مطالب درسی
جواب سوالات قلمرو زبانی، ادبی و فکری درس هفدهم فارسی دهم؛ سپیده دم
پاسخ کامل سوالات کارگاه متنپژوهی درس هفدهم فارسی دهم سپیده دم، شامل قلمرو زبانی، ادبی و فکری صفحه ۱۳۸ تا ۱۴۰.
در این مطلب جواب کارگاه متن پژوهی درس هفدهم فارسی دهم «سپیده دم» را به صورت کامل بررسی میکنیم. پاسخ پرسشهای قلمرو زبانی، قلمرو ادبی و قلمرو فکری صفحات ۱۳۸، ۱۳۹ و ۱۴۰ فارسی دهم همراه با توضیح نکات مهم هر سؤال در ادامه آمده است.
📘 مشخصات:
درس: هفدهم فارسی دهم
نام درس: سپیدهدم
صفحات: ۱۳۸ تا ۱۴۰
بخشها: قلمرو زبانی، قلمرو ادبی و قلمرو فکری
درس: هفدهم فارسی دهم
نام درس: سپیدهدم
صفحات: ۱۳۸ تا ۱۴۰
بخشها: قلمرو زبانی، قلمرو ادبی و قلمرو فکری
جواب قلمرو زبانی درس هفدهم فارسی دهم صفحه ۱۳۸
۱- با توجه به نمونههای کتاب، نمودار گروههای اسمی را کامل کنید.
✓ راهنمای پاسخ: در گروه اسمی باید ابتدا هسته را مشخص کنیم و سپس وابستههای پیشین و پسین آن را بنویسیم. در این سؤال، نمودارها باید مطابق ترکیبهای دادهشده در کتاب تکمیل شوند.
⭐ نکته: چون این سؤال در کتاب به صورت نموداری آمده است، بهتر است پاسخ نهایی را نیز در همان ساختار نموداری کتاب وارد کنید.
۲- از میان ترکیبهای زیر، ترکیبهای وصفی و اضافی را جدا کنید و هسته هر یک را مشخص نمایید:
ستاره غروب ـ سرور آزادگان ـ مسافر دیرین ـ ماهی دریا ـ برترین حماسه
✓ پاسخ:
ترکیبهای وصفی:
مسافر دیرین ← هسته: مسافر
برترین حماسه ← هسته: حماسه
ترکیبهای اضافی:
ستاره غروب ← هسته: ستاره
سرور آزادگان ← هسته: سرور
ماهی دریا ← هسته: ماهی
💡 یادآوری: در ترکیب وصفی، وابسته صفتِ هسته است؛ اما در ترکیب اضافی، میان دو واژه رابطۀ اضافی برقرار میشود.
۳- در مصراع زیر، نقش دستوری اجزای مشخصشده را بنویسید.
پس، درهای امید و روشنایی را به روی ما بگشای
✓ پاسخ:
درهای امید و روشنایی: گروه اسمی در نقش مفعول
درها: هسته گروه اسمی
امید: مضافالیه
روشنایی: معطوف به «امید»
را: نشانۀ مفعول
به روی ما: گروه حرف اضافه در نقش قید مکان
روی: اسم
ما: مضافالیه «روی»
درهای امید و روشنایی: گروه اسمی در نقش مفعول
درها: هسته گروه اسمی
امید: مضافالیه
روشنایی: معطوف به «امید»
را: نشانۀ مفعول
به روی ما: گروه حرف اضافه در نقش قید مکان
روی: اسم
ما: مضافالیه «روی»
جواب قلمرو ادبی درس هفدهم فارسی دهم صفحات ۱۳۸ و ۱۳۹
۱- مصراعهای زیر را با توجه به آرایههای تشخیص، کنایه و تشبیه بررسی کنید.
ای چون سبزه برآمده از دفتر روزگاران
✓ پاسخ: تشبیه: جنوب لبنان یا مخاطب شعر به «سبزه» تشبیه شده است.
تشخیص: شاعر سرزمین را مانند انسانی مخاطب قرار داده است.
تشخیص: شاعر سرزمین را مانند انسانی مخاطب قرار داده است.
ای کشتیهای صیادی که مقاومت پیشه کردهاید!
✓ پاسخ: تشخیص: برای کشتیها ویژگی انسانی «مقاومت پیشه کردن» در نظر گرفته شده است.
بگذار بوسه زنیم بر شمشیری که در دستان توست
✓ پاسخ: بوسه زدن بر شمشیر: کنایه از احترام گذاشتن و گرامی داشتن مبارزه و مقاومت.
تشخیص: برای سرزمین یا مخاطب شعر «دستان» در نظر گرفته شده است.
تشخیص: برای سرزمین یا مخاطب شعر «دستان» در نظر گرفته شده است.
۲- کدام واژۀ مشخصشده در عبارت زیر استعاره است؟ مفهوم آن را بنویسید.
ای مسافر دیرین بر روی خار و درد
ای چون ستاره، فروزان
ای چون ستاره، فروزان
✓ پاسخ: واژۀ «خار» استعاره از رنج، سختی، آزار و دشواری است.
⭐ نکته: منظور شاعر این نیست که مخاطب واقعاً روی خار حرکت کرده است؛ «خار» تصویری از رنجهایی است که در مسیر مقاومت تحمل شدهاند.
۳- شاعر «بارانها» و «فصلها» را در چه مفاهیم نمادینی به کار برده است؟
✓ پاسخ:
بارانها: نماد آزادی، طراوت، پاکی و زندگی
فصلها: نماد زمان، تاریخ و دگرگونی
بارانها: نماد آزادی، طراوت، پاکی و زندگی
فصلها: نماد زمان، تاریخ و دگرگونی
۴- از متن درس، دو نمونه مراعات نظیر بیابید.
✓ نمونه اول:
«نخل، عنب، تاکستان»
این واژهها همگی با گیاه، میوه و باغ ارتباط معنایی دارند.
«نخل، عنب، تاکستان»
این واژهها همگی با گیاه، میوه و باغ ارتباط معنایی دارند.
✓ نمونه دوم:
«باران، فصل، عطر، غنچه، پرستو»
این واژهها در شبکۀ معنایی طبیعت و بهار قرار میگیرند.
«باران، فصل، عطر، غنچه، پرستو»
این واژهها در شبکۀ معنایی طبیعت و بهار قرار میگیرند.
جواب قلمرو فکری درس هفدهم فارسی دهم صفحات ۱۳۹ و ۱۴۰
۱- دریافت خود را از سرودۀ زیر بنویسید.
تو را جنوب نامیدم
…
ای انقلاب زمین که با انقلاب آسمان برین
پیوند خوردهای
…
ای انقلاب زمین که با انقلاب آسمان برین
پیوند خوردهای
✓ پاسخ: شاعر مقاومت و قیام مردم جنوب لبنان در برابر ظلم را تنها یک حرکت سیاسی و زمینی نمیداند، بلکه آن را حرکتی الهی و آرمانی میشمارد که با ارزشهای آسمانی و معنوی پیوند دارد.
✍️ پاسخ کوتاه: قیام مردم لبنان در نگاه شاعر، انقلابی الهی و پیوندخورده با آرمانهای آسمانی است.
۲- با توجه به سرودۀ زیر پاسخ دهید.
ای سرزمینی کز خاکت
خوشههای گندم میروید
و پیامبران برمیخیزند
خوشههای گندم میروید
و پیامبران برمیخیزند
الف) کدام سرزمین مورد خطاب است؟
✓ پاسخ: جنوب لبنان
ب) مقصود شاعر از مصراعهای دوم و سوم چیست؟
✓ پاسخ: «خوشههای گندم میروید» به حاصلخیزی، برکت، امید و ادامۀ زندگی اشاره دارد و «پیامبران برمیخیزند» بر قداست و معنویت این سرزمین و پیوند آن با پیامبران الهی تأکید میکند.
۳- از متن درس، مصراعی را معادل معنایی قسمت مشخصشده بیابید.
تو را سپیدهدمی در انتظار زاده شدن
و پیکری در اشتیاق شهادت نامیدم
و پیکری در اشتیاق شهادت نامیدم
✓ پاسخ:
و گلهایی را میچیند
که از انگشتان شهیدان میرویند
که از انگشتان شهیدان میرویند
💡 ارتباط معنایی: هر دو بخش بر شهادت، فداکاری و ثمربخش بودن خون شهیدان در شکلگیری آیندهای تازه تأکید دارند.
۴- قبّانی در بخش زیر بر چه نکتهای تأکید دارد؟
ای که ردای حسین بر دوش داری
و خورشید کربلا را در بر داری
و خورشید کربلا را در بر داری
✓ پاسخ: شاعر بر فرهنگ عاشورایی، شهادتطلبی، آزادگی و پیروی مردم لبنان از راه امام حسین (ع) تأکید دارد.
✍️ پاسخ کوتاه: تأکید بر فرهنگ عاشورا، شهادت، مقاومت و پیروی از امام حسین (ع).
خلاصه جواب کارگاه متن پژوهی درس ۱۷ فارسی دهم
قلمرو زبانی: شناخت گروه اسمی، ترکیب وصفی و اضافی، هسته و وابستهها و نقشهای دستوری.
قلمرو ادبی: تشبیه، تشخیص، کنایه، استعاره، نماد و مراعات نظیر.
قلمرو فکری: مقاومت مردم جنوب لبنان، پیوند آن با ارزشهای الهی و عاشورایی، شهادت و امید به آینده.
نکات مهم امتحانی کارگاه متن پژوهی سپیده دم
مسافر دیرین: ترکیب وصفی
ستاره غروب: ترکیب اضافی
سرور آزادگان: ترکیب اضافی
برترین حماسه: ترکیب وصفی
خار: استعاره از رنج و سختی
باران: نماد آزادی، طراوت و زندگی
فصل: نماد زمان و تاریخ
نخل، عنب، تاکستان: مراعات نظیر
پیام اصلی قلمرو فکری: پیوند مقاومت مردم لبنان با فرهنگ عاشورا، شهادت و ارزشهای الهی
ستاره غروب: ترکیب اضافی
سرور آزادگان: ترکیب اضافی
برترین حماسه: ترکیب وصفی
خار: استعاره از رنج و سختی
باران: نماد آزادی، طراوت و زندگی
فصل: نماد زمان و تاریخ
نخل، عنب، تاکستان: مراعات نظیر
پیام اصلی قلمرو فکری: پیوند مقاومت مردم لبنان با فرهنگ عاشورا، شهادت و ارزشهای الهی
بیشتر بخوانید:
