: سهراب وضعیت نبرد را دید و احساس کرد این موضوع برای او ننگ‌آور است؛ پس خشمگین شد و با سرعت به جنگ گردآفرید رفت.

واژه‌ها: آمدش ننگ: به او برخورد و باعث شرمندگی‌اش شد؛ برآشفت: خشمگین شد؛ تیز: سریع.

۱۴- چو سهراب را دید گردآفرید
که برسان آتش همی بردمید
✓ معنی: هنگامی که گردآفرید دید سهراب مانند آتش خشمگین و شعله‌ور به سوی او می‌آید…

آرایه: سهراب در خشم و تندی به آتش تشبیه شده است.

⭐ موقوف‌المعانی: معنی این بیت در بیت بعد ادامه پیدا می‌کند.
۱۵- سر نیزه را سوی سهراب کرد
عنان و سنان را پر از تاب کرد
✓ معنی: گردآفرید نوک نیزه را به سوی سهراب گرفت و با مهارت، افسار اسب و نیزه را به حرکت و پیچ‌وتاب درآورد.

واژه‌ها: عنان: افسار؛ سنان: سرنیزه؛ تاب: پیچ‌وتاب.

آرایه‌ها: عنان / سنان: جناس ناهمسان؛ نیزه / سنان: مراعات نظیر.

۱۶- برآشفت سهراب و شد چون پلنگ
چو بدخواه او چاره‌گر بد به جنگ
✓ معنی: سهراب خشمگین شد و مانند پلنگ به میدان آمد؛ زیرا حریفش گردآفرید، در جنگ زیرک، تدبیرگر و توانا بود.

واژه‌ها: بدخواه: دشمن؛ چاره‌گر: تدبیرکننده و زیرک؛ بُد: بود.

آرایه: سهراب به پلنگ تشبیه شده است.

۱۷- بزد بر کمربند گردآفرید
زره بر برش یک به یک بردرید
✓ معنی: سهراب ضربه‌ای به کمربند گردآفرید زد و زره روی پهلوی او را پاره کرد.

واژه‌ها: بر: پهلو؛ بردرید: پاره کرد.

آرایه: در «بر برش»، دو «بر» با دو معنی متفاوت به کار رفته‌اند و جناس تام ساخته‌اند.

۱۸- چو بر زین بپیچید گردآفرید
یکی تیغ تیز از میان برکشید
✓ معنی: هنگامی که گردآفرید بر روی زین پیچ‌وتاب خورد، شمشیر تیزی را از کمر بیرون کشید.

واژه‌ها: تیغ: شمشیر؛ میان: کمر؛ برکشید: بیرون کشید.

۱۹- بزد نیزه او را به دو نیم کرد
نشست از بر اسپ و برخاست گرد
✓ معنی: گردآفرید با شمشیر ضربه‌ای زد و نیزۀ سهراب را دو نیم کرد؛ سپس بر اسب نشست و با سرعت تاخت، به‌گونه‌ای که گردوخاک از زمین بلند شد.

آرایه: گرد برخاست: کنایه از تاختن سریع اسب.

۲۰- به آورد با او بسنده نبود
بپیچید ازو روی و برگاشت زود
✓ معنی: گردآفرید دریافت که در نبرد توان مقابله با سهراب را ندارد؛ بنابراین از او روی گرداند و به سرعت عقب‌نشینی کرد.

واژه‌ها: آورد: نبرد؛ بسنده نبود: توان برابری نداشت؛ برگاشت: برگرداند.

آرایه: روی برگرداندن: کنایه از عقب‌نشینی کردن.

تعقیب گردآفرید توسط سهراب

۲۱- سپهبد عنان اژدها را سپرد
به خشم از جهان روشنایی ببرد
✓ معنی: سهراب افسار اسب نیرومند خود را رها کرد و با خشم به دنبال گردآفرید تاخت؛ شدت خشم و حرکت او چنان بود که گویی جهان را تاریک کرد.

واژه‌ها: سپهبد: فرمانده سپاه، منظور سهراب؛ عنان: افسار؛ اژدها: در اینجا استعاره از اسب نیرومند.

آرایه‌ها: اژدها: استعاره از اسب؛ عنان سپردن: کنایه از رها کردن افسار و تند تاختن؛ از جهان روشنایی بردن: اغراق.

۲۲- چو آمد خروشان به تنگ اندرش
بجنبید و برداشت خود از سرش
✓ معنی: وقتی سهراب خروشان خود را به گردآفرید نزدیک کرد، کلاهخود او را از سرش برداشت.

واژه‌ها: به تنگ اندر آمد: نزدیک شد؛ خود: کلاهخود.

۲۳- رها شد ز بند زره موی اوی
درفشان چو خورشید شد روی اوی
✓ معنی: موهای گردآفرید از بند زره رها شد و چهرۀ درخشان او مانند خورشید نمایان گردید.

واژه‌ها: درفشان: درخشان؛ اوی: او.

آرایه‌ها: چهرۀ گردآفرید به خورشید تشبیه شده است؛ موی / روی: مراعات نظیر و جناس ناهمسان.

۲۴- بدانست سهراب کاو دخترست
سر و موی او از در افسرست
✓ معنی: سهراب فهمید که جنگجوی مقابلش دختر است و دریافت که از ظاهر و جایگاه او پیداست که دختری بزرگ‌زاده و شایستۀ تاج و بزرگی است.

واژه‌ها: کاو: که او؛ از در: شایسته و سزاوار؛ افسر: تاج.

آرایه: سر / موی / افسر: مراعات نظیر.

۲۵- شگفت آمدش گفت از ایران سپاه
چنین دختر آید به آوردگاه؟
✓ معنی: سهراب شگفت‌زده شد و گفت: آیا در سپاه ایران دخترانی با چنین شجاعت و توانایی به میدان جنگ می‌آیند؟

واژه‌ها: شگفت آمدش: تعجب کرد؛ آوردگاه: میدان جنگ.

💡 مفهوم: شگفتی سهراب از دلاوری و توانایی رزمی گردآفرید.
۲۶- ز فتراک بگشود پیچان کمند
بینداخت و آمد میانش به بند
✓ معنی: سهراب کمند پیچان را از فتراک اسب باز کرد، آن را به سوی گردآفرید انداخت و کمر او را در بند کمند گرفت.

واژه‌ها: فتراک: تسمه‌ای در پشت زین اسب؛ کمند: طناب مخصوص گرفتار کردن حریف؛ میان: کمر.

۲۷- بدو گفت کز من رهایی مجوی
چرا جنگ جویی و ای ماه‌روی؟
✓ معنی: سهراب به گردآفرید گفت: تلاش نکن از دست من رها شوی؛ ای زیبارو، چرا به دنبال جنگ و نبرد هستی؟

واژه‌ها: بدو: به او؛ مجوی: جست‌وجو نکن؛ ماه‌روی: زیبارو.

آرایه: ماه‌روی: تشبیه فشرده؛ چهرۀ گردآفرید به ماه تشبیه شده است.

۲۸- نیامد به دامم به سان تو گور
ز چنگم رهایی نیابی مشور
✓ معنی: سهراب گفت: تاکنون گورخری مانند تو در دام من گرفتار نشده است؛ از دست من رهایی نخواهی یافت، پس بیهوده تلاش نکن.

واژه‌ها: گور: گورخر؛ مشور: تقلا نکن.

آرایه‌ها: گردآفرید به گور تشبیه شده است؛ به دام آمدن: کنایه از گرفتار شدن؛ چنگ: مجاز از دست و قدرت سهراب.

تدبیر گردآفرید برای رهایی

۲۹- بدانست کاویخت گردآفرید
مر آن را جز از چاره درمان ندید
✓ معنی: گردآفرید فهمید که گرفتار شده است و برای رهایی از این وضعیت، راهی جز تدبیر و چاره‌اندیشی ندید.

واژه‌ها: آویخت: گرفتار شد؛ چاره: تدبیر؛ درمان: راه حل.

💡 مفهوم: گردآفرید وقتی نیروی جسمانی را کافی نمی‌بیند، از خرد و تدبیر کمک می‌گیرد.
۳۰- بدو روی بنمود و گفت ای دلیر
میان دلیران به کردار شیر
✓ معنی: گردآفرید رو به سهراب کرد و گفت: ای پهلوانی که در میان دلاوران مانند شیر هستی…

آرایه: سهراب به شیر تشبیه شده است.

⭐ موقوف‌المعانی: سخن گردآفرید در بیت‌های بعد ادامه دارد.
۳۱- دو لشکر نظاره برین جنگ ما
برین گرز و شمشیر و آهنگ ما
✓ معنی: سپاه ایران و توران هر دو در حال تماشای نبرد ما و قدرت و شیوۀ جنگیدن ما هستند.

واژه‌ها: دو لشکر: سپاه ایران و توران؛ نظاره: تماشا؛ آهنگ: قصد، شیوه و عزم.

آرایه: لشکر / جنگ / گرز / شمشیر: مراعات نظیر.

۳۲- کنون من گشایم چنین روی و موی
سپاه تو گردد پر از گفت‌وگوی
✓ معنی: اگر اکنون چهره و مویم را آشکار کنم و سپاهیان تو بفهمند که من یک زن هستم، دربارۀ تو سخنان بسیاری خواهند گفت.

آرایه‌ها: روی / موی: مراعات نظیر و جناس ناهمسان؛ پر از گفت‌وگو شدن: کنایه از فراوان سخن گفتن و سرزنش کردن.

۳۳- که با دختری او به دشت نبرد
بدین سان به ابر اندر آورد گرد
✓ معنی: خواهند گفت که سهراب با دختری در میدان جنگ چنین سخت و طولانی جنگیده و گردوخاک نبرد را تا آسمان بلند کرده است.

آرایه: گرد به ابر اندر آوردن: اغراق و کنایه از جنگ سخت و شدید.

۳۴- کنون لشکر و دژ به فرمان توست
نباید بر این آشتی جنگ جست
✓ معنی: اکنون وانمود می‌کنم که سپاه و دژ در اختیار تو هستند و با تو صلح کرده‌ایم؛ بنابراین دیگر نباید به دنبال جنگ باشی.

آرایه: آشتی / جنگ: تضاد.

💡 مفهوم بیت‌های ۲۹ تا ۳۴: گردآفرید با هوشمندی نقطۀ ضعف سهراب، یعنی اهمیت دادن او به آبرو و نظر سپاهیان، را پیدا می‌کند و برای رهایی از بند از آن بهره می‌برد.

بازگشت گردآفرید به سپیددژ

۳۵- عنان را بپیچید گردآفرید
سمند سرافراز بر دژ کشید
✓ معنی: گردآفرید افسار اسب را برگرداند و اسب خود را به سوی دژ راند.

واژه‌ها: عنان: افسار؛ سمند: اسب؛ سرافراز: سربلند.

آرایه‌ها: عنان پیچیدن: کنایه از تغییر مسیر و بازگشت؛ عنان / سمند: مراعات نظیر.

۳۶- همی رفت و سهراب با او به هم
بیامد به درگاه دژ گژدهم
✓ معنی: گردآفرید و سهراب در کنار یکدیگر به سوی دژ رفتند و گژدهم نیز به دروازۀ دژ آمد.

واژه‌ها: به هم: با هم؛ درگاه: آستانه و جلوی در؛ گژدهم: پدر گردآفرید.

۳۷- در باره بگشاد گردآفرید
تن خسته و بسته بر دژ کشید
✓ معنی: دروازۀ دژ را برای گردآفرید باز کردند و او با بدن زخمی و گرفتار، خود را به داخل دژ رساند.

واژه‌ها: باره: بارو و دیوار دژ؛ خسته: زخمی؛ بسته: گرفتار و در بند.

۳۸- در دژ ببستند و غمگین شدند
پر از غم دل و دیده خونین شدند
✓ معنی: دژنشینان دروازه را بستند و بسیار اندوهگین شدند؛ دل‌هایشان پر از غم بود و از شدت اندوه گریه می‌کردند.

آرایه‌ها: دیده خونین: کنایه از گریه و اندوه بسیار؛ دل / دیده: مراعات نظیر.

۳۹- ز آزار گردآفرید و هجیر
پر از درد بودند برنا و پیر
✓ معنی: همۀ مردم دژ، از جوان تا پیر، به سبب رنجی که به گردآفرید و هجیر رسیده بود، اندوهگین و دردمند بودند.

واژه‌ها: آزار: رنج و آسیب؛ برنا: جوان.

آرایه‌ها: برنا / پیر: تضاد؛ برنا و پیر: مجاز از همۀ مردم.

۴۰- بگفتند کای نیکدل شیرزن
پر از غم بد از تو دل انجمن
✓ معنی: مردم به گردآفرید گفتند: ای زن دلاور و نیک‌دل، ما به سبب آنچه برای تو پیش آمد بسیار نگران و اندوهگین بودیم.

واژه‌ها: شیرزن: زن بسیار شجاع؛ انجمن: در اینجا مردم و دژنشینان.

آرایه‌ها: شیرزن: تشبیه فشرده؛ انجمن: مجاز از مردم انجمن.

۴۱- که هم رزم جستی هم افسون و رنگ
نیامد ز کار تو بر دوده ننگ
✓ معنی: تو هم شجاعانه جنگیدی و هم برای نجات خود از تدبیر و نیرنگ استفاده کردی؛ بنابراین کار تو هیچ ننگ و شرمندگی‌ای برای خاندان ما به همراه نداشت.

واژه‌ها: رزم جستن: جنگیدن؛ افسون: حیله و تدبیر؛ رنگ: نیرنگ؛ دوده: خاندان و دودمان.

💡 مفهوم: در نگاه حماسی، گردآفرید تنها به سبب قدرت بدنی ستوده نمی‌شود؛ شجاعت همراه با خرد و تدبیر ویژگی برجستۀ اوست.

سخنان پایانی گردآفرید با سهراب

۴۲- بخندید بسیار گردآفرید
به باره برآمد سپه بنگرید
✓ معنی: گردآفرید بسیار خندید، بر بالای باروی دژ رفت و سپاه دشمن را نگاه کرد.

واژه‌ها: باره: بارو و دیوار دژ؛ برآمد: بالا رفت؛ بنگرید: نگاه کرد.

۴۳- چو سهراب را دید بر پشت زین
چنین گفت کای شاه ترکان چین
✓ معنی: وقتی گردآفرید سهراب را سوار بر اسب دید، به او گفت: ای سردار و پهلوان تورانی…

آرایه: بر پشت زین: کنایه از سوار بودن.

۴۴- چرا رنجه گشتی کنون بازگرد
هم از آمدن هم ز دشت نبرد
✓ معنی: چرا خودت را بیهوده به زحمت می‌اندازی؟ اکنون بازگرد و هم از آمدن به ایران و هم از ادامۀ این نبرد صرف‌نظر کن.

واژه‌ها: رنجه: خسته و آزرده؛ کنون: اکنون.

۴۵- تو را بهتر آید که فرمان کنی
رخ نامور سوی توران کنی
✓ معنی: بهتر است سخن مرا بپذیری و چهرۀ خود را به سوی توران برگردانی و به سرزمین خود بازگردی.

واژه‌ها: تو را: برای تو؛ فرمان کردن: اطاعت کردن؛ نامور: مشهور.

آرایه: رخ سوی توران کردن: کنایه از بازگشتن به توران.

۴۶- نباشی بس ایمن به بازوی خویش
خورد گاو نادان ز پهلوی خویش
✓ معنی: بیش از اندازه به قدرت و نیروی خودت مطمئن نباش؛ زیرا انسان نادان ممکن است به سبب رفتار و تصمیم‌های نادرست خودش آسیب ببیند.

واژه‌ها: بس: بسیار؛ بازو: در اینجا قدرت و توان.

آرایه‌ها: بازو: مجاز از قدرت و توان؛ «خورد گاو نادان ز پهلوی خویش» حالت ضرب‌المثل و ارسال‌المثل دارد.

💡 مفهوم: قدرت بدون خرد و دوراندیشی کافی نیست و غرور و اعتماد بیش از حد به توانایی خود می‌تواند باعث شکست انسان شود.

شخصیت های درس گردآفرید

گردآفرید: دختر گژدهم؛ پهلوانی شجاع، زیرک و میهن‌دوست
سهراب: پسر رستم؛ پهلوان جوان و نیرومند سپاه توران
گژدهم: پدر گردآفرید و فرمانروای سپیددژ
هجیر: پهلوان و نگهبان ایرانی که به دست سهراب اسیر می‌شود

ویژگی های شخصیتی گردآفرید

شجاع: پس از شکست هجیر، بدون درنگ برای نبرد با سهراب به میدان می‌رود.

میهن‌دوست: برای دفاع از دژ و سرزمین خود با دشمنی بسیار نیرومند روبه‌رو می‌شود.

ماهر در رزم: در تیراندازی، شمشیرزنی و سوارکاری توانایی بالایی دارد.

خردمند و زیرک: وقتی درمی‌یابد با نیروی جسمانی نمی‌تواند سهراب را شکست دهد، از تدبیر استفاده می‌کند.

دارای حضور ذهن: حتی پس از گرفتار شدن در کمند سهراب، روحیۀ خود را نمی‌بازد و راهی برای نجات پیدا می‌کند.

مهم ترین آرایه های درس گردآفرید

گشت کم: کنایه از گرفتار و اسیر شدن
زمانه ز مادر چنین نآورید: تشخیص و اغراق
به کردار شیر: تشبیه
کمر بر میان: کنایه از آماده بودن
چو رعد خروشان: تشبیه
لب به دندان گزیدن: کنایه از شگفتی
مرغ را پیش تیرش گذر نبود: کنایه و اغراق
چپ و راست: تضاد و کنایه از هر سو
شد چون پلنگ: تشبیه
اژدها: استعاره از اسب نیرومند
درفشان چو خورشید: تشبیه
ماه‌روی: تشبیه فشرده
به دام آمدن: کنایه از گرفتار شدن
گرد به ابر اندر آوردن: اغراق
برنا و پیر: تضاد و مجاز از همه مردم
شیرزن: تشبیه فشرده
رخ سوی توران کردن: کنایه از بازگشتن

پیام و مفهوم درس گردآفرید فارسی دهم

درس «گردآفرید» تنها داستان یک نبرد نیست. فردوسی در این بخش از شاهنامه، پهلوانی را نشان می‌دهد که دلاوری را با خرد و تدبیر همراه می‌کند. گردآفرید تا زمانی که امکان نبرد دارد، شجاعانه می‌جنگد؛ اما هنگامی که برتری جسمانی سهراب را می‌بیند، به جای پافشاری بیهوده، با زیرکی راهی برای نجات خود و دفاع از دژ پیدا می‌کند.

⭐ پیام‌های مهم درس:
شجاعت و دفاع از میهن؛
ارزش خرد و تدبیر در کنار قدرت؛
پرهیز از غرور و اعتماد بیش از اندازه به نیروی جسمانی؛
حضور ذهن در شرایط دشوار؛
تسلیم نشدن در برابر دشمن؛
ارزش دلاوری زنان در حماسۀ ملی ایران.

نکات مهم امتحانی درس سیزدهم گردآفرید

⭐ گردآفرید: دختر گژدهم
⭐ سهراب: پسر رستم
⭐ هجیر: پهلوان ایرانی که به دست سهراب گرفتار می‌شود
⭐ قالب شعر: مثنوی
⭐ نوع ادبی: حماسی
⭐ درع: زره
⭐ گرد: پهلوان؛ در برخی بیت‌ها به معنی غبار
⭐ آوردگاه: میدان نبرد
⭐ عنان: افسار
⭐ سنان: سرنیزه
⭐ فتراک: تسمه پشت زین اسب
⭐ برنا: جوان
⭐ دوده: خاندان و دودمان
⭐ ویژگی اصلی گردآفرید: دلاوری همراه با خرد و تدبیر
⭐ «به جنگ اندرون» و «به سهراب بر»: کاربرد یک متمم با دو حرف اضافه
⭐ «برنا و پیر»: تضاد و مجاز از همۀ مردم
⭐ بیت پایانی: هشدار درباره غرور و اعتماد بیش از اندازه به قدرت
📌 جمع‌بندی: گردآفرید یکی از چهره‌های برجستۀ زن در شاهنامه است. او در برابر سهراب ابتدا توانایی رزمی و دلاوری خود را نشان می‌دهد و هنگامی که ادامۀ نبرد را به سود خود نمی‌بیند، با هوشمندی و چاره‌اندیشی از بند او رها می‌شود. بنابراین مهم‌ترین ویژگی شخصیت گردآفرید را می‌توان ترکیب شجاعت، میهن‌دوستی، حضور ذهن و خردمندی دانست.
مطالب پیشنهادی:
اگه خوب بود امتیاز بده

برچسب ها
57 دقیقه پیش
14 دقیقه قبل خوانده شده

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

© کپی رایت 2026, کلیه حقوق محفوظ است  | 
دکمه بازگشت به بالا