جواب جمع آوری اطلاعات صفحه ۸۵ زمین شناسی یازدهم؛ فصل پنجم
جواب جمع آوری اطلاعات صفحه ۸۵ زمین شناسی یازدهم فصل ۵ زمین شناسی و سلامت؛ پاسخ سوالات بیماری میناماتا، جیوه، فلوئور و خمیردندان.
در صفحه ۸۵ زمینشناسی یازدهم از فصل پنجم، ابتدا درباره آثار زیانآور جیوه و بیماری میناماتا و سپس درباره نقش فلوئور در سلامت دندانها و پیامدهای کمبود یا مصرف بیش از اندازه آن صحبت میشود. در ادامه جواب کامل بخشهای جمعآوری اطلاعات این صفحه را به ترتیب کتاب میخوانید.
جیوه عنصری سمی است که میتواند از منابعی مانند سنگهای آتشفشانی، چشمههای آب گرم و فعالیتهای استخراج مواد معدنی وارد محیطزیست شود.
ملقمه کردن طلا با جیوه نیز یکی از روشهای استحصال طلا از کانسنگ است که میتواند باعث آلودگی محیط با جیوه شود.
قرارگیری طولانیمدت در معرض جیوه از طریق استنشاق بخار جیوه، جذب پوستی یا مواد غذایی آلوده میتواند به دستگاههای عصبی، گوارشی و ایمنی آسیب برساند.
جواب جمعآوری اطلاعات درباره جیوه صفحه ۸۵ زمینشناسی یازدهم
بیماری میناماتا نوعی مسمومیت شدید با متیلجیوه است که نخستین بار به طور رسمی در سال ۱۹۵۶ در شهر میناماتای ژاپن شناسایی شد.
فاضلاب یک کارخانه شیمیایی حاوی متیلجیوه وارد خلیج میناماتا میشد. این ماده در بدن ماهیها و صدفها تجمع پیدا کرد و جاندارانی که از آنها تغذیه میکردند نیز مسموم شدند.
پیش از آنکه علت بیماری انسانها کاملاً شناخته شود، مردم منطقه رفتارهای غیرعادی گربهها را مشاهده کرده بودند. گربههایی که ماهیهای آلوده میخوردند، به علت آسیب دستگاه عصبی دچار لرزش، تشنج، از دست دادن تعادل و حرکات نامنظم میشدند. این حرکات به گونهای بود که گویی گربهها در حال رقصیدن هستند؛ به همین دلیل این حالت به «رقص گربهها» معروف شد.
مشاهده این علائم در گربهها یکی از نشانههایی بود که پژوهشگران را به ارتباط بیماری با ماهی و صدف آلوده منطقه هدایت کرد.
ملقمه به آمیخته شدن جیوه با یک فلز دیگر گفته میشود. جیوه میتواند با طلا ترکیب شود و ملقمه طلا ـ جیوه را تشکیل دهد؛ به همین علت در برخی روشهای سنتی و معادن کوچک از جیوه برای جدا کردن طلا از مواد دیگر استفاده شده است.
پس از تشکیل ملقمه، با جداسازی جیوه، طلا باقی میماند؛ اما استفاده از این روش میتواند مقدار زیادی جیوه را وارد محیط کند.
مهمترین پیامدهای زیستمحیطی آن عبارتاند از:
۱ـ آلودگی هوا:
اگر جیوه موجود در ملقمه گرم شود، بخار سمی جیوه وارد هوا میشود و میتواند توسط کارگران و ساکنان اطراف تنفس شود.
۲ـ آلودگی خاک و آب:
جیوه باقیمانده از فرایند استخراج ممکن است وارد خاک، رودخانهها و آبهای زیرزمینی شود.
۳ـ ورود به زنجیره غذایی:
بخشی از جیوه موجود در محیطهای آبی میتواند به متیلجیوه تبدیل شود و در بدن جانداران آبزی تجمع پیدا کند.
۴ـ افزایش غلظت در جانداران:
با حرکت در زنجیره غذایی، غلظت متیلجیوه در برخی ماهیهای شکارچی افزایش مییابد و سپس میتواند از طریق مصرف آنها وارد بدن انسان شود.
۵ـ آسیب به سلامت انسان و جانوران:
جیوه بهویژه برای دستگاه عصبی زیانآور است و تماس زیاد با آن میتواند مشکلات جدی برای انسان و سایر جانداران ایجاد کند.
فلوئور یک عنصر اساسی است که کمبود یا مصرف زیاد آن، هر دو میتواند باعث بروز بیماری شود.
ورود مقدار مناسب فلوئور به ساختار بلوری دندان باعث سختتر شدن آن و افزایش مقاومت دندان در برابر پوسیدگی میشود. کمبود فلوئور از عوامل افزایش پوسیدگی دندان است و به همین دلیل مقداری فلوئور به خمیردندانها افزوده میشود.
از طرف دیگر، مصرف بیش از اندازه فلوئور نیز میتواند زیانآور باشد؛ بنابراین مقدار دریافت آن باید در محدوده مناسب قرار داشته باشد.
جواب جمعآوری اطلاعات درباره فلوئور صفحه ۸۵ زمینشناسی یازدهم
برای نوجوانان و بزرگسالان، خمیردندانهایی با حدود 1350–1500 ppm فلوئور بسیار رایجاند.
مقدار دقیق فلوئور محصول روی بستهبندی خمیردندان نوشته میشود و معمولاً با واحد ppm بیان میشود.
در مناطقی که میزان فلوئور طبیعی آب مناسب یا کم است، استفاده از خمیردندان فلورایددار نقش مهمی در پیشگیری از پوسیدگی دارد.
در مناطقی که مقدار فلوئور طبیعی آب بسیار زیاد است و خطر فلوروزیس دندانی وجود دارد، میزان دریافت کلی فلوئور باید مورد توجه قرار گیرد و نوع محصولات فلورایددار بهتر است براساس توصیههای بهداشتی منطقه یا نظر دندانپزشک انتخاب شود.
با این حال، توصیه عمومی برای بیشتر افراد همچنان استفاده منظم از خمیردندان فلورایددار با غلظت استاندارد است و نباید فقط به دلیل تفاوت محل زندگی، خودسرانه فلوئور خمیردندان را حذف کرد.
۱ـ استفاده از خمیردندان فلورایددار:
یکی از سادهترین و مؤثرترین روشها برای رساندن فلوئور به سطح دندان و افزایش مقاومت آن در برابر پوسیدگی است.
۲ـ فلوئوردار کردن آب آشامیدنی:
در بعضی کشورها و مناطق، اگر میزان طبیعی فلوئور آب کم باشد، مقدار کنترلشدهای فلوئور به آب آشامیدنی اضافه میشود.
۳ـ فلوئوردار کردن نمک یا شیر:
در برخی برنامههای بهداشت عمومی، از نمک یا شیر فلوئوردار نیز برای افزایش دریافت فلوئور استفاده میشود.
۴ـ دهانشویه و فرآوردههای موضعی حاوی فلوئور:
دهانشویه، ژل یا وارنیش فلوئور در برخی افراد، بهویژه کسانی که احتمال پوسیدگی دندان در آنها بیشتر است، میتواند مورد استفاده قرار گیرد.
۵ـ مکملهای فلوئور:
قرص یا قطره فلوئور تنها در شرایط خاص و با تشخیص پزشک یا دندانپزشک استفاده میشود؛ زیرا دریافت بیش از اندازه فلوئور نیز میتواند زیانآور باشد.
برخی مواد غذایی و نوشیدنیها مانند چای و بعضی غذاهای دریایی نیز به طور طبیعی حاوی فلوئور هستند، اما مقدار فلوئور آنها متغیر است و جایگزین توصیههای بهداشتی مشخص نیست.
هم کمبود و هم دریافت بیش از اندازه فلوئور میتواند مشکلساز باشد. کمبود آن احتمال پوسیدگی دندان را افزایش میدهد، در حالی که دریافت طولانیمدت مقدار بیش از حد میتواند موجب فلوروزیس دندانی و در مقادیر بسیار زیادتر، عوارض استخوانی شود.
