جواب فعالیت های درس نهم مطالعات ششم | پیشرفت های علمی مسلمانان

راستی، علّت این همه پیشرفت‌های شگفت‌انگیز چیست؟

پاسخ: اهمیت علم‌آموزی و تفکر در دین اسلام، تلاش دانشمندان مسلمان، ترجمه و مطالعه آثار علمی ملت‌های پیشین، ایجاد کتابخانه‌ها و مراکز علمی و نیاز جامعه به حل مسائل پزشکی، کشاورزی، حمل‌ونقل و زندگی روزمره از علت‌های مهم این پیشرفت‌ها بود.

مسلمانان سرزمین‌های اسلامی به چه علوم و فنونی دست یافته‌اند؟

پاسخ: آنان در علومی مانند پزشکی، شیمی، ریاضی، نجوم، جغرافیا، فلسفه و همچنین در فنون مهندسی و مکانیک پیشرفت کردند.

آنها چه اختراعات و ابداعاتی کرده و به مردم جهان چه خدماتی نموده‌اند؟

پاسخ: دانشمندان مسلمان ابزارها و دستگاه‌هایی مانند چرخ‌ها و پمپ‌های آبی و ساعت‌های آبی و شمعی را ساختند یا تکمیل کردند. آنان با نوشتن کتاب‌های پزشکی، پیشرفت در داروسازی و شیمی، گسترش علم جبر، محاسبات ریاضی، رصد ستارگان و تهیه اطلاعات جغرافیایی، به پیشرفت علم در جهان کمک کردند.

به نقشه توجّه کنید. دین اسلام در کدام قارّه‌ها گسترش یافت؟ در هر قارّه، یک یا دو کشور را که اسلام در آنها راه یافته است، نام ببرید.

پاسخ: دین اسلام در سه قارّه آسیا، آفریقا و اروپا گسترش یافت.

الف ـ در دوره‌ی اسلامی به دانشمندان، حکیم می‌گفتند. چون آنها علوم مختلف را می‌دانستند و در چند علم، استاد بودند. آیا می‌توانید با توجّه به مطالب این درس چند مثال بزنید؟

پاسخ: بله؛ ابوریحان بیرونی در فلسفه، ریاضی، تاریخ، جغرافیا و نجوم مهارت داشت. زکریای رازی در پزشکی و شیمی، ابن‌سینا در پزشکی، فلسفه و ریاضی، خوارزمی در ریاضی، نجوم و جغرافیا و خیام در ریاضی و نجوم استاد بودند.

ب ـ در دوره‌ی اسلامی، اغلب دانشمندان کتاب‌های خود را به زبان عربی می‌نوشتند. به نظر شما چرا چنین کاری می‌کردند؟

پاسخ: زیرا زبان عربی در آن دوره زبان مشترک علمی و اداری سرزمین‌های اسلامی بود. دانشمندان با نوشتن آثار خود به این زبان، امکان مطالعه و استفاده از کتاب‌هایشان را برای دانش‌پژوهان سرزمین‌های گوناگون اسلامی فراهم می‌کردند؛ هرچند بسیاری از این دانشمندان عرب نبودند.

به چند گروه تقسیم شوید و هر گروه درباره‌ی یکی از حکیمان مسلمان و آثار او اطّلاعاتی جمع‌آوری کنید و روی یک یا دو برگ بنویسید. شما می‌توانید با راهنمایی معلّم از دانشنامه‌ی رشد (شبکه‌ی رشد www.daneshnameh.roshd.ir) یا کتاب‌های مناسبی استفاده کنید که در این باره برای کودکان و نوجوانان نوشته شده است.

پاسخ: نمونه تکمیل‌شده برای ابوعلی سینا:

با راهنمایی معلّم، موارد زیر را روی خطّ زمان نشان دهید و بگویید هریک از این افراد در چه زمانی زندگی می‌کرده‌اند؟

پاسخ:

نکته: برای تعیین قرن، سال‌های ۲۰۱ تا ۳۰۰ را قرن سوم، ۳۰۱ تا ۴۰۰ را قرن چهارم، ۴۰۱ تا ۵۰۰ را قرن پنجم و ۵۰۱ تا ۶۰۰ را قرن ششم هجری در نظر می‌گیریم.

با گسترش اسلام، سرزمین‌های پهناوری در آسیا، آفریقا و بخش‌هایی از اروپا در قلمرو اسلامی قرار گرفتند. مسلمانان با توجه به سفارش‌های دین اسلام درباره علم‌آموزی و تفکر، آثار علمی ملت‌های پیشین را مطالعه و ترجمه کردند و دانش خود را گسترش دادند.

دانشمندان ایرانی سهم بزرگی در شکوفایی تمدن اسلامی داشتند. زکریای رازی و ابن‌سینا در پزشکی، رازی و جابربن‌حیان در شیمی، خوارزمی و خیام در ریاضی، ابوریحان بیرونی در نجوم و جغرافیا و بدیع‌الزمان جزری در مهندسی و مکانیک آثاری ارزشمند پدید آوردند.

در آن دوره به دانشمندانی که در چند علم مهارت داشتند «حکیم» می‌گفتند. بیشتر آثار علمی به زبان عربی، یعنی زبان مشترک علمی سرزمین‌های اسلامی، نوشته می‌شد و بسیاری از این کتاب‌ها بعدها در پیشرفت علمی جهان اثر گذاشتند.